Mỗi lần làm lễ cất bốc, đưa các liệt sĩ Việt Nam về quê, chính quyền địa phương, lực lượng vũ trang, nhân dân Lào đều có mặt để tiễn đưa. Mọi người chắp tay, cúi đầu tưởng niệm. Bà con làm lễ Sù khoắn - một phong tục tâm linh truyền thống để tiễn đưa các liệt sĩ. Những sợi chỉ trắng được bà con Lào nhẹ nhàng buộc lên từng hài cốt liệt sĩ với mong muốn linh hồn được trở về toàn vẹn. Bà con cũng buộc sợi chỉ lên cổ tay từng cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập với lời chúc bình an, may mắn. Lễ buộc sợi chỉ trắng cũng tượng trưng cho sự che chở và tình cảm gắn kết giữa người buộc và người nhận.
Sau phần lễ, nhiều lãnh đạo địa phương, cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang và nhân dân Lào đã theo xe Đội Quy tập đưa các liệt sĩ về nghĩa trang đất nước.
Những chiếc xe chầm chậm lăn bánh qua Cửa khẩu Quốc tế Nậm Cắn. Những người lính lặng lẽ ngồi cạnh hòm hài cốt phủ Quốc kỳ đỏ thắm, không gian lúc ấy thiêng liêng đến lặng người. Đó là khoảnh khắc khiến những cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An nghẹn ngào nhất sau mỗi lần trở về. Các chiến sĩ đã hình dung rằng, chắc các bác sẽ vui lắm khi nhìn thấy đất nước mình sau mấy chục năm xa cách. Mới nghĩ vậy thôi mà ai cũng nghẹn ngào nước mắt.
Những nén hương tiễn biệt, những lá cờ đỏ tung bay và dòng người lặng lẽ dọc hai bên đường tiễn đưa các liệt sĩ trở về quê hương
Sau bao năm chờ đợi, giờ đây, bà Hoàng Thị Minh Mùi (tỉnh Tuyên Quang) đã có thể dâng hương mỗi dịp lễ, tết cho người anh liệt sĩ của mình tại nghĩa trang quê nhà. Bà không thể quên được cảm xúc ngày Đội Quy tập đưa anh trai của bà trở về quê hương đoàn tụ với gia đình. “Ngày ấy cả nhà, cả họ tôi đều khóc” – bà Mùi chảy nước mắt nhớ lại.
Anh trai bà Mùi là liệt sĩ Hoàng Văn Đá sang chiến trường Lào chiến đấu năm 1968 và hy sinh năm 1972. Hơn 50 năm trôi qua, gia đình luôn khắc khoải mong đợi ngày đưa anh trở về. Bà đã sang Lào ba lần cùng Đội Quy tập tìm kiếm anh trai.
“Nếu không sang Lào, tôi không thể tin rằng anh em Đội Quy tập của ta cùng với bộ đội và bà con bên đó cực khổ như thế nào khi đi tìm liệt sĩ. Thực sự địa hình, điều kiện tìm kiếm rất nguy hiểm, khó khăn. Tôi cảm động vô cùng trước sự nhiệt tình, trách nhiệm, đoàn kết của anh em Đội Quy tập và nhân dân Lào. Họ đã chăm sóc, lo lắng cho tôi những ngày ở bên đó”, bà Mùi nói.
Các gia đình đón liệt sĩ trở về trong niềm xúc động nghẹn ngào
Cũng như gia đình bà Mùi, gia đình ông Lê Văn Kỳ (tỉnh Ninh Bình) đã yên lòng khi người em liệt sĩ Lê Văn Kiệm hy sinh hơn 50 năm đã trở về đất mẹ. Ngày nhận được tin tìm thấy hài cốt em trai, ông đã khóc.
Năm 1972, em trai ông xung phong nhập ngũ khi mới 17 tuổi, đến năm 1973, em của ông đã hy sinh ở chiến trường tỉnh Xiêng Khoảng, nước bạn Lào. Mỗi lần nghe những địa danh như: Xiêng Khoảng, Viêng Chăn, Xay Sổm Bun, ông lại day dứt nghĩ đến người em liệt sĩ. Gia đình ông và các đồng đội của em trai ông đã nhiều lần đi tìm nhưng không thấy. Với sự kiên trì, bền bỉ của Đội Quy tập, em trai ông đã được tìm thấy và trở về quê hương.
Các đồng chí lãnh đạo Trung ương và địa phương cùng cán bộ, chiến sĩ, nhân dân đưa hài cốt các liệt sĩ về nơi an nghỉ cuối cùng
Dù tuổi đã cao nhưng ông Kỳ, bà Mùi vẫn mong có dịp sang Lào, đến nơi người thân của mình đã ngã xuống, nằm lại hơn 50 năm để thắp hương và cảm ơn những gia đình Lào đã giúp đỡ cho có trước, có sau.
Những mong muốn mộc mạc ấy cũng là tình cảm của nhiều gia đình thân nhân liệt sĩ được tìm thấy trên đất nước Lào. Có người chưa từng một lần đặt chân sang nước bạn, có người cũng chưa từng được gặp người dân Lào đã giúp đỡ tìm được liệt sĩ. Thế nhưng, trong nén hương thắp lên nghĩa trang ngày đón các liệt sĩ trở về, luôn có lời cảm ơn gửi đến những con người bình dị bên đất nước bạn.
Suốt 42 năm bền bỉ thực hiện nhiệm vụ, Đội Quy tập Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An đã quy tập được 12.817 hài cốt trên đất nước Lào và 1.684 hài cốt đã được xác định danh tính để bàn giao cho các gia đình.
Để tìm kiếm và đưa các liệt sĩ về quê, ít ai biết rằng, sự hy sinh của những người lính thời bình là vô cùng to lớn. Từ năm 1984 đến nay, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Đội Quy tập có 9 đồng chí hy sinh và 18 đồng chí bị thương do bom mìn, bệnh tật nơi rừng thiêng nước độc và những nguy hiểm tiềm ẩn khi thực hiện nhiệm vụ trên đất bạn.
Với thân nhân các liệt sĩ, ngày đón người thân trở về là ngày khép lại một cuộc chờ đợi kéo dài mấy chục năm. Nhưng với những người lính Đội Quy tập, sau mỗi cuộc trở về lại chuẩn bị cho những cuộc hành quân tiếp theo. Và mỗi mùa khô, những chiếc xe lại lặng lẽ qua cửa khẩu Nậm Cắn với những lời cầu mong được tìm thấy các liệt sĩ. Hành trình lại tiếp tục được nối dài với ký ức của nhân dân Lào, sự bền bỉ của những người lính Việt Nam và khát vọng đoàn tụ của hàng nghìn gia đình trên cả nước.
Đại tá Nguyễn Văn An, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An chia sẻ, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ sẽ khó khăn hơn trong những năm tới. Tuy vậy, Đội Quy tập vẫn kiên trì bám sát địa bàn, tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân các tỉnh Xiêng Khoảng, Viêng Chăn, Xay Sổm Bun để rà soát, xác minh từng nguồn thông tin, từng địa điểm nghi có hài cốt liệt sĩ. Bên cạnh việc khai thác hồ sơ lưu trữ, đơn vị sẽ tiếp tục phát huy mạng lưới cộng tác viên, già làng, trưởng bản, cựu chiến binh và những người dân đã nhiều năm đồng hành cùng Đội Quy tập, coi đó là "cầu nối" quan trọng trong hành trình tìm kiếm.
“Hành trình tìm kiếm sẽ còn nhiều gian nan. Nhưng bên cạnh những người lính Đội Quy tập có sự đồng hành của chính quyền địa phương, lực lượng vũ trang và nhân dân nước bạn Lào – những người luôn ý thức được trách nhiệm, nghĩa vụ và lòng tri ân sâu sắc đối với những hy sinh, mất mát to lớn của Việt Nam vì sự nghiệp cách mạng Lào”, Đại tá Nguyễn Văn An chia sẻ.
Hiện nay, tỉnh Nghệ An đang tập trung thực hiện Chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, các đơn vị đang tập trung triển khai lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đã được đưa về an táng tại các nghĩa trang trên địa bàn tỉnh, trong đó, có các hài cốt liệt sĩ quy tập từ chiến trường Lào trở về.
Hy vọng rằng, với sự hỗ trợ của khoa học, công nghệ cùng với quyết tâm của các lực lượng, sẽ có thêm nhiều liệt sĩ được xác định danh tính để trở về trong vòng tay gia đình, quê hương; để hành trình tìm kiếm, chờ đợi của người thân sau hàng chục năm được khép lại.
Mệnh lệnh từ trái tim, tình nghĩa thủy chung son sắt là sức mạnh thôi thúc những bước chân không mỏi tiếp tục lên đường sang nước bạn Lào, viết tiếp hành trình đưa các liệt sĩ về với đất mẹ yêu thương bằng lòng biết ơn vô hạn.