Đại học Quốc gia Hà Nội trước sứ mệnh trở thành ‘túi khôn’ của quốc gia

Từ trung tâm kết nối tri thức với phát triển đến "túi khôn" của quốc gia

Tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra thông điệp với giáo dục đại học Việt Nam: Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành “túi khôn” để Nhà nước tìm đến khi cần luận cứ khoa học cho những quyết sách chiến lược; đồng thời phải vươn lên thành một đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo và có năng lực dẫn dắt quốc gia. 

Cùng với yêu cầu mang tính chiến lược, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng được giao các mục tiêu cụ thể: đến năm 2030 vào nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á, đến năm 2035 lọt nhóm 300 thế giới, với một số ngành mũi nhọn thuộc top 100 toàn cầu.

Điểm nổi bật trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ nằm ở những mục tiêu thứ hạng mà sâu xa hơn là yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển đại học. Trong đó, đại học không thể chỉ dừng lại ở chức năng đào tạo hay công bố khoa học, mà phải thực sự trở thành nơi kiến tạo tri thức mới, cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách và tạo động lực đổi mới sáng tạo cho quốc gia.

Đường lối đã rõ, thể chế từng bước được mở, nguồn lực cũng đang được chuẩn bị. Điều quan trọng nhất lúc này là hành động quyết liệt và cụ thể. Từ góc nhìn đó, Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ phải chủ động tiên phong trong nghiên cứu phục vụ quốc gia. Nói cách khác, tri thức đại học không thể chỉ dừng lại trong giảng đường hay trên các công bố khoa học, mà phải được chuyển hóa thành chính sách tốt hơn, công nghệ hữu ích hơn, doanh nghiệp mạnh hơn và chất lượng cuộc sống cao hơn cho người dân.

Điều này đòi hỏi nhà trường cần xây dựng các chương trình nghiên cứu và tư vấn chính sách cấp quốc gia, tăng cường các đơn đặt hàng lớn từ bộ, ngành; đồng thời đẩy mạnh hợp tác với Chính phủ, địa phương và doanh nghiệp công nghệ nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, từng bước hình thành các doanh nghiệp khoa học, công nghệ ngay từ phòng thí nghiệm.

Một trong những yêu cầu đặc biệt được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra là Đại học Quốc gia Hà Nội phải “dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường” cho các mô hình mới về giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo đó, việc hoàn thiện Khu đô thị đại học Hòa Lạc theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, kết nối hữu cơ với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được xem là điều kiện nền tảng để hình thành hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu, công nghệ hàng đầu. Trong mô hình này, các trung tâm nghiên cứu liên ngành có thể phối hợp với doanh nghiệp phát triển các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng mới hay dữ liệu lớn.

Đây thực sự là hướng đi mang tính chiến lược bởi đại học hiện đại không còn là nơi chỉ truyền đạt kiến thức quá khứ mà phải trở thành nơi kiến tạo giá trị tương lai. Nếu tận dụng tốt hệ sinh thái Hòa Lạc và liên kết hiệu quả với doanh nghiệp, Đại học Quốc gia Hà Nội không chỉ làm chủ công nghệ chiến lược mà còn có thể trở thành nơi ươm tạo startup khoa học, kỹ thuật, đóng góp trực tiếp cho nền kinh tế tri thức của Việt Nam.

Hiện thực hóa khát vọng trở thành đại học tinh hoa

Để biến những mục tiêu lớn thành hiện thực, Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ phải thay đổi mạnh mẽ về quản trị, mô hình đào tạo, tổ chức nghiên cứu cũng như cơ chế vận hành.

Trước hết là yêu cầu về quản trị đại học minh bạch, tự chủ cao và đánh giá dựa trên kết quả thực chất. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu, Đại học Quốc gia Hà Nội phải có “lộ trình cụ thể, phân giao mục tiêu, nhiệm vụ cho từng thành viên, từng đơn vị, nhóm nghiên cứu; định hướng quản lý theo kết quả”. Điều này đồng nghĩa mọi chương trình, đề tài, dự án nghiên cứu cần được giao rõ trách nhiệm và đánh giá bằng sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn.

Nếu muốn trở thành đại học tinh hoa, Đại học Quốc gia Hà Nội cần thiết lập cơ chế đánh giá nghiêm ngặt, minh bạch và cạnh tranh hơn, trong đó giảng viên, nhà khoa học và sinh viên đều lấy chất lượng học thuật, sáng tạo và đóng góp thực tiễn làm thước đo. Việc công khai tiến độ, kinh phí và kết quả nghiên cứu không chỉ gia tăng trách nhiệm giải trình mà còn góp phần xây dựng uy tín học thuật.

Một trụ cột khác là ưu tiên đào tạo, nghiên cứu liên ngành và thu hút nhân tài. Với sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực tinh hoa, Đại học Quốc gia Hà Nội cần triển khai các đề án thu hút giảng viên đầu ngành trong nước và quốc tế; xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh; phát triển các chương trình thạc sĩ, tiến sĩ gắn với thực hành tại các trung tâm xuất sắc.

Song song với đó là tăng cường chính sách khuyến khích công bố quốc tế, học bổng tài năng và xây dựng môi trường học thuật cởi mở, nơi tranh luận khoa học được khuyến khích và đổi mới sáng tạo được chấp nhận cả trong những thử nghiệm chưa thành công. Chỉ khi đó, Đại học Quốc gia Hà Nội mới có thể thực hiện đúng tinh thần “khơi mở chân trời tri thức mới, góp phần giải đáp các vấn đề lớn của phát triển, đào tạo những con người có năng lực dẫn dắt và hun đúc bản lĩnh trí tuệ Việt Nam trong thời đại mới” như kỳ vọng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. 

Ngoài ra, kết nối doanh nghiệp và địa phương cũng là điều kiện then chốt. Đại học Quốc gia Hà Nội cần xem doanh nghiệp công nghệ cao và chính quyền địa phương là đối tác đồng hành, chủ động đưa nội dung nghiên cứu vào các chương trình khoa học, công nghệ quốc gia và xây dựng cơ chế hỗ trợ chuyển giao công nghệ cho startup. Các phòng thí nghiệm cần được tạo điều kiện hình thành doanh nghiệp khoa học, công nghệ (spin-off) ngay từ ý tưởng, với sự hậu thuẫn về chính sách và nguồn vốn.

Đồng thời, việc tích hợp thực hành doanh nghiệp vào chương trình đào tạo sẽ giúp sinh viên và giảng viên cập nhật nhu cầu thực tiễn, từ đó biến nhà trường thành địa chỉ doanh nghiệp tìm đến để cùng phát triển công nghệ và nhân lực mới.

Tuy vậy, Đại học Quốc gia Hà Nội không thể tự mình hoàn thành sứ mệnh nếu thiếu cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ, ổn định và dài hạn từ Nhà nước. Vì thế, Đại học Quốc gia Hà Nội cần được trao cơ chế vượt trội về tài chính, nhân lực và tự chủ; đồng thời mở rộng không gian hợp tác quốc tế để kết nối với các mạng lưới tri thức toàn cầu, nâng cao uy tín học thuật và năng lực tiếp cận nguồn lực nghiên cứu quốc tế.

Đường lối đã có, thể chế đã mở, nguồn lực đã sẵn sàng, nhưng điều quan trọng nhất lúc này vẫn là hành động quyết liệt để biến mục tiêu thành hiện thực. Chỉ khi đó, Đại học Quốc gia Hà Nội mới thực sự trở thành trung tâm kết nối tri thức với phát triển, “túi khôn” của quốc gia, nơi hội tụ tri thức, nhân tài và các mô hình phát triển mới cho đất nước trong kỷ nguyên khoa học, công nghệ.