Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đang diễn ra, PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn - Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh (HUIT) chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương kỳ vọng về những đột phá thể chế nhằm thúc đẩy giáo dục đại học, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Hoàn thiện thể chế, mở rộng không gian tự chủ đại học
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, PGS.TS kỳ vọng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng sẽ đề ra những định hướng, chủ trương lớn nào để tạo đột phá cho giáo dục đại học, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao?
PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Thanh Minh.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV chắc chắn sẽ đưa ra những quyết sách mang tính bước ngoặt, có định hướng chiến lược cho quốc gia đang rất cần đổi mới và mong muốn phát triển nhanh, bền vững. Đối với giáo dục đại học trong giai đoạn phát triển mới, cá nhân tôi cũng như giới khoa học, giáo dục đại học kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tập trung vào một số định hướng lớn.
Trước hết là hoàn thiện thể chế và cơ chế tự chủ trong giáo dục đại học. Cần khẳng định mạnh mẽ hơn nữa giáo dục đại học là động lực then chốt của phát triển kinh tế - xã hội và đổi mới sáng tạo. Cơ chế tự chủ đại học phải được hoàn thiện một cách thực chất, đi kèm trách nhiệm giải trình, minh bạch tài chính và hệ thống kiểm định chất lượng độc lập. Đồng thời, cần thúc đẩy xây dựng hệ thống đại học số, phát triển mô hình đại học nghiên cứu, đại học đổi mới sáng tạo. Một vấn đề rất quan trọng là tạo môi trường pháp lý ổn định, nhất quán, giảm sự chồng chéo giữa các luật như: Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật Khoa học và Công nghệ, Luật Đầu tư công…
Thứ hai là phát triển mạnh hệ sinh thái khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chúng tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ xác định rõ đổi mới sáng tạo là một trong ba đột phá chiến lược của giai đoạn 2026-2035. Trên cơ sở đó, Nhà nước cần đầu tư trọng điểm cho các lĩnh vực công nghệ lõi, chuyển đổi số, AI, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng sạch…; đồng thời hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo tầm khu vực, khu công nghệ cao, khu R&D của doanh nghiệp toàn cầu. Cơ chế đặt hàng nghiên cứu, cần được đẩy mạnh gắn nghiên cứu với nhu cầu của Nhà nước và doanh nghiệp và Phát triển thị trường khoa học - công nghệ, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Tôi cũng kỳ vọng Đại hội XIV xác định chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đến năm 2030 là động lực quyết định cho tăng trưởng mới. Theo đó, quy hoạch mạng lưới đại học theo lĩnh vực, vùng miền, gắn với các trung tâm kinh tế, công nghiệp mới. Hoạt động đào tạo phải tập trung đào tạo nhân lực cho chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tri thức; chuẩn hóa chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế; tăng mạnh đào tạo kỹ sư chất lượng cao, tiến sĩ trong các ngành mũi nhọn và thu hút chuyên gia quốc tế, người Việt tài năng ở nước ngoài tham gia giảng dạy, nghiên cứu.
Cùng với đó đó, đổi mới mô hình quản trị đại học và gắn kết đại học - doanh nghiệp - nhà nước. Trong đó, thúc đẩy mô hình “ba nhà”: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp trong đào tạo và nghiên cứu; khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo, đặt hàng R&D, cung cấp học bổng, chia sẻ tài nguyên và cơ sở vật chất và đẩy mạnh giáo dục khởi nghiệp, hỗ trợ sinh viên và giảng viên xây dựng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Song song đó, có những định hướng rõ ràng về chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục và nghiên cứu khoa học: Số hóa toàn diện hoạt động đào tạo, quản trị, kiểm định chất lượng; xây dựng hạ tầng dữ liệu mở, cơ sở dữ liệu quốc gia về đào tạo, nghiên cứu, nhân lực khoa học, công nghệ và phát triển đại học số, thí điểm đào tạo trực tuyến xuyên biên giới.
Tựu trung lại, giới khoa học và giáo dục đại học kỳ vọng Đại hội XIV sẽ đề ra đột phá thể chế, tạo không gian tự chủ thực chất. Tăng đầu tư cho khoa học và công nghệ và đổi mới sáng tạo. Xây dựng hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao, gắn đào tạo với nhu cầu chiến lược của quốc gia, tạo điều kiện cho hệ thống đại học bứt phá và hội nhập quốc tế.
Đại học ứng dụng cần được trao cơ chế mạnh mẽ hơn
Ở góc độ người đứng đầu một trường đại học định hướng ứng dụng và gắn với công nghiệp, thương mại, PGS.TS kỳ vọng Đại hội XIV sẽ có những quyết sách gì về cơ chế, chính sách để các trường đại học phát huy vai trò trung tâm tri thức, chuyển giao công nghệ và đồng hành hiệu quả hơn với doanh nghiệp, địa phương trong kỷ nguyên kinh tế số và kinh tế xanh?
Trong bối cảnh kinh tế số và kinh tế xanh, vai trò của các trường đại học càng trở nên quan trọng trong việc chuyển giao tri thức và công nghệ cho doanh nghiệp và địa phương, tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ đưa ra các quyết sách mạnh mẽ và cụ thể hơn ở lĩnh vực này.
PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn, Hiệu trưởng Nhà trường kiểm tra công tác nghiên cứu khoa học. Ảnh: Thanh Minh.
Đầu tiên là cơ chế tài chính và chính sách hỗ trợ nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các trường đại học hợp tác chặt chẽ hơn với các doanh nghiệp, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp xanh. Việc này không chỉ giúp các trường đại học nâng cao khả năng nghiên cứu mà còn thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.
Thứ hai là tăng cường cơ chế hỗ trợ hợp tác giữa các trường đại học và doanh nghiệp, bao gồm các chính sách về đầu tư cho nghiên cứu ứng dụng, hỗ trợ các dự án nghiên cứu có tính thực tiễn cao. Điều này sẽ giúp các trường đại học trở thành những trung tâm đổi mới sáng tạo, cung cấp các giải pháp công nghệ cho các doanh nghiệp, góp phần phát triển nền kinh tế xanh bền vững.
Bên cạnh đó, tôi cho rằng nên xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu chung, nền tảng số để các trường đại học, doanh nghiệp và địa phương có thể kết nối dễ dàng hơn, trao đổi tri thức và hợp tác trong việc phát triển công nghệ. Cũng như tạo ra các chính sách tạo điều kiện cho các trường đại học tham gia trực tiếp vào quá trình chuyển đổi số của các ngành nghề và địa phương. Thông qua các cơ chế và chính sách này, tôi tin rằng các trường đại học sẽ phát huy tốt hơn vai trò trung tâm tri thức, chuyển giao công nghệ, đồng hành cùng doanh nghiệp và địa phương, góp phần tạo ra sự phát triển bền vững trong nền kinh tế số và kinh tế xanh.
Từ những phân tích trên, đâu là kỳ vọng lớn nhất của PGS.TS đối với Đại hội XIV?
Ở góc độ người đứng đầu một trường đại học định hướng ứng dụng - công nghiệp, kỳ vọng lớn nhất của tôi đối với Đại hội XIV là có những quyết sách mạnh mẽ, đồng bộ về thể chế, tài chính, nhân lực và liên kết “ba nhà”. Khi đó, trường đại học thực sự trở thành trung tâm tri thức, là đầu kéo đổi mới sáng tạo của địa phương và doanh nghiệp, đồng thời là hạt nhân của nền kinh tế số và kinh tế xanh trong giai đoạn phát triển mới.
Tôi tin rằng, với tầm nhìn chiến lược và các chủ trương đúng đắn được hoạch định tại Đại hội XIV, giáo dục đại học, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam sẽ có điều kiện bứt phá mạnh mẽ, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.