Sử dụng nhiên liệu sinh học là chủ trương lớn của Đảng và Chính phủ nhằm xây dựng nền kinh tế xanh, bền vững. Để làm rõ lộ trình triển khai và những giải pháp tháo gỡ khó khăn trong việc đưa xăng sinh học E10 ra thị trường, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương).
Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công. Ảnh: Cấn Dũng
Lợi ích cốt lõi của nhiên liệu sinh học
- Xin ông cho biết những lợi ích cơ bản của việc sử dụng nhiên liệu sinh học và cụ thể là xăng E5, E10 trong thời gian tới theo lộ trình tại Thông tư số 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương quy định về lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam?
Ông Đào Duy Anh: Chủ trương sử dụng nhiên liệu sinh học và xây dựng nền kinh tế xanh đã được Đảng và Chính phủ khởi xướng từ rất sớm, cụ thể là từ những năm 2010 chúng ta đã có các chương trình về vấn đề này. Việc sử dụng nhiên liệu sinh học mang lại ba nhóm lợi ích chính:
Thứ nhất, bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính. Nhiên liệu sinh học khi phối trộn vào xăng khoáng sẽ giúp giảm đáng kể các loại khí gây hiệu ứng nhà kính. Theo tính toán của các nhà khoa học, đốt 1 lít xăng khoáng thải ra môi trường khoảng 2,3 - 2,5 kg khí CO2. Với mức tiêu thụ xăng trung bình khoảng 1 triệu m3/tháng tại Việt Nam hiện nay, nếu phối trộn theo tỷ lệ 5% hoặc 10%, mỗi năm chúng ta sẽ giảm đốt khoảng 1 triệu m3 xăng khoáng, tương đương giảm phát thải khoảng 2,5 triệu tấn CO2. Đây là con số rất có ý nghĩa để thực hiện cam kết đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết với cộng đồng quốc tế.
Thứ hai, góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Khi hình thành ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học, chúng ta sẽ phát triển được các vùng trồng cây nguyên liệu như sắn, ngô, mía. Điều này tạo công ăn việc làm cho người dân, đặc biệt là tại các vùng trung du miền núi còn nhiều khó khăn. Đồng thời, việc này giúp khôi phục các nhà máy sản xuất Ethanol đã đầu tư trước đây nhưng đang hoạt động cầm chừng hoặc dừng hoạt động do khó khăn về đầu ra, từ đó tránh lãng phí nguồn lực của Nhà nước và xã hội.
Thứ ba, đảm bảo an ninh năng lượng. Nhiên liệu hóa thạch là nguồn tài nguyên hữu hạn, càng khai thác càng cạn kiệt. Trong khi đó, nhiên liệu sinh học sản xuất từ cây trồng là nguồn năng lượng tái tạo. Hiện nay, Việt Nam đang lệ thuộc khoảng 70% nhu cầu nhiên liệu vào nguồn nhập khẩu. Trong bối cảnh xung đột địa chính trị diễn biến phức tạp, việc tự chủ nguồn nhiên liệu sinh học sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu, tránh đứt gãy nguồn cung và từng bước đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong mọi hoàn cảnh.
- Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo về việc sớm đưa xăng sinh học E10 phân phối đến người tiêu dùng ngay trong tháng 4/2026. Vậy thưa ông, năng lực cung ứng hiện nay của chúng ta ra sao?
Ông Đào Duy Anh: Để triển khai thành công lộ trình này, có ba yếu tố quyết định: nguồn cung Ethanol, năng lực phối trộn của doanh nghiệp và sự sẵn sàng của hệ thống phân phối.
Về nguồn cung, theo thông tin từ các nhà sản xuất, hiện có ba nhà máy đang hoạt động tại Quảng Nam, Đồng Nai và Đắk Tô với sản lượng khoảng 17.000 m3/tháng. Ngoài ra, nhà máy tại Dung Quất đã phục hồi sản xuất, dự kiến trong tháng 4 sẽ nâng công suất, đưa ra thị trường thêm 8.000 m3/tháng. Như vậy, tổng sản lượng trong nước đạt khoảng 25.000 m3. Với nhu cầu tiêu thụ xăng 1 triệu m3/tháng, chúng ta cần khoảng 100.000 m3 Ethanol để phối trộn tỷ lệ 10%. Điều này đồng nghĩa với việc cần nhập khẩu thêm khoảng 75.000 m3 mỗi tháng.
Hiện nay, các doanh nghiệp đầu mối lớn như Petrolimex, PVOIL đã ký kết hợp đồng và dự kiến nhận khoảng 60.000 m3 trước ngày 15/4. Cộng với sản xuất trong nước, chúng ta đã chắc chắn có 85.000 m3. Để triển khai ngay trong tháng 4, cần nhập khẩu thêm khoảng 10.000 - 15.000 m3 Ethanol.
Về năng lực phối trộn, cả nước có 12 doanh nghiệp đã đầu tư trạm phối trộn, nhưng mới chỉ có Petrolimex và PVOIL cơ bản được cấp phép. Các doanh nghiệp khác vẫn đang trong quá trình xem xét. Đây là một điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp phân phối khi chuyển đổi từ xăng khoáng RON 95 sang xăng sinh học E10 RON 95 sẽ phải thau rửa, nâng cấp bồn bể để đảm bảo tính thích ứng kỹ thuật, dẫn đến phát sinh chi phí và thời gian.
Tháo gỡ các "điểm nghẽn" về cơ chế tài chính và tiêu chuẩn kỹ thuật để thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sạch.
Tháo gỡ điểm nghẽn về kỹ thuật và chính sách
- Để hiện thực hóa lộ trình chuyển đổi này, vai trò của hành lang pháp lý và sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước là đặc biệt quan trọng. Xin ông cho biết cụ thể về các quyết sách cũng như sự chuẩn bị về mặt thể chế để thúc đẩy việc sử dụng nhiên liệu sạch trong thời gian tới?
Ông Đào Duy Anh: Có thể khẳng định, Chính phủ đang thể hiện quyết tâm chính trị rất cao thông qua việc liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo sát sao.
Tại Chỉ thị 07/CT-TTg ngày 26/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao trách nhiệm cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Yêu cầu then chốt là phải lồng ghép mục tiêu sản xuất, tiêu thụ nhiên liệu sinh học vào các chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển của từng ngành, lĩnh vực. Các đơn vị theo chức năng quản lý nhà nước sẽ tham mưu điều chỉnh chính sách về đầu tư, thuế, phí và hỗ trợ kỹ thuật nhằm khuyến khích phát triển vùng nguyên liệu, phục hồi và xây dựng mới các nhà máy sản xuất Ethanol.
Tiếp đó, tại Chỉ thị 09/CT-TTg, Thủ tướng một lần nữa nhấn mạnh yêu cầu phải tháo gỡ ngay các "điểm nghẽn", ban hành các cơ chế tài chính và tiêu chuẩn kỹ thuật để thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sạch. Thực hiện chỉ đạo này, với vai trò chủ trì, Bộ Công Thương đã có những bước đi cụ thể:
Về tiêu chuẩn kỹ thuật, chúng tôi đã đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, sửa đổi Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2022. Trong đó, trọng tâm là xem xét nâng hàm lượng oxy lên mức tối đa theo khả năng kỹ thuật cho phép để tạo thuận lợi cho việc phối trộn.
Về chính sách tài chính, Bộ Công Thương đã tích cực phối hợp với Bộ Tài chính kiến nghị cấp có thẩm quyền miễn, giảm các loại thuế, phí. Thực tế thời gian qua, nhiều mặt hàng đã được giảm thuế nhập khẩu và thuế bảo vệ môi trường về 0%.
Dù một số giải pháp hiện nay mang tính tình huống để ứng phó với khó khăn tức thời, nhưng về lâu dài, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục kiên trì đề xuất các chính sách bền vững. Mục tiêu là xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ cho ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học nói chung và đẩy mạnh việc sử dụng xăng sinh học nói riêng tại Việt Nam.
- Thưa ông, theo số liệu từ Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, tổng năng lực phối trộn của các doanh nghiệp hội viên hiện đạt khoảng 965.000 m3/tháng, gần như tương đương nhu cầu tiêu thụ xăng của cả nước. Trong đó, Petrolimex chiếm gần một nửa nguồn cung thị trường và PVOIL cũng khẳng định sẵn sàng bán đại trà xăng E10 RON 95 trên toàn hệ thống ngay từ tháng 4 này. Với những nền tảng như vậy, có thể khẳng định việc đẩy sớm lộ trình triển khai xăng sinh học E10 trên toàn quốc là hoàn toàn khả thi, thưa ông?
Ông Đào Duy Anh: Để khẳng định tính khả thi của việc thay thế hoàn toàn xăng khoáng bằng xăng sinh học, chúng ta phải căn cứ một cách khoa học và thực tiễn vào ba yếu tố then chốt: nguồn cung Ethanol, năng lực phối trộn và sự sẵn sàng của hạ tầng phân phối.
Thực hiện Chỉ thị 09/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngày 26/3/2026, Bộ Công Thương đã tổ chức hội nghị do Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân chủ trì để làm việc trực tiếp với các bộ, ngành và thương nhân đầu mối. Trên cơ sở đó, Bộ đã có Tờ trình số 2249/TTr-BCT ngày 01/4/2026 báo cáo Thủ tướng về lộ trình này. Theo đánh giá của chúng tôi, việc chuyển đổi ngay trong tháng 4/2026 là khả thi nếu giải quyết dứt điểm các điều kiện sau:
Một là, về nguồn cung Ethanol, chúng ta cần nhập khẩu ngay khoảng 10.000 - 15.000 m3 để bù đắp lượng thiếu hụt cho tháng đầu tiên. Về lâu dài, phải có kế hoạch nhập khẩu ổn định trung bình 75.000 m3 mỗi tháng, đồng thời duy trì sản xuất trong nước tối thiểu 25.000 m3/tháng.
Hai là, về hạ tầng phối trộn và pháp lý, cần nhanh chóng cấp phép cho các trạm phối trộn E10 đang chờ phê duyệt. Đặc biệt, phải sửa đổi ngay Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01:2022/BKHCN, trọng tâm là các quy định về hàm lượng oxy và tỷ lệ Ethanol trong xăng để phù hợp với thực tiễn vận hành.
Ba là, về hỗ trợ doanh nghiệp phân phối. Cơ quan quản lý cần có chính sách linh hoạt về cả kỹ thuật và quản lý để hỗ trợ các cửa hàng xăng dầu trong việc nâng cấp, thau rửa bồn bể khi chuyển đổi từ xăng khoáng sang xăng E10, đặc biệt là tại thời điểm giao thoa.
Tóm lại, khi chúng ta đồng thời tháo gỡ được những "điểm nghẽn" về nguồn cung, quy chuẩn kỹ thuật và chính sách hỗ trợ hạ tầng, mục tiêu đưa xăng sinh học bao phủ thị trường ngay trong tháng 4/2026 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ sẽ hoàn toàn đạt được.
Xin cảm ơn ông!
Việc đẩy mạnh lộ trình sử dụng nhiên liệu sinh học không chỉ là giải pháp cấp thiết nhằm giảm phát thải, bảo vệ môi trường mà còn là bước đi chiến lược để tự chủ năng lượng. Sự đồng hành của doanh nghiệp và sự ủng hộ từ người tiêu dùng là nhân tố quyết định thành công của nền kinh tế tuần hoàn, bền vững.