'Đánh thức' nguồn điện mặt trời mái nhà

Áp lực cung ứng điện gia tăng

Chiều 10/4, tại Hà Nội, Báo Công Thương tổ chức tọa đàm "Đảm bảo điện 2026: Đẩy mạnh điện mặt trời mái nhà và thực hành tiết kiệm".

Trao đổi tại tọa đàm, ông Nguyễn Thế Văn - Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, theo dự báo, trong năm 2026, nắng nóng có khả năng xảy ra sớm hơn và kéo dài đến các tháng 7,8; số đợt nắng nóng, cường độ sẽ gay gắt hơn so với năm 2025. Xác suất xuất hiện hiện tượng El Nino ở mức cao hơn, có thể xảy ra sớm, dẫn đến lưu lượng nước về các hồ thủy điện thấp hơn khiến điều kiện thủy văn kém thuận lợi hơn so với năm trước.

Cùng đó, tình hình bất ổn địa chính trị tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu. Nguồn cung năng lượng sơ cấp cho phát điện, đặc biệt là than nhập khẩu và khí LNG có dấu hiệu căng thẳng. Giá nhập khẩu các loại nhiên liệu này tăng lên trong khi mức độ khan hiếm cũng có xu hướng gia tăng.

"Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số đã được đặt ra, áp lực bảo đảm cân bằng cung cầu điện rất lớn, đặc biệt trong cao điểm mùa khô năm 2026. Về dài hạn, những thách thức này có thể tiếp tục gia tăng do nhu cầu phụ tải điện tăng nhanh trong khi tiến độ một số dự án nguồn điện lớn vẫn chậm hơn so với kế hoạch", ông Nguyễn Thế Văn nhận định.

Thông tin thêm, ông Nguyễn Mạnh Quang - Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nhấn mạnh, hệ thống điện đang phải chịu nhiều áp lực cùng lúc, từ nhu cầu phụ tải tăng cao, thời tiết diễn biến bất thường đến những ràng buộc về hạ tầng lưới điện và rủi ro liên quan đến nguồn cung nhiên liệu.

Theo ông Quang, áp lực phụ tải đã xuất hiện sớm và ở mức cao. Cụ thể, vào ngày 7/4/2026, công suất cực đại của toàn hệ thống điện quốc gia đạt khoảng 51.691 MW. Riêng khu vực miền Bắc đạt 24.717 MW, tăng khoảng 12% so với cùng kỳ năm 2025.

"Những con số này cho thấy, áp lực phụ tải đã xuất hiện rất sớm, thậm chí sớm hơn so với quy luật thông thường. Đây là tín hiệu cảnh báo rõ ràng về thách thức trong việc bảo đảm cung ứng điện trong mùa khô năm nay", ông Quang nói và cho hay trong trường hợp xảy ra các đợt nắng nóng kéo dài, phụ tải điện khu vực miền Bắc có thể tăng lên mức khoảng 31.000 - 32.000 MW, tạo áp lực rất lớn đối với hệ thống điện.

Tăng khả năng tự chủ 

Tại tọa đàm, các diễn giả cho rằng, việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả, cùng với phát triển điện mặt trời mái nhà đang trở thành những giải pháp ngày càng cấp thiết nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới.

Theo ông Hà Đăng Sơn - Chuyên gia năng lượng, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, tinh thần sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là chủ trương xuyên suốt trong nhiều năm qua và đã được khẳng định rõ trong Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. 

Vị chuyên gia phân tích, Nghị quyết 70 nhấn mạnh rõ ràng hơn đối với vai trò của điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản tự tiêu. Đây là nguồn điện tại chỗ, mang tính chất phân tán, có khả năng đáp ứng một phần nhu cầu điện của các hộ gia đình và doanh nghiệp ngay tại nơi sử dụng. Đồng thời đặt ra 2 yêu cầu quan trọng đối với việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu.

Thứ nhất, cần xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp lắp đặt các hệ thống điện mặt trời mái nhà. Mục tiêu là giảm áp lực cung ứng điện cho hệ thống điện quốc gia, nâng cao tính chủ động về năng lượng tại chỗ.

Thứ hai, các chính sách này đặc biệt phù hợp với bối cảnh hiện nay khi điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan và khó dự báo hơn so với các năm trước. Đồng thời, những biến động địa chính trị, nhất là tại khu vực Trung Đông đã tác động trực tiếp đến nguồn cung nhiên liệu hóa thạch phục vụ sản xuất điện và sản xuất công nghiệp.

"Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, kết hợp phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu gắn với hệ thống lưu trữ điện là lựa chọn chiến lược nhằm tăng cường khả năng tự chủ năng lượng và giảm thiểu rủi ro cho hệ thống điện quốc gia", ông Sơn nhấn mạnh

Từ thực tiễn triển khai các dự án, ông Trần Văn Nam - Tổng giám đốc Công ty CP Công nghệ Vision Việt Nam cho biết, hệ thống lưu trữ điện phân tán có vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực cho hệ thống điện, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm. Việc phát triển các hệ thống lưu trữ điện tại chỗ kết hợp với điện mặt trời mái nhà sẽ giúp người dân, doanh nghiệp chủ động hơn trong sử dụng năng lượng; góp phần nâng cao tính linh hoạt và an toàn của hệ thống điện quốc gia.

"Hiện, chúng tôi đã đầu tư 2 nhà máy tại Việt Nam. Những năm gần đây, đặc biệt từ đầu năm nay, thị trường liên quan đến pin năng lượng mặt trời và hệ thống lưu trữ điện tại Việt Nam phát triển sôi động. Nhiều doanh nghiệp đã tham gia vào lĩnh vực cung ứng các sản phẩm này nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân và doanh nghiệp", ông Nam cho hay.

Cũng theo ông Nam, các sản phẩm pin lưu trữ đang được nhập khẩu vào Việt Nam với số lượng lớn cho thấy tiềm năng phát triển của thị trường rất rõ ràng. Song để thị trường phát triển bền vững, việc xây dựng khung chính sách và tiêu chuẩn kỹ thuật là yêu cầu cấp thiết.

Do đó, ông kiến nghị các cơ quan quản lý cần sớm ban hành hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật đối với các sản phẩm pin năng lượng mặt trời, pin lưu trữ điện. Những tiêu chuẩn này sẽ giúp các đơn vị kinh doanh, người dân có căn cứ rõ ràng để lựa chọn sản phẩm và triển khai lắp đặt đúng quy định.

"Trên cơ sở các tiêu chuẩn kỹ thuật, việc tiếp tục xây dựng các quy chuẩn, quy định bắt buộc đối với doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực này là giải pháp cần thiết nhằm bảo đảm các sản phẩm đưa ra thị trường đáp ứng yêu cầu về an toàn, chất lượng,  hiệu quả vận hành", ông Trần Văn Nam nói và nhấn mạnh khi hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn được thiết lập đầy đủ, các cơ quan quản lý có thể triển khai các chính sách hỗ trợ phù hợp cho các hộ gia đình, doanh nghiệp tham gia lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ điện, góp phần tăng cường khả năng bảo đảm cung ứng điện trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng.

Trước đó, ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Đây được xác định là giải pháp vừa cấp bách, vừa mang tính chiến lược lâu dài, phù hợp với định hướng đã được thể chế hóa trong nhiều văn bản quan trọng như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, các nghị quyết của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và chương trình hành động của ngành Công Thương.