Để thị trường chứng khoán hấp dẫn vốn ngoại

Vai trò của vốn ngoại

Phát biểu tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp được tổ chức mới đây, ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cho biết, dưới góc độ nền kinh tế, để đạt được tăng trưởng GDP 10% thì tỉ lệ đầu tư cần đạt là 40% GDP. Tuy nhiên, tỉ lệ tiết kiệm bình quân trong nước chỉ đạt con số 36,5% (theo tính toán độc lập của nhóm kinh tế vĩ mô Vietcombank). Nếu loại trừ phần kinh tế phi chính thức thì việc tiết kiệm trong nước còn thiếu hơn rất nhiều.

Từ các phân tích, ông Tùng cho rằng, tích lũy trong nước sẽ không đủ. Vấn đề cốt lõi là bây giờ các ngân hàng sẽ không dư dả vốn để cung ứng cho tín dụng, đặc biệt là nhu cầu cho rất nhiều dự án lớn trong thời gian tới. Do vậy, giải pháp tất yếu là phải huy động nguồn vốn từ bên ngoài.

Chủ trương huy động nguồn vốn đầu tư nước ngoài cho đầu tư phát triển trong giai đoạn mới đã được Đảng thể hiện rõ nét tại Nghị quyết số 10-NQ/TW, ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Đây được coi là kim chỉ nam mới, đánh dấu bước chuyển trong tư duy thu hút đầu tư nước ngoài của Việt Nam với quyết tâm chuyển dịch mạnh mẽ từ thu hút theo số lượng sang chọn lọc theo chất lượng. Nghị quyết số 10-NQ/TW đặt trọng tâm vào ba trụ cột cốt lõi, bao gồm: ưu tiên các ngành công nghệ cốt lõi, gắn chặt với cam kết xanh và cải cách hành chính triệt để.

Nghị quyết xác định rõ, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc gia, không chỉ góp phần bổ sung vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển mà còn là kênh tiếp nhận công nghệ tiên tiến, phương thức quản trị hiện đại, đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giúp mở rộng thị trường; được Nhà nước khuyến khích phát triển lâu dài, đối xử bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh với các khu vực kinh tế khác theo quy định của pháp luật.

Báo cáo triển vọng đầu tư của Công ty Chứng khoán Rồng Việt phát hành mới đây đã đánh giá dòng vốn FDI đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế trong nhiều năm qua. Trong 6 tháng đầu năm, FDI là điểm sáng cấu trúc rõ nhất, khi vốn đăng ký đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ, mức tăng mạnh nhất trong nhiều năm, trong khi vốn thực hiện đạt 13 tỷ USD, cao nhất cho giai đoạn 6 tháng trong 5 năm qua. Dòng vốn này lý giải phần lớn động lực tăng trưởng công nghiệp, với Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 6 tháng tăng 11,2% và chế biến, chế tạo dẫn dắt ở mức 11,4%. Xu hướng dòng vốn FDI đổ bộ vào Việt Nam sẽ tiếp tục là điểm sáng trong nửa cuối năm 2026, đặc biệt là dòng vốn FDI thực hiện sẽ duy trì tốc độ giải ngân cao làm động lực cho tăng trưởng kinh tế và gián tiếp hỗ trợ cho hệ thống tiền tệ - tín dụng.

Nếu dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thể hiện vai trò quan trọng thông qua số vốn đăng ký và vốn thực hiện, thì dòng vốn đầu tư gián tiếp lại là một nốt trầm trên thị trường chứng khoán.

Vẫn theo báo cáo của Rồng Việt, trong 6 tháng đầu năm, khối ngoại bán ròng 79.815 tỷ đồng. Trong đó, dẫn đầu là FPT (-16.019 tỷ), VHM (-15.254 tỷ), VIC (-9.218 tỷ); tập trung vào bất động sản, ngân hàng, công nghệ thông tin.

Trước đó, khối ngoại bán ròng kỷ lục năm 2025 với tổng giá trị 135.329 tỷ đồng, tương đương gần 5,2 tỷ USD, đánh dấu năm bán ròng thứ 3 liên tiếp của khối ngoại.

Đà bán ròng của khối ngoại tiếp nối từ năm 2025 gây áp lực tâm lý nhà đầu tư trên thị trường góp phần khiến chỉ số chứng khoán khó bứt phá, thanh khoản sụt giảm mạnh trong tháng 7. 

Để thị trường chứng khoán thành kênh huy động vốn trụ cột

Lý giải về nguyên nhân khối ngoại bán ròng, nhiều chuyên gia chứng khoán cho rằng, đây không phải là câu chuyện của riêng thị trường Việt Nam. Thị trường chứng khoán nhiều quốc gia cũng bị khối ngoại bán ròng do đồng USD mạnh lên trong thời gian qua.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, một chuyên gia cho biết, khối ngoại bán ròng có nguyên nhân chủ quan và khách quan. Về nguyên nhân chủ quan, có thể thấy hiệu quả sản xuất, kinh doanh, tuân thủ quản trị công ty, công khai, minh bạch là những vấn đề cần cải thiện để thị trường chứng khoán nâng cao sức hấp dẫn với nhà đầu tư ngoại. Một số vụ việc về trái phiếu trong những năm trước cũng ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài nói riêng, nhà đầu tư nói chung. Do đó, bên cạnh việc nâng cao hiệu quả kinh doanh, để thu hút vốn ngoại trên thị trường, doanh nghiệp cần tuân thủ quy định pháp luật, nâng cao tính công khai, minh bạch.

Trả lời câu hỏi cần giải pháp nào để thị trường chứng khoán Việt Nam trở thành kênh dẫn vốn dài hạn, chia sẻ áp lực cho kênh tín dụng, ông Nguyễn Anh Khoa - Giám đốc Phân tích, Công ty CP Chứng khoán Agribank (Agriseco) cho rằng cần ít nhất 4 yếu tố.

Một là, nâng cao chất lượng và quy mô thị trường vốn, đẩy mạnh cổ phần hóa, niêm yết doanh nghiệp có chất lượng, đồng thời phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp minh bạch, hiệu quả nhằm đa dạng hóa kênh huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp.

Hai là, khuyến khích phát triển các quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ đầu tư và doanh nghiệp bảo hiểm để gia tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức có tầm nhìn dài hạn; đồng thời nâng hạng thị trường chứng khoán nhằm thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài ổn định.

Ba là, hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao tính minh bạch, tăng cường quản trị doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và xử lý nghiêm các hành vi thao túng, gian lận trên thị trường.

Bốn là, hiện đại hóa hạ tầng và đa dạng hóa sản phẩm tài chính, nâng cấp hệ thống giao dịch, phát triển các sản phẩm đầu tư mới như trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh, các sản phẩm phái sinh như quyền chọn chỉ số và hợp đồng tương lai vàng nhằm nâng cao thanh khoản và tăng chiều sâu của thị trường chứng khoán.

Để phát triển thị trường vốn trung và dài hạn theo hướng minh bạch, hiện đại, an toàn, bền vững, giảm sự phụ thuộc vào thị trường tín dụng ngắn hạn, Nghị quyết số 10 đã đặt ra yêu cầu: hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu, định chế trung gian; khẩn trương triển khai xây dựng và đưa vào vận hành các trung tâm tài chính quốc tế, khu vực; đẩy nhanh lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán trên cơ sở cải cách thực chất về khả năng tiếp cận thị trường, chất lượng và sự đa dạng nguồn cung hàng hóa minh bạch thông tin, an toàn hệ thống và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Có thể thấy, bên cạnh dòng vốn FDI đang là điểm sáng, dòng vốn đầu tư gián tiếp vẫn còn nhỏ, chưa tương xứng với tiềm năng của thị trường. Hoạt động góp vốn, mua bán, sáp nhập doanh nghiệp của các quỹ đầu tư, định chế tài chính toàn cầu và nhà đầu tư nước ngoài còn hạn chế, trong khi công tác quản lý chưa thực sự chặt chẽ. Đây chính là dư địa lớn để thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển, trở thành nguồn lực bền vững cho tăng trưởng kinh tế thay vì những đợt vào, ra trong ngắn hạn của nhà đầu tư ngoại.

Khi khung khổ cho kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được định hình rõ tại Nghị quyết số 10-NQ/TW, cùng quyết tâm chuyển từ thu hút số lượng sang chọn lọc chất lượng, thị trường chứng khoán mới có thể thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn, chia sẻ áp lực với hệ thống tín dụng và tiếp sức cho mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế.