Đề xuất cấm nhận con nuôi với người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Siết điều kiện nhận con nuôi

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 19/10, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).

Báo cáo trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) gồm 4 chương, 31 điều, sửa đổi 23 điều, bổ sung 8 điều, lược bỏ 29 điều, giảm 21 điều so với Luật hiện hành.

Về điều kiện của người được nhận làm con nuôi, dự thảo Luật quy định điều kiện của người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi cả cha và mẹ, trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em (trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình) để bảo đảm chỉ những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi nhằm tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha, mẹ đẻ, không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết.

Đối với điều kiện của người nhận con nuôi, dự thảo Luật bổ sung quy định cấm nhận con nuôi đối với người đang trong thời gian bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, đang trong thời gian được tha tù trước thời hạn có điều kiện; bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo.

Dự luật cũng sửa đổi quy định cấm nhận con nuôi đối với người chưa được xóa án tích thành người đã từng bị kết án về một trong các tội được quy định tại Chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người; tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật; tội loạn luân; tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình; tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp…

Về căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi, dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) bổ sung quy định về chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với trường hợp con nuôi là người chưa thành niên mà cả cha và mẹ nuôi chết, mất năng lực hành vi dân sự, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải chấp hành hình phạt tù; cha, mẹ nuôi bị kết án về tội ngược đãi, hành hạ con nuôi.

Về trách nhiệm của cơ sở trợ giúp xã hội, dự thảo Luật bổ sung quy định cơ sở trợ giúp xã hội có trách nhiệm định kỳ rà soát, đánh giá tình trạng, nhu cầu và lợi ích tốt nhất của trẻ em để đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét chuyển trẻ em có nhu cầu được làm con nuôi sang hình thức nuôi con nuôi; Thực hiện việc giải quyết cho trẻ em làm con nuôi theo quy định...

Đảm bảo tính hợp hiến, tính thống nhất với hệ thống pháp luật

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nuôi con nuôi nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật. Trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội.

Liên quan đến việc bảo đảm quyền biết về nguồn gốc (Điều 7), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về việc lưu trữ hồ sơ nuôi con nuôi và điều kiện, trình tự tiếp cận thông tin về nguồn gốc để bảo đảm thực hiện quyền này trên thực tế, đáp ứng yêu cầu bảo quản thông tin về nguồn gốc trẻ em tại Điều 30 của Công ước La Hay năm 1993.

Về điều kiện của người nhận con nuôi (Điều 14), cơ quan thẩm tra đề nghị chỉnh lý theo hướng bổ sung cụm từ “đang trong thời gian thử thách” vào sau cụm từ “bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo” tại điểm d khoản 3 Điều 14 của dự thảo Luật để bảo đảm tính thống nhất với các trường hợp không được nhận con nuôi khác được liệt kê tại điểm này, cũng như phù hợp với lý do được nêu tại Tờ trình là phòng ngừa rủi ro người nhận con nuôi là người bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo phải quay lại chấp hành hình phạt tù trong thời gian thử thách.

Ngoài ra, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị nghiên cứu, cân nhắc quy định trường hợp người bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình, người bị xử lý vi phạm hành chính về các hành vi xâm hại trẻ em không được nhận con nuôi do đây là yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em trong môi trường gia đình và bảo đảm điều kiện nhận con nuôi không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế khác theo quy định của Luật Trẻ em.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ chủ thể có quyền yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với từng trường hợp để bảo đảm tính minh bạch của quy định, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ nuôi con nuôi.