Thông tin được đưa ra tại Diễn đàn “Thực thi quy định EPR, thúc đẩy mô hình kinh doanh có trách nhiệm, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn”, tổ chức sáng 18/11 tại Hà Nội.
Sửa đổi EPR, tăng trách nhiệm thực chất của nhà sản xuất
Chia sẻ tại Diễn đàn, bà Trần Thị Thu Hiền, chuyên viên Phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, dự thảo sửa đổi quy định về EPR theo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi và các văn bản quy định chi tiết đề xuất bỏ cơ chế đóng góp tài chính để hoàn thành nghĩa vụ tái chế. Thay vào đó, nhà sản xuất, nhà nhập khẩu sẽ chủ động hơn trong tổ chức thu hồi, tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng. Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp chuyển đổi, dự thảo đề xuất nhiều phương thức thực hiện, gồm tự tổ chức thu hồi để tái chế; chuyển giao cho đơn vị tái chế phù hợp; thuê đơn vị thu hồi, tái chế; ủy quyền cho tổ chức trung gian (PRO) hoặc xuất khẩu để tái chế. Doanh nghiệp cũng có thể kết hợp các hình thức này.
Ông Nguyễn Đức Thuận, Giám đốc Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn.
Theo lộ trình được đề xuất, từ năm 2033, doanh nghiệp sẽ trực tiếp tổ chức thu hồi để tự tái chế, chuyển giao cho đơn vị tái chế hoặc ủy quyền cho PRO thực hiện. Đối với tổ chức trung gian, dự thảo đặt ra yêu cầu đăng ký nhóm sản phẩm, bao bì dự kiến nhận ủy quyền trước khi hoạt động. PRO phải tổ chức thu hồi, chuyển giao sản phẩm, bao bì cho đơn vị tái chế phù hợp, lưu giữ hồ sơ, chứng từ để có thể kiểm tra toàn bộ quá trình từ thu hồi đến kết quả tái chế. Báo cáo kết quả thực hiện phải được kiểm toán.
Theo bà Hiền, một trong những khó khăn hiện nay là thu hồi sản phẩm, bao bì sau sử dụng, đặc biệt đối với các sản phẩm thuộc nhóm chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình. Dự thảo đề xuất cho phép doanh nghiệp, tổ chức trung gian, cơ sở tái chế và cơ sở xử lý chất thải tự thiết lập hoặc phối hợp mở điểm thu hồi. Mỗi điểm có thể tiếp nhận nhiều loại sản phẩm, bao bì thuộc các nhãn hiệu khác nhau. Riêng với phương tiện giao thông đường bộ, dự thảo đề xuất lùi thời điểm bắt đầu thực hiện trách nhiệm tái chế từ ngày 1/1/2027 sang ngày 1/1/2030, nhằm tạo thêm thời gian để doanh nghiệp chuẩn bị hệ thống thu hồi, tiếp nhận phương tiện thải bỏ và hạ tầng tái chế.
Bên cạnh hoàn thiện chính sách, cơ chế tài chính hỗ trợ thực hiện EPR cũng là vấn đề được quan tâm. Ông Nguyễn Anh Dũng, Trưởng phòng Kinh tế xanh, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (VEPF), cho biết Quỹ tiếp nhận, quản lý hai nguồn kinh phí đóng góp của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, gồm kinh phí hỗ trợ tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải. Theo quy định, doanh nghiệp kê khai trách nhiệm EPR trước ngày 1/4 và hoàn thành nộp kinh phí trước ngày 20/4 hằng năm.
Với kinh phí hỗ trợ tái chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố các gói hỗ trợ, tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ trên cơ sở ý kiến của Hội đồng EPR quốc gia. VEPF ký hợp đồng, giải ngân căn cứ kết quả tái chế được kiểm toán xác nhận. Kinh phí xử lý chất thải được phân bổ về địa phương để hỗ trợ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; phát triển công nghệ xử lý và thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật. UBND cấp tỉnh đề xuất nhu cầu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt phương án, VEPF thực hiện chuyển kinh phí. Cơ chế này góp phần minh bạch việc sử dụng nguồn lực, đồng thời bổ sung kinh phí giải quyết các vấn đề chất thải tại cơ sở.
Minh bạch chuỗi thu gom, không bỏ quên người lao động
Một vấn đề khác được đặt ra trong thực thi EPR là làm thế nào để phát triển chuỗi tái chế không chỉ hiệu quả về môi trường mà còn bảo đảm trách nhiệm xã hội, nhất là đối với lực lượng thu gom phế liệu tự do và các cơ sở thu mua nhỏ lẻ.
Hành trình tái chế vỏ hộp giấy bắt đầu tư thu gom.
Theo ông Hoàng Thành Vĩnh, cán bộ quản lý Chương trình rác thải và kinh tế tuần hoàn, UNDP Việt Nam, kinh doanh có trách nhiệm không chỉ dừng ở việc tuân thủ pháp luật mà còn hướng tới tạo ra giá trị tích cực cho con người, môi trường và xã hội. Việt Nam hiện là một trong 5 quốc gia đầu tiên tham gia thí điểm Sáng kiến Thu mua có trách nhiệm (RSI) do The Circulate Initiative khởi xướng, nhằm cải thiện điều kiện lao động, bảo vệ quyền lợi người thu gom phế liệu tự do và xây dựng chuỗi cung ứng tái chế công bằng, minh bạch.
Đến quý III/2026, chương trình thí điểm chuỗi cung ứng tái chế nhựa tại Việt Nam đã thu mua có trách nhiệm 44.850 tấn nhựa phế liệu, trực tiếp và gián tiếp cải thiện thu nhập, điều kiện làm việc cho 8.422 lao động. Hàng trăm doanh nghiệp, cơ sở thu mua phế liệu được tập huấn về khung RSI, nghĩa vụ thuế và an toàn vệ sinh lao động. Đáng chú ý, chương trình còn hỗ trợ cải thiện điều kiện tại các cơ sở thu mua phế liệu, cung cấp bảo hiểm y tế, trang bị bảo hộ lao động, kết nối nguồn vốn vi mô và nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng.
Từ thực tiễn này, ông Vĩnh cho rằng, các nhãn hàng, nhà sản xuất cần chủ động cam kết thực hiện tiêu chuẩn thu mua có trách nhiệm; trong khi PRO và đơn vị tái chế cần tích hợp các tiêu chuẩn xã hội, môi trường vào quy trình thực hiện nghĩa vụ EPR. Ông Vĩnh cũng đề xuất gắn Kế hoạch hành động quốc gia thúc đẩy kinh doanh có trách nhiệm giai đoạn 2023-2027 theo Quyết định 843/QĐ-TTg với quá trình hoàn thiện, thực thi Luật Bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần bổ sung tiêu chí thu mua có trách nhiệm vào đánh giá thực hiện EPR, ưu tiên nguồn lực từ Quỹ Bảo vệ môi trường cho các PRO và đơn vị tái chế đáp ứng tốt tiêu chuẩn xã hội, môi trường.
Ở góc độ doanh nghiệp, chương trình hợp tác giữa VEPF, Vinamilk và Tetra Pak Việt Nam đang hướng tới xây dựng mô hình thu gom, tái chế bao bì có sự tham gia của nhiều chủ thể. Theo đại diện Vinamilk, năm 2025, chương trình “Vỏ xinh được tái sinh” đã thu gom 26 tấn, tương đương 3,6 triệu vỏ hộp sữa, góp phần tái sinh hơn 100.000 sản phẩm xanh. Trong thực hiện nghĩa vụ EPR, doanh nghiệp đã thu gom và tái chế hơn 10.000 tấn thuộc 6 nhóm bao bì trong năm 2025; năm 2026, khối lượng này tăng lên hơn 13.200 tấn. Trong khi đó, Tetra Pak tập trung cải tiến thiết kế bao bì theo định hướng Design for Recycling (thiết kế hướng tới khả năng tái chế), đồng thời phối hợp với các đối tác mở rộng mạng lưới thu gom, thúc đẩy phân loại tại nguồn và tái chế vỏ hộp giấy sau sử dụng.
Công bố Bản ghi nhớ hợp tác về thúc đẩy thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững giai đoạn 2026-2030.
Tại diễn đàn, VEPF, Vinamilk và Tetra Pak Việt Nam cũng công bố Bản ghi nhớ hợp tác giai đoạn 2026-2030 về thúc đẩy thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng. Các bên hướng tới xây dựng, nhân rộng mô hình thu gom, tái chế; nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường kết nối các chủ thể trong chuỗi giá trị. Đánh giá về yêu cầu liên kết trong thực thi chính sách, ông Nguyễn Đức Thuận, Giám đốc VEPF nhấn mạnh, cần chuyển những cam kết bảo vệ môi trường thành hành động cụ thể, chuyển trách nhiệm pháp lý thành động lực đổi mới và biến chất thải thành tài nguyên.
Theo các chuyên gia, EPR chỉ phát huy hiệu quả khi nhà sản xuất chủ động thực hiện trách nhiệm, đơn vị thu gom, tái chế được tham gia chính thức, người tiêu dùng hình thành thói quen phân loại rác và nguồn lực tài chính được quản lý minh bạch. Đây là nền tảng phát triển thị trường tái chế, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn thực chất.