Đặt nội địa hóa 30% trong phát triển điện hạt nhân
Ngày 16/3, Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng ký ban hành Quyết định số 438/QĐ-TTg, phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.
Chiến lược đặt mục tiêu phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử bảo đảm an toàn, an ninh, phục vụ hiệu quả các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, bảo vệ môi trường và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Đồng thời, lĩnh vực này cũng được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng trong lộ trình đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Một trong những mục tiêu trọng tâm là đến năm 2035, hoàn thành xây dựng và đưa vào vận hành an toàn hai nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, đáp ứng nhu cầu điện cho nền kinh tế trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Đáng chú ý, chiến lược đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp trong nước lên 30% tổng mức đầu tư các hạng mục xây dựng, lắp đặt thuộc phần phụ trợ của các dự án điện hạt nhân. Mục tiêu này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn tạo nền tảng để từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp hạt nhân trong nước. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng phấn đấu triển khai ít nhất một dự án nhà máy điện hạt nhân sử dụng công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ.
Cùng với phát triển nhà máy, hệ thống hạ tầng phục vụ điện hạt nhân cũng sẽ được đầu tư đồng bộ, bảo đảm các điều kiện kỹ thuật, an toàn và pháp lý. Các dự án điện hạt nhân tiếp theo sẽ được định hướng theo tiêu chí an toàn, bền vững và hiệu quả.
Chuyên gia quốc tế đánh giá việc nâng tỷ lệ nội địa hóa trong phát triển điện hạt nhân là gợi ý quan trọng cho Việt Nam - Ảnh minh họa
Ngay sau khi chiến lược được ban hành, ngày 18/3, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã phối hợp với JINED tổ chức Hội thảo “Quản trị và kinh nghiệm triển khai dự án điện hạt nhân”. Sự kiện nhằm trao đổi kinh nghiệm quốc tế và thảo luận các định hướng phù hợp với Việt Nam trong giai đoạn tới.
Theo ông Makigami Takeshi - Giám đốc Điều hành, Trưởng đại diện JINED cho rằng, Việt Nam đã có những tiền đề nhất định để tham gia vào chuỗi cung ứng của dự án điện hạt nhân. Kết quả khảo sát cho thấy, nhiều doanh nghiệp trong nước có tiềm năng tham gia vào chương trình nội địa hóa. Đây là cơ sở quan trọng để từng bước nâng cao tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp Việt trong lĩnh vực mới mẻ nhưng giàu tiềm năng này.
Song, theo các chuyên gia của JINED, nội địa hóa trong điện hạt nhân không thể triển khai theo cách tiếp cận đơn lẻ. Đây cần được xác định là chương trình ở tầm quốc gia, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành liên quan cùng các tập đoàn lớn như Petrovietnam và EVN, nhằm xây dựng chiến lược tổng thể và lựa chọn các nhóm sản phẩm ưu tiên.
Không thể làm ‘một sớm một chiều’
Tại hội thảo từ kinh nghiệm quốc tế, JINED khuyến nghị Việt Nam cần triển khai nội địa hóa theo hai hướng song song. Thứ nhất, tận dụng tối đa năng lực sẵn có của các doanh nghiệp trong nước đối với những hạng mục, thiết bị đã có khả năng thực hiện. Đây là giải pháp khả thi giúp nhanh chóng gia tăng tỷ lệ nội địa hóa ngay từ giai đoạn đầu. Thứ hai, đối với các thiết bị và công nghệ chưa làm chủ, cần xây dựng danh mục ưu tiên để từng bước nghiên cứu, phát triển, đặc biệt là các thiết bị có tần suất sử dụng cao hoặc giá trị kinh tế lớn.
Về phương thức thực hiện, chuyên gia đến từ JINED cho rằng cần phân tách rõ các hạng mục công việc ngay từ đầu dự án. Theo đó, những phần việc trong nước có thể đảm nhận cần được chủ động triển khai, trong khi các hạng mục cốt lõi như thiết kế tổng thể và công nghệ vẫn cần sự tham gia của đối tác nước ngoài trong giai đoạn đầu. Song song với đó, việc xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin đầy đủ, minh bạch từ thiết kế, tiến độ đến kiểm soát chất lượng sẽ giúp Việt Nam từng bước tiếp cận và làm chủ công nghệ.
Thực tiễn từ Nhật Bản cho thấy, nội địa hóa không thể đạt được trong thời gian ngắn. Khoảng 50 năm trước, khi triển khai các tổ máy điện hạt nhân đầu tiên, Nhật Bản đã đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 50% nhờ đã làm chủ công nghệ và thiết bị trong lĩnh vực nhiệt điện. Chính nền tảng công nghiệp này đã tạo điều kiện để quốc gia này mở rộng sang lĩnh vực điện hạt nhân.
Từ bài học đó, các chuyên gia khuyến nghị Việt Nam không nên bắt đầu bằng việc phát triển các thiết bị hoàn toàn mới, mà cần tận dụng năng lực sẵn có trong các ngành năng lượng truyền thống để làm nền tảng phát triển. Đối với Việt Nam, tổ máy điện hạt nhân đầu tiên cần tập trung vào việc tiếp thu công nghệ, quy trình và kinh nghiệm từ các đối tác quốc tế. Khi năng lực trong nước được nâng cao, từ các tổ máy tiếp theo, Việt Nam có thể từng bước mở rộng vai trò làm chủ và gia tăng tỷ lệ nội địa hóa.
Mục tiêu tổng quát của Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 là phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử bảo đảm an toàn, an ninh, phục vụ hiệu quả các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, bảo vệ môi trường và an ninh năng lượng quốc gia, góp phần đạt mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.