Những cánh quạt vươn lên giữa cao nguyên lộng gió, những tấm pin mặt trời trải dài, không còn là hình ảnh của tương lai xa, mà đang hiện hữu rõ nét tại Gia Lai. Từ một địa phương chủ yếu dựa vào nông nghiệp, Gia Lai đang từng bước chuyển mình, định hình vai trò là trung tâm năng lượng sạch của Tây Nguyên, góp phần quan trọng vào quá trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.
Tỉnh Gia Lai sở hữu không gian phát triển rộng lớn với diện tích hơn 21.500 km², địa hình đa dạng từ cao nguyên đến ven biển, cùng hệ thống sông, hồ phong phú. Nằm ở vị trí cửa ngõ Tây Nguyên, kết nối duyên hải miền Trung với Lào, Campuchia, Gia Lai không chỉ thuận lợi về giao thương, mà còn giữ vai trò quan trọng trong bản đồ năng lượng quốc gia.
Những cánh quạt gió vươn cao giữa cao nguyên lộng gió, những tấm pin mặt trời trải dài, không còn là hình ảnh của tương lai xa, mà đang hiện hữu rõ nét tại Gia Lai.
Nắng nhiều, gió mạnh và ổn định, địa hình rộng mở, đó là những yếu tố từng bị xem là “khắc nghiệt” nay lại trở thành lợi thế nổi trội.
Với cường độ bức xạ mặt trời trung bình 4,6-5,2 kWh/m²/ngày và tốc độ gió phổ biến 6-7 m/s, Gia Lai có điều kiện hiếm có để phát triển đồng thời điện mặt trời, điện gió và thủy điện. Sự kết hợp này tạo nên một hệ thống năng lượng bổ trợ lẫn nhau, giúp cân bằng nguồn phát và giảm áp lực cho lưới điện quốc gia.
Những năm gần đây, hàng loạt dự án năng lượng tái tạo đã lần lượt đi vào vận hành, tạo dấu ấn rõ nét trong bức tranh phát triển của tỉnh. Các nhà máy điện gió, điện mặt trời và thủy điện không chỉ bổ sung nguồn điện cho hệ thống quốc gia, mà còn mang lại nguồn thu ổn định cho ngân sách địa phương, góp phần nâng cao chỉ số sản xuất công nghiệp.
Tại xã Ia Băng, những trụ turbine của Nhà máy điện gió Ia Pết số Một và số Hai đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Không chỉ mang lại nguồn điện, các dự án năng lượng tái tạo đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân vùng dự án.
Bà Rơ Mah H’Linh, người dân xã Ia Băng, cho biết: “Gia đình tôi có đất gần khu điện gió, được hỗ trợ chuyển đổi cây trồng và cho thuê đất. Ngoài tiền thuê, con trai tôi còn được nhận vào làm bảo vệ cho nhà máy, thu nhập ổn định hơn trước”.
Theo người dân địa phương, sự xuất hiện của các dự án điện gió, điện mặt trời đã kéo theo hệ thống đường giao thông, điện, nước được đầu tư đồng bộ hơn. Nhiều lao động trẻ không còn phải rời quê đi làm ăn xa, mà có thể tham gia các công việc vận hành, bảo trì, dịch vụ ngay tại địa phương.
Hàng loạt dự án năng lượng tái tạo đã lần lượt đi vào vận hành, tạo dấu ấn rõ nét trong bức tranh phát triển của tỉnh.
Từ thực tế vận hành, bà Nguyễn Thị Lam Phương, Phó Giám đốc điều hành hai nhà máy, cho rằng Gia Lai hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển điện gió quy mô lớn.
“Tốc độ gió trung bình tại khu vực đạt khoảng 6-7 m/s, rất thuận lợi cho khai thác công suất lớn. Từ khi đưa nhà máy vào vận hành cuối năm 2021 đến nay, sản lượng điện ổn định, hiệu quả kinh tế rõ rệt”, bà Lam Phương chia sẻ.
Theo bà Lam Phương, điều tạo nên sự khác biệt không chỉ là tài nguyên gió, mà còn là cách chính quyền địa phương đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án, từ thủ tục, mặt bằng đến xử lý các vấn đề phát sinh. Đây là yếu tố giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, đồng thời mở ra khả năng hình thành các cụm điện gió gắn với dịch vụ kỹ thuật, bảo trì tại chỗ.
Việc Điều chỉnh Quy hoạch Điện VIII đã mở ra dư địa phát triển lớn cho Gia Lai. Theo định hướng, tổng công suất các dự án năng lượng tái tạo trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới lên tới hàng nghìn MW, với trọng tâm là điện gió và điện mặt trời. Đáng chú ý, không gian phát triển đã được mở rộng từ cao nguyên xuống vùng ven biển, tạo điều kiện triển khai các dự án điện gió gần bờ và ngoài khơi.
Hàng năm, các nhà máy điện gió trên địa bàn cung cấp cho hệ thống điện quốc gia trên 12 tỷ kWh.
Trong bức tranh đó, dự án Nhà máy điện gió Hòn Trâu giai đoạn 1 được xem là bước đi chiến lược. Với quy mô 750 MW và tổng vốn đầu tư hơn 48.000 tỷ đồng, dự án được kỳ vọng không chỉ bổ sung nguồn điện sạch lớn cho hệ thống quốc gia, mà còn tạo động lực mới cho phát triển công nghiệp, dịch vụ ven biển. Khi đi vào vận hành, dự án dự kiến cung cấp khoảng 2,8 tỷ kWh điện mỗi năm, góp phần giảm phát thải và bảo đảm an ninh năng lượng.
Gia Lai không xem năng lượng tái tạo là mục tiêu đơn lẻ, mà là nền tảng cho một mô hình phát triển mới. Từ lợi thế điện xanh, tỉnh đang hướng tới hình thành các khu công nghiệp trung hòa carbon, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, logistics và các ngành công nghiệp sử dụng nhiều điện sạch như chế biến sâu nông sản, vật liệu mới.
Ông Dương Minh Đức, Giám đốc Sở Công Thương Gia Lai nhấn mạnh, các dự án năng lượng đã và đang tạo ra giá trị lan tỏa rõ rệt. “Hàng năm, các nhà máy điện gió trên địa bàn cung cấp cho hệ thống điện quốc gia trên 12 tỷ kWh, đồng thời đóng góp khoảng 1.400 tỷ đồng cho ngân sách tỉnh. Quan trọng hơn, năng lượng sạch đang tạo dư địa để thu hút các ngành kinh tế xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng”, ông Dương Minh Đức chia sẻ.
Năng lượng sạch đang tạo dư địa để thu hút các nhà đầu tư lớn trên địa bàn.
Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn cho biết: Trong bối cảnh toàn cầu bước vào kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng cấp thiết. Gia Lai xác định đây là lợi thế cạnh tranh chiến lược, là chìa khóa để thu hút các tập đoàn lớn, tạo dựng thương hiệu tỉnh như một trung tâm nhân lực năng lượng tái tạo tầm khu vực và quốc tế. Với tầm nhìn dài hạn, tỉnh không chỉ đặt mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của Việt Nam, mà còn quyết tâm vươn lên thành địa chỉ đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực Đông Nam Á và thế giới.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tỉnh đang tập trung đầu tư đồng bộ vào hạ tầng giáo dục, mở rộng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu uy tín trong và ngoài nước, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp trực tiếp tham gia vào quá trình đào tạo, thực hành, chuyển giao công nghệ.
Với tiềm năng tài nguyên dồi dào, quyết tâm chính trị cao, tầm nhìn chiến lược rõ ràng và các giải pháp nêu trên, tỉnh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng tái tạo hàng đầu của khu vực. Phát triển năng lượng sạch chính là nền tảng cho tăng trưởng xanh, là cơ hội để tái định hình cấu trúc kinh tế - đô thị - công nghiệp một cách bền vững, hiệu quả và công bằng cho các thế hệ tương lai, góp phần quan trọng vào thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Với tiềm năng tài nguyên dồi dào, quyết tâm chính trị cao, tầm nhìn chiến lược rõ ràng, tỉnh Gia Lai đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng tái tạo hàng đầu của khu vực.
Ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (Bộ Công Thương) chia sẻ: Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70 ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045. Nghị quyết nhấn mạnh: năng lượng phải đi trước một bước, cung ứng đầy đủ, ổn định, chất lượng cao cho phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đời sống nhân dân; đồng thời phát triển đồng bộ, đa dạng hóa các loại hình, ưu tiên năng lượng tái tạo và năng lượng mới. Đây chính là kim chỉ nam cho ngành điện lực và tất cả các địa phương.
Song song, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cũng đặt ra mục tiêu đến năm 2030, tổng công suất nguồn điện cả nước đạt 183-236 GW, trong đó năng lượng tái tạo chiếm 25-30% tổng cung năng lượng sơ cấp. Đến năm 2050, Việt Nam phấn đấu đạt mục tiêu Net Zero, đưa phát thải ròng khí nhà kính về “0”.
“Trong bức tranh ấy, Gia Lai nổi lên như một địa phương chiến lược, hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của miền Trung - Tây Nguyên và cả nước. Thành công của các dự án năng lượng tái tạo tại Gia Lai sẽ lan tỏa ra cả nước, góp phần thực hiện mục tiêu an ninh năng lượng quốc gia, tăng trưởng xanh và Net Zero 2050. Cục Điện lực sẽ luôn đồng hành, ưu tiên, cam kết hỗ trợ và tạo điều kiện tối đa giải quyết mọi đề xuất của Gia Lai liên quan đến ngành điện năng lượng tái tạo”, ông Tăng Thế Hùng nhấn mạnh.
Với lợi thế vượt trội về nắng, gió và không gian phát triển, Gia Lai đang từng bước hình thành trung tâm năng lượng sạch của Tây Nguyên. Các dự án điện gió, điện mặt trời quy mô lớn không chỉ bổ sung nguồn điện cho hệ thống quốc gia, mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững.