Các cơ sở đào tạo thuộc Bộ Công Thương đang từng bước tăng cường liên kết với viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Định hướng đặt ra là chuyển mạnh sang cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng từ nhu cầu thực tế, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng yêu cầu nhân lực của ngành.
Hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ góp phần nâng cao năng lực và chất lượng nguồn nhân lực ngành Công Thương. Ảnh minh họa: Quỳnh Nga
Thường xuyên cập nhật kiến thức, công nghệ
Theo Báo cáo tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực năm 2026 của Bộ Công Thương, trong giai đoạn 2022-2026, các cơ sở đào tạo thuộc Bộ đã triển khai nhiều nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu và chuyên môn theo hình thức giao nhiệm vụ, đặt hàng. Trong đó, có sự tham gia của các cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải thường xuyên cập nhật kiến thức, công nghệ và yêu cầu mới từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Với các trường, viện thuộc Bộ Công Thương, việc kết nối hoạt động đào tạo với nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và nhu cầu của doanh nghiệp đang trở thành hướng đi quan trọng.
Đáng chú ý, hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ đã ghi nhận những kết quả tích cực. Giai đoạn 2023-2025, các cơ sở thực hiện hơn 130 hợp đồng tư vấn, chuyển giao công nghệ và dịch vụ khoa học, công nghệ; hơn 300 kết quả, sản phẩm được ứng dụng hoặc chuyển giao vào thực tế. Nguồn lực hợp tác từ bên ngoài tiếp tục được duy trì trong năm 2026.
Các hướng nghiên cứu nhìn chung bám sát thế mạnh đào tạo của từng trường, viện, tập trung vào những lĩnh vực như cơ khí, chế tạo, dệt may, vật liệu, chế biến, điện, năng lượng, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, robot, công nghệ thực phẩm và công nghệ sinh học. Ở khối cao đẳng, một số cơ sở triển khai nghiên cứu ứng dụng về điều khiển, Internet vạn vật (IoT), giảm tổn thất năng lượng, năng lượng tái tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Những hoạt động này góp phần tạo môi trường để giảng viên, sinh viên tiếp cận các vấn đề thực tế, đồng thời tăng cơ hội đưa kết quả nghiên cứu vào chương trình giảng dạy. Qua đó, kiến thức chuyên môn được bổ sung từ thực tiễn sản xuất, giúp người học có điều kiện nâng cao năng lực thực hành và thích ứng với yêu cầu công việc.
Song song với đào tạo chính quy, hoạt động đào tạo lại, bồi dưỡng cho cán bộ và người lao động tại doanh nghiệp cũng được mở rộng. Giai đoạn 2023-2025, các cơ sở đã tổ chức gần 900 lớp, chương trình cho hàng chục nghìn lượt người. Trong năm 2026, hoạt động này tiếp tục được duy trì với nhiều chương trình dành cho đội ngũ đang làm việc tại các cơ quan, doanh nghiệp.
Đây là hoạt động đào tạo có ý nghĩa thiết thực khi yêu cầu về công nghệ, phương thức quản trị và tổ chức sản xuất liên tục thay đổi. Thông qua các chương trình bồi dưỡng, cơ sở đào tạo có thể cập nhật kiến thức chuyên ngành, hỗ trợ người lao động nâng cao kỹ năng và tiếp cận phương thức làm việc mới. Đồng thời, những yêu cầu phát sinh từ doanh nghiệp cũng là nguồn thông tin quan trọng để nhà trường điều chỉnh nội dung, phương pháp đào tạo.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Công Thương, mức độ phát triển giữa các cơ sở còn chênh lệch. Hoạt động nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa chủ yếu tập trung ở một số trường có tiềm lực; sự tham gia của doanh nghiệp và khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu chưa đồng đều.
Tại Hội nghị tổng kết công tác đào tạo, bồi dưỡng năm học 2025-2026, ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí, cho biết: "Viện Nghiên cứu Cơ khí kiến nghị Bộ Công Thương thúc đẩy hợp tác giữa các đơn vị gắn với nhu cầu thị trường".
Theo ông, liên kết viện – trường – doanh nghiệp cần được thúc đẩy trong cả đào tạo và phát triển công nghệ chiến lược. Đây cũng là cơ sở để các cơ sở đào tạo nắm bắt tốt hơn nhu cầu nhân lực, tăng cường tính thực tiễn trong chương trình giảng dạy và phát huy năng lực nghiên cứu của đội ngũ giảng viên, nhà khoa học.
Đổi mới cơ chế đặt hàng, nâng cao chất lượng đào tạo
Từ thực tiễn triển khai, Bộ Công Thương định hướng đổi mới hoạt động đào tạo, nghiên cứu theo hướng xuất phát từ nhu cầu sử dụng nhân lực và những bài toán cụ thể của ngành. Theo đó, đào tạo phải gắn với yêu cầu của cơ quan, doanh nghiệp; nghiên cứu cần hướng đến sản phẩm có khả năng ứng dụng, đóng góp cho phát triển công nghiệp, năng lượng và thương mại.
Trọng tâm là hình thành mô hình liên kết thường xuyên giữa Bộ - trường, viện - doanh nghiệp. Trong đó, các Vụ, Cục thuộc Bộ chủ động xác định nhu cầu nhân lực, bài toán nghiên cứu và yêu cầu chuyên môn; trường, viện căn cứ năng lực để tổ chức đào tạo, nghiên cứu và thử nghiệm; doanh nghiệp tham gia xác định nhu cầu, phối hợp thực hiện và tiếp nhận kết quả.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí.
Với cách tiếp cận này, hoạt động đào tạo có thêm cơ sở để gắn với yêu cầu thực tế của từng lĩnh vực. Các chương trình không chỉ trang bị kiến thức chuyên môn mà còn cần chú trọng năng lực thực hành, khả năng làm chủ công nghệ và thích ứng với những thay đổi trong môi trường sản xuất, kinh doanh.
Bộ Công Thương định hướng các Vụ, Cục xây dựng danh mục bài toán, nhu cầu đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ; lựa chọn trường, viện có năng lực phù hợp để đề xuất giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng. Đối với mỗi nhiệm vụ, cần xác định rõ mục tiêu, sản phẩm đầu ra, đơn vị dự kiến sử dụng và tiến độ thực hiện.
Đặc biệt, kết quả nghiên cứu cần được kết nối trở lại với hoạt động đào tạo. Những sản phẩm có khả năng ứng dụng, các quy trình công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp có thể trở thành nguồn tư liệu để cập nhật chương trình, tài liệu giảng dạy và bồi dưỡng. Cách làm này góp phần thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức trong nhà trường với yêu cầu tại nơi làm việc.
Bên cạnh đó, Bộ định hướng phát triển mô hình thử nghiệm bán công nghiệp và không gian ươm tạo tại những cơ sở đủ điều kiện. Đây là điều kiện hỗ trợ kiểm chứng kết quả nghiên cứu, đồng thời tạo môi trường thực hành và trải nghiệm công nghệ cho giảng viên, người học.
Cùng với đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu về chuyên gia, nhà khoa học, phòng thí nghiệm và hạ tầng nghiên cứu sẽ tạo điều kiện huy động nguồn lực theo từng nhiệm vụ cụ thể. Trong năm 2027, các Vụ, Cục chuyên ngành được đề xuất chủ động xây dựng danh mục nhiệm vụ dự kiến giao, đặt hàng; ưu tiên những nhiệm vụ có địa chỉ sử dụng rõ ràng.
Đổi mới cơ chế đặt hàng vì vậy không đơn thuần là thay đổi phương thức tổ chức nghiên cứu, mà còn mở ra hướng kết nối chặt chẽ hơn giữa đào tạo với nhu cầu phát triển của ngành. Khi cơ quan quản lý, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cùng tham gia xác định yêu cầu, tổ chức thực hiện và tiếp nhận kết quả, hoạt động đào tạo sẽ có thêm điều kiện nâng cao tính thực tiễn, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành Công Thương.