Đào tạo nhân lực phải theo sát nhu cầu của thị trường
Chuyển đổi số, tự động hóa và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đang đặt ra những yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực phục vụ sản xuất công nghiệp. Thay vì chỉ trang bị kiến thức chuyên môn, các cơ sở đào tạo kỹ thuật - công nghiệp đang hướng tới xây dựng cho sinh viên năng lực số, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng giải quyết vấn đề và thích ứng với môi trường làm việc thực tế.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Việt Trì (VUI) cho hay, với đặc thù là cơ sở đào tạo gắn với lĩnh vực kỹ thuật - công nghiệp, nhà trường xác định đào tạo nguồn nhân lực phải xuất phát từ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hướng tới năng lực làm việc thực tế của người học.
Đây cũng là yêu cầu quan trọng đối với nguồn nhân lực phục vụ ngành Công Thương và các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ trong bối cảnh chuyển đổi số, đổi mới công nghệ đang diễn ra mạnh mẽ.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Việt Trì.
“Nhà trường cũng chú trọng tăng cường năng lực thích ứng và đổi mới sáng tạo cho sinh viên với yêu cầu một kỹ sư tốt nghiệp hôm nay phải có khả năng tiếp tục học tập và cập nhật công nghệ.
Định hướng này đặc biệt có ý nghĩa đối với vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Quy hoạch vùng đến năm 2030 xác định phát triển mạnh công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng, đồng thời ưu tiên công nghiệp cơ khí, điện, điện tử, chất bán dẫn và công nghiệp công nghệ cao; trong đó Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Giang được định hướng phát triển các trung tâm cơ khí, điện, điện tử trình độ cao.
Vì vậy, chúng tôi mong muốn sinh viên không chỉ tìm được việc làm sau khi tốt nghiệp mà còn trở thành lực lượng kỹ thuật trực tiếp tham gia quá trình hiện đại hóa sản xuất của doanh nghiệp trong vùng, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế địa phương”, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh cho hay.
Cùng chung yêu cầu nâng cao năng lực thực tế của người học, Thạc sĩ Nguyễn Quang Vinh, Trưởng Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung (VIU) cho rằng, trong bối cảnh công nghiệp hóa, tự động hóa và chuyển đổi số, yêu cầu đối với nguồn nhân lực phục vụ ngành Công Thương ngày càng thay đổi.
“Từ yêu cầu đó, nhà trường định hướng đào tạo theo lộ trình “biết - hiểu - làm được - làm tốt - sáng tạo”, gắn chương trình với vị trí việc làm và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Chương trình được xây dựng theo chuẩn đầu ra, đồng thời tăng cường thực hành, đồ án, dự án và thực tập doanh nghiệp.
Một trong những điểm mới được nhà trường chú trọng là đưa công nghệ số vào quá trình đào tạo. Tùy từng ngành, sinh viên được tiếp cận các công cụ số, dữ liệu, AI, IoT, mô phỏng, tự động hóa và những nền tảng công nghệ phù hợp.
Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc giúp sinh viên “biết công nghệ”, mà quan trọng hơn là biết sử dụng công nghệ để giải quyết các bài toán chuyên môn và tạo ra giá trị trong thực tế”, Thạc sĩ Nguyễn Quang Vinh cho hay.
Được biết, đối với ngành Cơ điện tử, Trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung xây dựng chương trình tập trung vào các năng lực như PLC-SCADA (khả năng thiết kế, lập trình, vận hành và quản lý các hệ thống tự động hóa công nghiệp), robot công nghiệp, hệ thống nhúng, cảm biến, tích hợp dây chuyền sản xuất tự động và ứng dụng công nghệ số.
Trong khi đó, với ngành Điện tử - Viễn thông, người học được định hướng năng lực thiết kế, vận hành, đo kiểm, bảo trì hệ thống điện tử, mạng truyền số liệu, hệ thống nhúng, IoT và thiết kế vi mạch.
Những thay đổi trong chương trình cho thấy yêu cầu đào tạo nhân lực kỹ thuật đang dịch chuyển theo hướng chú trọng hơn tới khả năng ứng dụng. Kiến thức chuyên môn vẫn là nền tảng, nhưng sinh viên đồng thời phải biết sử dụng công nghệ, giải quyết vấn đề và thích ứng trước những thay đổi của hoạt động sản xuất.
Đưa doanh nghiệp vào quá trình đào tạo, nâng năng lực đầu ra
Bên cạnh cập nhật công nghệ, một trong những điểm chung trong định hướng đào tạo của các cơ sở giáo dục thuộc ngành Công Thương là tăng cường mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận nhân lực sau tốt nghiệp mà ngày càng được đặt trong mối quan hệ với quá trình đào tạo và rèn luyện năng lực thực tế của sinh viên.
Trường Đại học Công nghiệp Việt Trì chú trọng hợp tác doanh nghiệp trong quá trình đào tạo.
Tại Trường Đại học Công nghiệp Việt Trì, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh cho biết: “Hợp tác nhà trường - doanh nghiệp được xác định là một trong những giải pháp nhằm rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động. Cùng với đó, yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp được chú trọng trong quá trình đào tạo. Khi xây dựng, điều chỉnh chương trình, nhà trường tham khảo ý kiến doanh nghiệp về vị trí việc làm, yêu cầu kỹ năng, công nghệ và những năng lực người lao động cần có.
Cùng với đó, chương trình tăng cường thực hành, thí nghiệm, bài tập dự án và giải quyết các bài toán thực tế, qua đó giúp sinh viên từng bước tiếp cận môi trường sản xuất, thiết bị và quy trình nghề nghiệp”.
Về đầu ra, mục tiêu của Trường Đại học Công nghiệp Việt Trì không dừng ở việc sinh viên tìm được việc làm sau khi tốt nghiệp mà hướng tới đào tạo đội ngũ kỹ sư, cử nhân có khả năng trực tiếp tham gia quá trình hiện đại hóa sản xuất tại doanh nghiệp.
“Thời gian tới, nhà trường tiếp tục ưu tiên các lĩnh vực gắn với công nghiệp công nghệ cao, tự động hóa, AI, điện tử - viễn thông, cơ điện tử, năng lượng, hóa chất, vật liệu mới, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Song song với đó là phát triển hệ sinh thái nhà trường - doanh nghiệp, tăng sự tham gia của doanh nghiệp vào xây dựng chương trình, đào tạo thực hành, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và tuyển dụng. Qua đó, nhà trường hướng tới từng bước rút ngắn khoảng cách giữa “đào tạo” và “sử dụng lao động”, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ ngành Công Thương và nhu cầu phát triển công nghiệp của khu vực”, Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh nói.
Tại Trường Đại học Công nghiệp Việt - Hung, doanh nghiệp cũng giữ vai trò quan trọng trong quá trình đào tạo. Sinh viên được tiếp cận môi trường thực tế thông qua dự án, thực tập, trải nghiệm doanh nghiệp và đồ án tốt nghiệp.
Thạc sĩ Nguyễn Quang Vinh cho biết, 100% sinh viên được thực tập tại các công ty, tập đoàn và nhà trường định hướng đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp. Thông qua quá trình này, sinh viên có điều kiện rèn luyện năng lực làm việc thực tế và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu tuyển dụng sau tốt nghiệp.
“Chất lượng đầu ra không thể chỉ đo bằng điểm số mà phải được đánh giá thông qua năng lực thực tế. Sinh viên cần có khả năng biến kiến thức thành sản phẩm, mô hình hoặc giải pháp kỹ thuật; biết phát hiện, giải quyết vấn đề, đồng thời có kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp kỹ thuật, quản lý tiến độ, tuân thủ quy trình, an toàn lao động và tác phong công nghiệp.
Thước đo cuối cùng được nhà trường hướng tới là sinh viên có việc làm phù hợp, được doanh nghiệp sử dụng và đánh giá tốt, có khả năng tạo ra sản phẩm, giải pháp thực tế và tiếp tục phát triển nghề nghiệp sau 3 - 5 năm. Đây cũng là cách Nhà trường chuyển từ tư duy đào tạo ngành học sang đào tạo năng lực nghề nghiệp”, Thạc sĩ Nguyễn Quang Vinh nói.
Có thể thấy, từ đổi mới chương trình, đưa công nghệ số vào giảng dạy đến tăng thực hành và mở rộng hợp tác doanh nghiệp, hoạt động đào tạo đang được đặt gần hơn với yêu cầu của sản xuất và thị trường lao động. Đặc biệt, với những lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ gắn với ngành Công Thương và công nghiệp hỗ trợ, năng lực làm việc thực tế và khả năng thích ứng ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng đối với sinh viên sau tốt nghiệp.