Ngày 6/11, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương tổ chức Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam năm 2026, chủ đề “Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia”. Diễn đàn đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đô thị, gắn tổ chức không gian kinh tế với nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và chất lượng sống của người dân.
Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam năm 2026, chủ đề “Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia” tại Hà Nội. Ảnh: Hoài Thy
Từ mở rộng không gian đến nâng cao năng suất
Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương - cho biết: Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo từ 10%/năm trở lên. Trong tiến trình đó, đô thị giữ vai trò hội tụ nguồn lực, kết nối thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động.
Theo ông Nguyễn Ngọc Tuấn, sau 40 năm đổi mới, hệ thống đô thị đã phát triển về quy mô, phạm vi phân bố, từng bước hình thành các trung tâm và cực tăng trưởng. Đô thị hóa gắn với phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ đã tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.
Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả đô thị hóa chưa tương xứng với tiềm năng. Một số nơi còn phụ thuộc vào mở rộng không gian xây dựng, khai thác đất đai và đầu tư bất động sản, chưa gắn chặt với những ngành có năng suất cao và đổi mới sáng tạo. Quy hoạch đô thị chưa đồng bộ với quy hoạch giao thông, sử dụng đất và hạ tầng. Liên kết giữa các đô thị, giữa đô thị với nông thôn chưa phát huy đầy đủ hiệu quả. Ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường và quá tải hạ tầng tiếp tục là những vấn đề nổi cộm.
Ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phát biểu tại Hội nghị
Đáng chú ý, ông Nguyễn Ngọc Tuấn chỉ ra liên kết giữa đô thị với cảng biển, khu kinh tế và trung tâm logistics còn hạn chế. Yêu cầu đặt ra là phát triển các đô thị thành trung tâm công nghiệp hiện đại, dịch vụ chất lượng cao, góp phần giảm chi phí sản xuất, chi phí logistics và tăng sức lan tỏa cho nền kinh tế.
“Phải làm cho mỗi đô thị thực sự trở thành một động lực tăng trưởng; mỗi nguồn lực đầu tư cho đô thị phải tạo ra giá trị gia tăng mới; mỗi thành quả phát triển đô thị phải góp phần nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của Nhân dân”, ông Nguyễn Ngọc Tuấn nhấn mạnh.
Từ góc độ quản lý ngành, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết: Tỷ lệ đô thị hóa đến tháng 8/2026 ước đạt 53,3%. Các đô thị đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, là động lực phát triển của các vùng và cả nước.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn, Thủ đô Hà Nội đang chuyển từ mô hình tập trung, đơn cực sang đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; phát triển đường sắt đô thị, các tuyến vành đai, thúc đẩy mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), nghiên cứu khai thác không gian ngầm.
Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh định hướng gắn kết các không gian công nghiệp, dịch vụ, tài chính, đổi mới sáng tạo, cảng biển và logistics. Việc liên kết hệ thống cảng biển Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ với các trung tâm công nghiệp, logistics và mạng lưới giao thông vùng Đông Nam Bộ tạo cơ hội hình thành chuỗi giá trị có sức cạnh tranh quốc tế.
Từ những chuyển động của Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, theo Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cần hướng tới tổ chức lại hoạt động kinh tế, phân bố dân cư, việc làm và khai thác hiệu quả các lợi thế mới để nâng cao năng suất.
Đổi mới quản trị, khơi thông nguồn lực phát triển
Cùng với tổ chức lại không gian kinh tế, quản trị dựa trên dữ liệu được xác định là một hướng chuyển đổi quan trọng. Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cho biết, ngày 5/11/2026, Quyết định số 2116/QĐ-TTg phê duyệt Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 đã được ban hành. Định hướng đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% thành phố tổ chức xây dựng và thực hiện đề án phát triển đô thị thông minh; xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị dùng chung, từng bước hình thành nền tảng quản trị hiện đại, thống nhất, liên thông.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại diễn đàn
“Điều quan trọng là phát triển đô thị thông minh không đơn thuần là đầu tư công nghệ, xây dựng trung tâm điều hành hay các hệ thống phần mềm, mà trước hết phải đổi mới phương thức quản trị, giải quyết hiệu quả những vấn đề thực tiễn của đô thị, nâng cao chất lượng dịch vụ và chất lượng sống của người dân”, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh.
Việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu quản trị thống nhất đối với không gian đô thị, hạ tầng kỹ thuật và các hoạt động kinh tế - xã hội có tính liên thông, vượt qua ranh giới hành chính. Phân cấp, phân quyền cần đi đôi với nâng cao năng lực thực thi và trách nhiệm giải trình.
Về nguồn lực, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn đề nghị, đa dạng hóa nguồn vốn, phát huy hợp tác công tư, tài chính xanh và cơ chế khai thác giá trị gia tăng từ đất đai, hạ tầng. Các dự án phải được xem xét cả hiệu quả kinh tế - xã hội, chi phí vận hành và khả năng duy trì lâu dài, tránh đầu tư dàn trải.
Tại 3 hội thảo chuyên đề trong khuôn khổ Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam năm 2026, các đại biểu, diễn giả đã tập trung trao đổi, làm rõ những vấn đề đặt ra trong quy hoạch, nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, qua đó đề xuất giải pháp đổi mới mô hình phát triển đô thị, đóng góp thiết thực vào tăng trưởng quốc gia.