Đột phá thể chế nhìn từ dự án Luật Đô thị đặc biệt

Hiện thực hóa đột phá chiến lược

Sáng 4/5/2026, tại buổi tiếp xúc cử tri TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận, đánh giá cao kết quả đạt được của Thành phố thời gian qua; nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh.

Cụ thể, Chủ tịch Quốc hội thông tin Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương sửa đổi Nghị quyết của Bộ Chính trị đối với Thành phố Hồ Chí Minh và chủ trương ban hành Luật Đô thị đặc biệt cho TP. Hồ Chí Minh. Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nếu có Luật Đô thị đặc biệt sẽ tháo gỡ khó khăn để TP. Hồ Chí Minh có điều kiện phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh và xây dựng hệ thống chính trị của Thành phố.

Có thể khẳng định việc xây dựng Luật nêu trên là bước đi cụ thể hóa đường lối chủ trương chính sách của Đảng đã được thông qua tại Đại hội lần thứ XIV. Đó là thực hiện các đột phá chiến lược để đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới.

Tại Nghị quyết Đại hội XIV, Đảng ta đã nêu rõ 3 đột phá chiến lược trong nhiệm kỳ Đại hội. Trong đó, đứng ở vị trí số một là đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, nâng cao năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để khơi thông, giải phóng và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý, quản trị phát triển giữa Trung ương và địa phương, phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương; thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ, kiến tạo phát triển; phát triển kinh tế nhà nước thật sự đóng vai trò chủ đạo, thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân; xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp mới; phát triển lực lượng sản xuất mới, các mô hình, phương thức sản xuất kinh doanh mới.

Có thể nhận thấy, việc xây dựng, hướng tới ban hành Luật Đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh chính là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý, quản trị phát triển giữa Trung ương và địa phương, phát huy vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của địa phương. Luật Đô thị đặc biệt được định hướng tạo cơ chế vượt trội để TP. Hồ Chí Minh tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, tài chính, tổ chức bộ máy, phát triển đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân. Việc nghiên cứu dự án Luật với lộ trình cụ thể, sớm trình Quốc hội xem xét, thông qua cho thấy Nghị quyết của Đảng được triển khai vào đời sống một cách nhanh chóng, sinh động.

Phân cấp, phân quyền là động lực kiến tạo phát triển

Nhìn lại hành trình của Luật Đô thị đặc biệt có thể nhận thấy quyết tâm rất lớn trong việc thể chế hóa các đường lối chủ trương của Đảng đi vào cuộc sống.

Cuối tháng 1/2026, Đại hội XIV bế mạc, Nghị quyết Đại hội được công bố. Ngay sau đó, Ban Chấp hành Trung ương ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết. Tháng 4/2026, TP. Hồ Chí Minh tổ chức lấy ý kiến nhân dân về xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Ngày 20/4/2026, UBND Thành phố ban hành kế hoạch xây dựng dự án Luật Đô thị đặc biệt, hoàn chỉnh thẩm tra dự án luật vào cuối tháng 9/2026. Luật Đô thị đặc biệt dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ hai vào cuối năm 2026.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, Luật sư Bùi Quang Thu, Đoàn Luật sự TP. Hà Nội cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt được xây dựng với tinh thần khẩn trương: khoảng bốn tháng cho giai đoạn xác lập chủ trương, dự kiến khoảng mười tháng cho toàn bộ tiến trình đến khi trình Quốc hội. Đây là một nhịp độ khác hẳn quy trình lập pháp thông thường. Thời gian làm luật như vậy đáp ứng kịp thời yêu cầu của thời cuộc và cho thấy tinh thần cầu thị của các nhà hoạch định chính sách với yêu cầu chính đáng của nhân dân.

Theo Luật sư Bùi Quang Thu, từ Luật Đô thị đặc biệt, nhìn rộng và xa hơn, có thể sẽ còn nhiều đạo luật khác được xây mới hoặc chỉnh sửa bổ sung theo tinh thần khẩn trương như vậy. Mỗi đạo luật là một viên gạch trong tòa nhà thể chế đang được dựng xây lên.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đang được quyết liệt triển khai, bằng từng đạo luật, từng quyết sách, từng cam kết có thể đo lường, lượng hóa được. Đột phá thể chế, vì thế, chính là một dòng chảy đang tạo hình diện mạo đất nước, Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM chính là hiện thân sinh động cho dòng chảy chủ lưu đó.

Đột phá thể chế, suy cho cùng là đột phá về niềm tin. Niềm tin giữa Đảng với nhân dân, giữa Trung ương với địa phương, giữa Nhà nước với doanh nghiệp. Khi Nghị quyết của Đảng được thực thi nhanh và rõ, mỗi cán bộ, đảng viên, nhân dân có cơ sở vững chắc để tin vào năng lực dẫn dắt của Đảng. Khi địa phương được trao quyền đi cùng cam kết trách nhiệm, mỗi doanh nghiệp có cơ sở để tự tin đầu tư dài hạn. Niềm tin là kết quả của một chuỗi thực thi có thể quan sát và là "nguồn vốn" quan trọng nhất để đưa đất nước vững vàng tiến vào kỷ nguyên mới.