E-Magazine | Nghị quyết 57: Tăng tốc chuyển đổi số lĩnh vực thị trường trong nước

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định rõ yêu cầu phát triển hạ tầng số hiện đại, đồng bộ, an ninh, an toàn, hiệu quả; đồng thời làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, từng bước đưa dữ liệu trở thành tư liệu sản xuất quan trọng, thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Đối với lĩnh vực thị trường trong nước, tinh thần của Nghị quyết đang được cụ thể hóa thông qua việc tăng cường ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động quản lý, điều hành. Đây không chỉ là quá trình đưa các công cụ công nghệ vào công việc chuyên môn, mà còn hướng tới đổi mới phương thức quản lý, nâng cao khả năng tiếp cận thông tin và tăng tính minh bạch của thị trường.

Trên cơ sở đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước từng bước đẩy mạnh ứng dụng thương mại điện tử, thúc đẩy truy xuất nguồn gốc hàng hóa, kết nối cung – cầu và khai thác dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước. Mục tiêu đặt ra là nâng cao hiệu quả điều hành, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, đồng thời giúp người dân thuận tiện hơn trong tìm kiếm thông tin và mua sắm.

Thời gian qua, công nghệ và dữ liệu đã từng bước được đưa vào hoạt động quản lý chuyên ngành. Cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý thị trường, hệ thống INS và Hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia được kết nối, khai thác, tạo nền tảng cho việc tiếp nhận, tổng hợp và sử dụng thông tin phục vụ công tác quản lý.

Trong đó, dữ liệu giữ vai trò ngày càng quan trọng đối với khả năng nắm bắt diễn biến thị trường. Khi thông tin được cập nhật thường xuyên, kết nối và khai thác hiệu quả, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để đánh giá tình hình, nhận diện những dấu hiệu bất thường và nâng cao tính chủ động trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Đặc biệt, với xu hướng chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên báo cáo định kỳ sang tăng cường theo dõi, phân tích thông tin phát sinh trong quá trình kinh doanh, việc xây dựng và khai thác các hệ thống dữ liệu có ý nghĩa thiết thực. Thông tin được cập nhật kịp thời có thể hỗ trợ cơ quan quản lý đánh giá diễn biến cung – cầu, nhận diện nguy cơ gián đoạn nguồn cung hoặc dấu hiệu vi phạm, gian lận thương mại để chủ động kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền.

Từ góc độ phát triển thị trường trong nước, việc số hóa thông tin không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn góp phần tạo điều kiện để doanh nghiệp hoạt động minh bạch hơn, người tiêu dùng có thêm thông tin khi lựa chọn hàng hóa, dịch vụ. Khi dữ liệu được khai thác đúng mục đích, các quyết định quản lý có cơ sở thực tiễn hơn, qua đó nâng cao chất lượng điều hành thị trường.

Xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân. Vì vậy, nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát thị trường xăng dầu là một trong những nội dung được chú trọng trong quá trình ứng dụng công nghệ số của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước.

Hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia được xây dựng nhằm tăng cường khả năng theo dõi hoạt động của các chủ thể tham gia thị trường. Dữ liệu từ hoạt động bán hàng tại các cửa hàng bán lẻ, trong đó có thông tin hóa đơn được gửi đến cơ quan thuế và Bộ Công Thương, tạo điều kiện để cơ quan quản lý tiếp cận thông tin sát hơn với diễn biến thực tế.

Khi dữ liệu được cập nhật và khai thác hiệu quả, cơ quan quản lý có thêm căn cứ để theo dõi nguồn cung, giá bán tại từng cửa hàng, qua đó hỗ trợ công tác điều hành. Giá trị của hệ thống không chỉ nằm ở khả năng tập hợp thông tin mà còn ở việc sử dụng dữ liệu để nhận diện những dấu hiệu bất thường, phục vụ giám sát thị trường và phát hiện nguy cơ vi phạm.

Cùng với hệ thống phục vụ công tác quản lý, việc đưa thông tin đến gần hơn với người tiêu dùng cũng là hướng triển khai đáng chú ý. Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Cục đã ra mắt ứng dụng di động “Quanh tôi”, hỗ trợ tra cứu thông tin giá bán và hệ thống cửa hàng bán lẻ xăng dầu trên toàn quốc.

Thông qua mắt ứng dụng di động “Quanh tôi”, người dùng có thể tìm kiếm cửa hàng xăng dầu gần nhất, so sánh giá bán, lọc cửa hàng theo loại nhiên liệu như xăng E5, E10 và theo dõi tình trạng hoạt động. Việc tích hợp các tiện ích trên một nền tảng giúp người tiêu dùng thuận tiện hơn trong tìm kiếm thông tin, lựa chọn địa điểm mua hàng và chủ động trước những biến động của thị trường.

Theo ông Trần Hữu Linh, ứng dụng đang được đưa lên thử nghiệm, là giai đoạn đầu tiên của quá trình triển khai. Trong thời gian tới, người dân có thể theo dõi, so sánh giá bán giữa các cửa hàng bán lẻ, bởi mức giá giữa các cửa hàng có thể khác nhau. Qua đó, người tiêu dùng có thêm thông tin để lựa chọn địa điểm mua hàng phù hợp. Các cửa hàng xăng dầu sẽ có tài khoản để cập nhật thông tin, đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Một điểm đáng chú ý của ứng dụng là khả năng tiếp nhận phản ánh từ người dân. Người sử dụng có thể gửi thông tin kèm hình ảnh về những dấu hiệu như bán sai giá niêm yết, đóng cửa găm hàng, hạn chế lượng bán, không xuất hóa đơn hoặc các vấn đề liên quan đến chất lượng nhiên liệu.

Cách tiếp cận này mở rộng vai trò của người tiêu dùng trong quá trình giám sát thị trường. Không chỉ tiếp nhận thông tin do cơ quan quản lý cung cấp, người dân còn có thể tham gia phản ánh những vấn đề phát sinh trong thực tế, góp thêm thông tin phục vụ công tác quản lý.

Anh Vũ Văn Minh, phường Phú Diễn, Hà Nội, cho biết dù chưa biết đến ứng dụng “Quanh tôi”, anh sẵn sàng tải về sử dụng sau khi được giới thiệu. “Ứng dụng có thể giúp xác định vị trí cửa hàng xăng dầu gần nhất, nắm thông tin giá bán hiện tại và so sánh giá giữa các cửa hàng để lựa chọn địa điểm phù hợp”, anh Vũ Văn Minh chia sẻ.

Tương tự, chị Bảo Ngân, phường Giảng Võ, Hà Nội, cũng cho biết sẵn sàng sử dụng ứng dụng bởi những tiện ích trong việc tìm kiếm cửa hàng gần nhất và so sánh giá bán. Những phản hồi này cho thấy việc cung cấp thông tin thuận tiện, thiết thực có thể hỗ trợ người dân chủ động hơn trong quá trình mua hàng.

Từ hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia đến ứng dụng “Quanh tôi”, việc ứng dụng công nghệ số đang hướng tới hai mục tiêu song hành: nâng cao năng lực giám sát của cơ quan quản lý và tăng khả năng tiếp cận thông tin của người tiêu dùng. Dữ liệu được kết nối và khai thác không chỉ phục vụ công tác điều hành mà còn góp phần thúc đẩy tính công khai, minh bạch trong hoạt động kinh doanh xăng dầu.

Bên cạnh giám sát thị trường xăng dầu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa là một hướng triển khai quan trọng nhằm tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý thị trường trong nước.

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã triển khai xây dựng, trình Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Đồng thời, Cục tổ chức tập huấn tại nhiều địa phương, tập trung hướng dẫn các nội dung mới của Thông tư số 31/2026/TT-BCT, quy trình đăng ký và định danh sản phẩm, xây dựng, quản lý, cập nhật dữ liệu truy xuất nguồn gốc và kết nối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Công Thương.

Việc xây dựng và kết nối dữ liệu truy xuất nguồn gốc tạo cơ sở để thông tin về sản phẩm, hàng hóa được quản lý theo quy trình, hỗ trợ cơ quan chức năng tiếp cận thông tin phục vụ công tác quản lý. Đây cũng là một trong những nội dung gắn với yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát thị trường, nhất là trong bối cảnh phương thức quản lý đang chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Theo ông Trần Hữu Linh, trong bối cảnh xu hướng quản lý chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, các công cụ như chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa ngày càng có vai trò quan trọng. Đặc biệt, lực lượng quản lý thị trường cần được hỗ trợ bằng dữ liệu và công nghệ để nâng cao hiệu quả giám sát, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm, qua đó đáp ứng tốt yêu cầu hậu kiểm.

Từ thực tiễn này, chuyển đổi số trong lĩnh vực thị trường trong nước không thể chỉ dừng ở việc xây dựng thêm các phần mềm hay hệ thống thông tin riêng lẻ. Yêu cầu quan trọng là bảo đảm dữ liệu được cập nhật, kết nối và khai thác hiệu quả, phục vụ xuyên suốt từ hoạt động của doanh nghiệp đến công tác quản lý của Bộ Công Thương và các địa phương.

Trong chiến lược phát triển thị trường trong nước, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước xác định cần nắm bắt cả dòng lưu chuyển hàng hóa và dòng thông tin trên thị trường, đồng thời tăng cường ứng dụng hệ thống quản lý số để hỗ trợ hoạt động quản lý và phát triển thị trường được xuyên suốt.

Để thực hiện mục tiêu này, ông Trần Hữu Linh kiến nghị Bộ Công Thương tiếp tục có tiếng nói với Chính phủ và UBND các tỉnh, thành phố nhằm nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan trong công tác quản lý thị trường, bảo vệ quyền lợi người dân.

Yêu cầu đặt ra là tiếp tục phát huy vai trò của dữ liệu, công nghệ và các hệ thống quản lý số trong quá trình giám sát, phát hiện, xử lý vi phạm. Khi lực lượng quản lý thị trường được hỗ trợ bằng công cụ và thông tin phù hợp, khả năng theo dõi diễn biến thị trường và thực hiện hậu kiểm sẽ có thêm cơ sở để nâng cao hiệu quả.

Đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW trong lĩnh vực thị trường trong nước không chỉ là đưa công nghệ vào hoạt động chuyên môn, mà còn là quá trình đổi mới phương thức quản trị dựa trên dữ liệu. Việc tăng cường kết nối giữa các hệ thống, bảo đảm thông tin được khai thác hiệu quả trong thực tiễn sẽ góp phần nâng cao chất lượng điều hành, hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động minh bạch và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng. Đây là nền tảng quan trọng để từng bước xây dựng thị trường trong nước hiện đại, minh bạch, vận hành hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn chuyển đổi số quốc gia.