Nếu như trước đây, công trình xanh thường được nhìn nhận là lựa chọn dành cho các chủ đầu tư có tiềm lực tài chính mạnh, nay, trong bối cảnh chi phí năng lượng ngày càng gia tăng và các tiêu chuẩn phát triển bền vững trở thành yêu cầu tất yếu, mô hình này đang dần trở thành hướng đi mang lại lợi ích kinh tế rõ ràng.
Thực tế cho thấy, bài toán tiết kiệm năng lượng không còn dừng ở việc sử dụng các thiết bị điện hiệu suất cao, mà được giải quyết ngay từ khâu thiết kế, lựa chọn vật liệu và ứng dụng công nghệ vận hành. Khi các giải pháp này được tích hợp đồng bộ, công trình không chỉ giảm đáng kể lượng điện tiêu thụ mà còn cắt giảm chi phí vận hành trong suốt vòng đời khai thác.
Một trong những minh chứng rõ nét là dự án nghỉ dưỡng Angsana Quan Lạn do Viglacera đầu tư tại Quảng Ninh. Đây là công trình đạt chứng nhận công trình xanh EDGE Advanced của IFC (Tổ chức Tài chính Quốc tế thuộc Nhóm Ngân hàng Thế giới), cấp chứng nhận dành cho các công trình đáp ứng yêu cầu tiết kiệm trên 40% năng lượng so với công trình thông thường.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Thế Chinh, Giám đốc Ban Quản lý các dự án Bất động sản - TCT Viglacera - CTCP nhận định để đạt được chứng nhận này, dự án phải áp dụng đồng bộ các giải pháp từ thiết kế kiến trúc, lựa chọn vật liệu cho đến hệ thống kỹ thuật và quản lý vận hành.
Điểm đáng chú ý là phần lớn các giải pháp không nằm ở những thiết bị "đắt tiền", mà ở cách công trình được thiết kế để giảm nhu cầu tiêu thụ năng lượng ngay từ đầu.
Đặc biệt, dự án còn tích hợp nhiều giải pháp kỹ thuật giúp tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng. Hệ thống điều hòa trung tâm sử dụng chiller giải nhiệt nước kết hợp công nghệ heat pump. Trong quá trình tạo nước nóng, heat pump đồng thời sinh ra nguồn lạnh và nguồn lạnh này tiếp tục được đưa ngược trở lại hỗ trợ hệ thống chiller, qua đó giảm tải cho điều hòa trung tâm và tiết kiệm điện năng.
Một giải pháp khác là hệ thống thu hồi nhiệt từ gió thải. Thay vì xả hoàn toàn lượng khí đã qua sử dụng ra môi trường như các công trình thông thường, hệ thống sẽ thu hồi và xử lý để tái sử dụng làm mát các phòng kỹ thuật, hạn chế thất thoát năng lượng.
Theo ông Nguyễn Thế Chinh, chính việc kết hợp đồng thời nhiều giải pháp về vật liệu, thiết kế và công nghệ đã giúp công trình đáp ứng các tiêu chí khắt khe của EDGE Advanced, đồng thời tạo nên hiệu quả vận hành lâu dài thay vì chỉ tiết kiệm chi phí trong ngắn hạn.
Dự án nghỉ dưỡng Angsana Quan Lạn do Viglacera đầu tư tại Quảng Ninh.
Không chỉ ở Angsana Quan Lạn, xu hướng tối ưu hóa năng lượng cũng đang được nhiều doanh nghiệp vật liệu xây dựng triển khai ngay từ khâu phát triển sản phẩm.
Đáng chú ý là các dòng kính tiết kiệm năng lượng Low-E và Solar Control do Viglacera sản xuất. Khác với kính thông thường, sản phẩm được phủ lớp vật liệu bằng công nghệ phún xạ Magnetron của Đức, tạo nên lớp cản nhiệt có hệ số phát xạ rất thấp.
Đáng chú ý, nhiều vật liệu không chỉ mang ý nghĩa tiết kiệm năng lượng mà còn góp phần nâng cao khả năng chống chịu của công trình trước biến đổi khí hậu. Chẳng hạn, gạch porcelain dày 20mm với giải pháp thi công hở mạch giúp tăng khả năng thoát nước tự nhiên, giảm nguy cơ ngập úng; trong khi bê tông khí chưng áp AAC và panel ALC có khả năng chịu nhiệt lên tới 1.180 độ C trong nhiều giờ, góp phần kéo dài "thời gian vàng" cho công tác cứu hộ khi xảy ra hỏa hoạn.
Tương tự, tại Hà Nội, tòa nhà Lotte Center Hanoi là tổ hợp công trình đa chức năng được thiết kế với ý tưởng kiến trúc lấy cảm hứng từ tà áo dài truyền thống của người phụ nữ Việt Nam. Ngay từ giai đoạn thiết kế ban đầu, chủ đầu tư đã ưu tiên lựa chọn thiết bị công nghệ tiên tiến nhằm đảm bảo hiệu suất năng lượng cao và giảm phát thải khí CO2. Công tác quy hoạch không gian chú trọng khả năng thông gió tự nhiên, thể hiện qua các khu vực vườn trên cao (sky-garden) nối liền hai tòa tháp với tỷ lệ thông gió tự nhiên đạt 5,07% diện tích mặt sàn.
Toà nhà Lotte Center Hanoi đạt chứng nhận công trình xanh LEED Gold (Vàng) cho hạng mục Vận hành và Bảo trì (O&M) từ Hội đồng Công trình Xanh Hoa Kỳ (USGBC).
Trong quá trình xây dựng, việc chọn lọc vật liệu xanh được thực hiện nghiêm ngặt. Phần lõi cứng và phần bên ngoài công trình sử dụng loại bê tông cốt thép có độ nén cao và nhiệt thấp để giảm thiểu lượng CO2. Toàn bộ lớp vỏ bao quanh tòa nhà sử dụng hệ vách kính hộp cường lực Low-E dày 24mm và 28mm, được mạ bạc kép đa lớp giúp cách nhiệt, phản xạ tia hồng ngoại nhưng vẫn duy trì tỷ lệ thấu sáng cao. Các khu vực bên trong như trung tâm thương mại ưu tiên sử dụng gạch không nung. Phần mái công trình kết cấu bằng bê tông cốt thép dày 200mm, được che chắn bằng nhôm và bố trí quầy bar phía trên nhằm hạn chế bức xạ mặt trời trực tiếp.
Bước vào giai đoạn vận hành, cơ sở này đã đầu tư đồng bộ hệ thống quản lý, điều khiển trung tâm (BMS) đặt tại tầng hầm B1, giám sát mọi hệ thống thiết bị. Tòa nhà vận hành hệ thống điều hòa trung tâm Water Chiller gồm 7 máy chạy luân phiên liên tục 24/24. Ngoài ra, hệ thống thang máy và thang cuốn đều được tích hợp biến tần cùng cảm biến tự động, đồng thời tòa nhà còn đầu tư hệ thống 108 tấm pin năng lượng mặt trời lắp đặt tại phần mái sảnh.
Nhờ quy hoạch và đầu tư bài bản, hiệu quả tiết kiệm năng lượng của công trình rất rõ nét. Tổng mức tiết kiệm năng lượng của các giải pháp triển khai trong vòng 5 năm đạt khoảng 8,85%. Trong đó, riêng giải pháp thay thế bóng đèn LED và lắp đặt tụ bù công suất phản kháng đã giúp công trình tiết kiệm tới 795.264 kWh điện năng mỗi năm.
Trong nhiều năm, chi phí đầu tư ban đầu luôn được xem là rào cản lớn nhất đối với các chủ đầu tư khi cân nhắc phát triển công trình xanh. So với công trình xây dựng theo phương thức truyền thống, việc lựa chọn vật liệu hiệu suất cao, tích hợp hệ thống quản lý năng lượng hay các thiết bị tiết kiệm điện, nước thường làm tăng chi phí đầu tư ban đầu.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu chỉ nhìn vào chi phí xây dựng mà bỏ qua chi phí vận hành trong suốt hàng chục năm khai thác sẽ là cách tiếp cận chưa đầy đủ. Thực tế, phần lớn giá trị của công trình được tạo ra trong giai đoạn vận hành, khi các khoản chi cho điện năng, nước sạch, bảo trì thiết bị và thay thế vật liệu chiếm tỷ trọng rất lớn.
Đây cũng là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp chuyển từ tư duy "chi phí đầu tư" sang "chi phí vòng đời công trình" (Life Cycle Cost). Với cách tiếp cận này, các khoản đầu tư cho vật liệu và công nghệ tiết kiệm năng lượng không còn được coi là chi phí phát sinh mà là khoản đầu tư tạo ra lợi nhuận dài hạn thông qua việc cắt giảm hóa đơn điện, nước và chi phí bảo trì.
Thẳng thắn nhìn nhận về vấn đề này, ông Trần Mạnh Hữu - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng Công ty Viglacera - CTCP cho biết, thực tế tại nhiều công trình cho thấy, các giải pháp như kính tiết kiệm năng lượng, vật liệu cách nhiệt, hệ thống điều hòa hiệu suất cao hay thiết bị vệ sinh tiết kiệm nước đều góp phần giảm đáng kể chi phí vận hành. Chỉ riêng việc sử dụng kính Low-E hoặc Solar Control đã có thể giảm tới 51% điện năng tiêu thụ của hệ thống làm mát. Với các tòa nhà văn phòng, khách sạn hay trung tâm thương mại có diện tích mặt dựng kính lớn, mức tiết kiệm này đồng nghĩa với việc giảm hàng tỷ đồng chi phí điện mỗi năm.
Không dừng ở bài toán năng lượng, nhiều vật liệu mới còn góp phần kéo dài tuổi thọ công trình và giảm chi phí bảo trì. Đá nung kết với công nghệ "vân trong xương" có khả năng thay thế đá tự nhiên nhưng khắc phục được các nhược điểm như nứt vỡ, thấm nước hay đổi màu theo thời gian. Gạch porcelain vân gỗ thay thế gỗ tự nhiên nhưng không cong vênh, mối mọt, phù hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm của Việt Nam.
Các giải pháp Vật liệu Xanh & Thông minh của Tổng Công ty Viglacera được trưng bày tại Trung tâm triển lãm Quốc tế Vietbuild ngày 26/3/2026.
Ở góc độ vận hành, các thiết bị vệ sinh tiết kiệm nước, sen vòi sử dụng công nghệ phủ PVD hay sản phẩm kháng khuẩn cũng góp phần giảm lượng nước tiêu thụ, hạn chế sử dụng hóa chất tẩy rửa và kéo dài thời gian sử dụng thiết bị. Những khoản tiết kiệm tưởng như nhỏ lẻ này, khi cộng dồn trong suốt vòng đời công trình, tạo ra giá trị kinh tế đáng kể.
Còn theo ông Nguyễn Thế Chinh, để đạt chứng nhận EDGE Advanced, dự án Angsana Quan Lạn không chỉ tập trung vào một giải pháp đơn lẻ mà lựa chọn cách tiếp cận đồng bộ, từ thiết kế kiến trúc, vật liệu xây dựng đến hệ thống kỹ thuật và quản lý vận hành. Chính sự kết hợp này giúp công trình đạt mức tiết kiệm trên 40% năng lượng theo tiêu chuẩn của IFC, đồng thời mang lại hiệu quả khai thác lâu dài.
Bên cạnh lợi ích tài chính, công trình xanh còn ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường bất động sản. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia, hiện không chỉ quan tâm đến vị trí hay giá thuê văn phòng mà còn đánh giá rất kỹ các tiêu chí về phát triển bền vững, phát thải carbon, hiệu quả sử dụng năng lượng và chất lượng môi trường làm việc. Đây đều là những nội dung quan trọng trong chiến lược ESG mà nhiều doanh nghiệp toàn cầu đang theo đuổi.
Điều này khiến công trình xanh không chỉ giúp chủ đầu tư tiết kiệm chi phí vận hành mà còn gia tăng khả năng thu hút khách thuê, nâng cao tỷ lệ lấp đầy và duy trì giá trị tài sản trong dài hạn. Những công trình đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế vì thế ngày càng có lợi thế cạnh tranh trên thị trường.
Ở góc độ rộng hơn, việc sử dụng vật liệu xanh còn góp phần giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên. Các sản phẩm như đá nung kết, gạch porcelain hay vật liệu không nung từng bước thay thế đá và gỗ tự nhiên, giảm khai thác tài nguyên, giảm phát thải carbon trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Trong khi đó, các giải pháp tiết kiệm nước và tái sử dụng nước giúp giảm áp lực lên nguồn nước sạch, đặc biệt tại các khu vực chịu tác động của biến đổi khí hậu.
Dù mang lại lợi ích kép về cả kinh tế lẫn môi trường, song thẳng thắn nhìn nhận, việc nhân rộng mô hình công trình xanh tại Việt Nam hiện nay vẫn gặp phải những điểm nghẽn không nhỏ. Bên cạnh rào cản về quỹ công trình, bài toán chi phí tài chính ban đầu luôn là đá tảng lớn nhất.
Thực tế, để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, chủ đầu tư bắt buộc phải sử dụng các dòng vật liệu xanh, vật liệu cách nhiệt công nghệ cao hay tích hợp hệ thống quản lý năng lượng thông minh. Những vật liệu và công nghệ này đòi hỏi quy trình sản xuất, kiểm định khắt khe hơn nên có mức giá cao hơn đáng kể so với vật liệu truyền thống. Chi phí xây dựng công trình xanh theo đó cũng bị đẩy lên cao hơn.
Đại diện một số doanh nghiệp cho biết, nếu không có tiềm lực tài chính dồi dào, các chủ đầu tư rất khó xuống tiền. Để thúc đẩy công trình xanh phát triển thực chất và rộng khắp, thị trường đang rất cần các giải pháp hỗ trợ tài chính cụ thể, đặc biệt là nguồn vốn ưu đãi với lãi suất phù hợp.
Đáng chú ý, để tháo gỡ điểm nghẽn này, Bộ Công Thương hiện đang khẩn trương hoàn thiện và chuẩn bị ban hành dự thảo quy định cơ chế vận hành Quỹ hỗ trợ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, hứa hẹn mở ra kênh tín dụng ưu đãi thiết thực cho các chủ đầu tư.
Vậy cơ chế vận hành của quỹ này sẽ hỗ trợ doanh nghiệp ra sao? Những chính sách tài chính xanh nào cần tiếp tục được hoàn thiện để tạo động lực cho toàn thị trường?
(Còn nữa...)