Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, TS. Cao Văn Sơn, Viện trưởng Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô (Bộ Công Thương) cho biết, ngành công nghiệp giấy là một trong những ngành công nghiệp nền tảng, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực bao bì, in ấn, logistics, thương mại điện tử và xuất khẩu.
Theo Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam (VPPA), giai đoạn 2021-2025, tiêu dùng giấy tại Việt Nam tăng từ 6,32 triệu tấn lên 7,77 triệu tấn, tương ứng mức tăng khoảng 23% trong 4 năm, với tốc độ tăng trưởng bình quân xấp xỉ 5,3%/năm, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu.
Cơ cấu tiêu dùng cho thấy sự tương đồng với xu hướng thế giới nhưng ở cường độ cao hơn, trong đó giấy bao bì chiếm khoảng 80% tổng tiêu dùng, tăng từ 5,05 lên 6,19 triệu tấn. Dự báo đến năm 2030, tổng công suất giấy và bìa giấy Việt Nam tăng lên khoảng 10,9 triệu tấn, trong đó riêng giấy bao bì tăng lên 9,7 triệu tấn, chiếm gần 90% tổng công suất tăng thêm.
Trong giai đoạn 2026 - 2030, ngành giấy Việt Nam sẽ vẫn có mức tăng trưởng cao, chủ yếu là các sản phẩm giấy bao bì, giấy tissue. Với sản phẩm giấy bao bì, giấy tissue trong những năm tới sẽ đáp ứng được 100% nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu.
Cũng theo TS. Cao Văn Sơn, trong 10 năm qua, ngành công nghiệp giấy và bột giấy Việt Nam đã tăng trưởng nhanh với mức tăng bình quân hai con số, sản lượng giấy năm 2025 đạt khoảng 6,34 triệu tấn và tổng tiêu dùng khoảng 7,77 triệu tấn, trong đó sản phẩm bao bì giấy chiếm tỷ trọng chủ đạo, phản ánh vai trò trung tâm của ngành trong chuỗi cung ứng cho các ngành sản xuất và thương mại như dệt may, da giày, thủy sản, điện tử, cơ khí...
Hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô.
Xu hướng thương mại điện tử tăng mạnh cùng với ưu tiên ngày càng lớn của người tiêu dùng đối với bao bì không chứa nhựa đã thúc đẩy nhu cầu giấy bao bì tăng trưởng mạnh mẽ, mở ra cơ hội cho sản xuất trong nước nhưng cũng đòi hỏi ngành phải đáp ứng các tiêu chuẩn về bền vững và thân thiện môi trường.
Tuy nhiên, trong thời gian tới, ngành giấy Việt Nam cần tập trung giải quyết bốn vấn đề: Một là, vấn đề về công nghệ: Cần đầu tư công nghệ nhằm tiết kiệm năng lượng, tăng khả năng tuần hoàn nước; tự động hóa, số hóa (đối với các dây chuyền cũ); đầu tư công nghệ xử lý nước thải tiên tiến; chuyển đổi số (ứng dụng IoT, AI trong kiểm soát chất lượng sản phẩm);
Hai là, vấn đề về quản lý: Quản lý về chi phí nguyên liệu, năng lượng; tuân thủ tiêu chuẩn môi trường, ESG minh bạch; nâng cao năng lực quản lý, đặc biệt là con người;
Ba là, chuỗi cung ứng: Hiện nay đang mất cân bằng về nguyên liệu đầu vào (bột giấy nguyên sinh, giấy tái chế); biến động giá toàn cầu mạnh, chi phí logistics cao; áp lực “xanh hóa” chuỗi cung ứng. Do vậy, cần tăng tỷ lệ tái chế nội địa, tạo điều kiện đầu tư nhà máy sản xuất bột, đa dạng chuỗi cung ứng và minh bạch nguồn nguyên liệu;
Bốn là, sản phẩm: Nhu cầu thay đổi (giấy in, viết giảm do chuyển đổi số; giấy bao bì tăng mạnh); các sản phẩm giấy đặc chủng chưa được đầu tư, phụ thuộc nhập khẩu; yêu cầu về “xanh” từ thị trường hướng đến tiêu dùng sản phẩm bền vững, phân hủy sinh học.
“Đẩy mạnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng góp quan trọng vào tăng trưởng của ngành giấy ở các khía cạnh như tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm, tận dụng nguồn nguyên liệu trong nước và phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm tác động môi trường, thúc đẩy chuyển đổi số và mô hình kinh doanh, sản xuất theo nhu cầu” - TS. Cao Văn Sơn nói.
Vì vậy, việc thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần tập trung vào các giải pháp đổi mới công nghệ sản xuất theo hướng xanh, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao giá trị gia tăng.
Các nhiệm vụ trọng tâm gồm: Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ sản xuất bột giấy và giấy tiên tiến nhằm giảm tiêu hao nguyên liệu, nước, năng lượng và hóa chất; đẩy mạnh tự động hóa, số hóa dây chuyền sản xuất, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và hệ thống quản trị thông minh để tối ưu vận hành, kiểm soát chất lượng và giảm chi phí sản xuất.
Ưu tiên phát triển và làm chủ các công nghệ chiến lược như công nghệ sản xuất giấy chất lượng cao, giấy đặc chủng, bao bì thân thiện môi trường; vật liệu cellulose mới và nhiên liệu sinh khối từ phụ phẩm ngành giấy. Đẩy mạnh nghiên cứu sử dụng nguyên liệu phi gỗ như tre, nứa, rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp nhằm chủ động nguồn nguyên liệu trong nước và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp - viện nghiên cứu - trường đại học để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngành giấy; hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh, xây dựng nhà máy thông minh và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon của thị trường quốc tế, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành giấy Việt Nam.
Viện Công nghiệp giấy và Xenluylô bám sát mục tiêu: Lấy ứng dụng, triển khai chuyển giao khoa học, công nghệ làm động lực và nền tảng phát triển.
Chiến lược phát triển ngành giấy giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 vừa được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2082/QĐ-TTg đã đặt mục tiêu phát triển ngành công nghiệp giấy Việt Nam đồng bộ, hiện đại, đáp ứng toàn diện nhu cầu tiêu dùng và sản xuất trong nước cả về sản lượng, chất lượng, chủng loại; đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh.
Đồng thời, đầu tư các dự án quy mô đủ lớn, sử dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại, tiết kiệm nguyên liệu, nhiên liệu và năng lượng, giảm thiểu chất thải phát sinh, giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường theo định hướng kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đưa ngành công nghiệp giấy Việt Nam trở thành ngành công nghiệp xanh, mạnh, đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.
Theo đó, đổi mới khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đã được xác định là một trong 5 nhiệm vụ và giải pháp để thực hiện các mục tiêu của Chiến lược này.
TS. Cao Văn Sơn cho hay, Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô đã đẩy mạnh việc chỉ đạo xây dựng, đôn đốc các trung tâm trong Viện đề xuất tham gia xây dựng các nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo nội dung Nghị quyết số 57-NQ/TW phù hợp với định hướng mục tiêu chiến lược ngành giấy; nghiêm túc triển khai các nhiệm vụ đang thực hiện, giao nhiệm vụ sâu sát đến các phòng, các trung tâm thông qua các cuộc họp giao ban, họp chuyên đề, rà soát tháo gỡ kịp thời các tình huống phát sinh, vướng mắc xảy ra.
Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô cũng đã xây dựng các đề xuất khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo gửi Bộ Công Thương theo các văn bản hướng dẫn của Bộ về đề xuất xây dựng công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, các bài toán lớn cho ngành giấy.
Cụ thể là: Công nghệ sản xuất vật liệu tiên tiến là sản phẩm giấy đặc chủng (giấy bao gói thực phẩm; giấy bảo mật, giấy phục vụ công tác lưu trữ, phục chế tài liệu lưu trữ; giấy phục vụ ngành y tế, quốc phòng - an ninh).
“Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô sẵn sàng và đủ năng lực để triển khai các nhiệm vụ này khi được giao thực hiện. Các nhiệm vụ này khi đề xuất Viện đã xây dựng theo chuỗi nhiệm vụ thực hiện trong giai đoạn 2026-2030” - TS. Cao Văn Sơn khẳng định.
Hiện nay, các nhiệm vụ khoa học và công nghệ Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô đang thực hiện là các nhiệm vụ khoa học, công nghệ thường xuyên cấp Bộ đã được đưa vào định hướng phát triển khoa học, công nghệ của Viện và của ngành đến năm 2030, phù hợp với sự phát triển về công nghệ trên thế giới trong điều kiện thực tế tại Việt Nam.
Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô đã nghiên cứu nhiều công nghệ, sản phẩm có khả năng ứng dụng cao, đem lại hiệu quả thiết thực.
Trong thời gian qua, Viện đã nghiên cứu được một loạt các công nghệ, sản phẩm có khả năng ứng dụng cao, đem lại hiệu quả thiết thực cho Viện cũng như cho các doanh nghiệp trong ngành. Ví dụ, Viện đã nghiên cứu, hoàn thiện công nghệ sản xuất giấy in, giấy vẽ khối lượng riêng thấp. Công nghệ đã được áp dụng triển khai sản xuất thương mại trên dây chuyền sản xuất tại xưởng thực nghiệm của Viện với sản lượng trên 300 tấn/năm. Đến nay, sản phẩm giấy in, giấy vẽ khối lượng riêng thấp được cung cấp với khối lượng hàng nghìn tấn/tháng, thay thế hàng nhập khẩu (từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản).
Bên cạnh đó, đã nghiên cứu hoàn thiện công nghệ, cải tạo dây chuyền thiết bị để sản xuất giấy bao gói thực phẩm dạng khô công suất 3 tấn/ngày trên cơ sở dây chuyền sản xuất thực nghiệm của Viện. Sản phẩm giấy bao gói thực phẩm khô được sản xuất lần đầu tiên tại Việt Nam, chất lượng tương đương với sản phẩm cùng loại nhập khẩu từ Trung Quốc, Indonesia, Ấn Độ, Hàn Quốc nhưng giá thành chỉ bằng 2/3 giá sản phẩm cùng loại nhập khẩu. Sản phẩm này được sử dụng nhiều trong bao gói các thực phẩm có dính dầu mỡ có nguồn gốc thực vật và động vật.
Viện cũng đã nghiên cứu và làm chủ được công nghệ giấy in nhiệt, chất lượng tương đương với sản phẩm nhập khẩu từ Hàn Quốc, Nhật Bản; nghiên cứu sử dụng nấm mục trắng để sản xuất bột giấy sinh học từ rơm rạ và bã mía; nghiên cứu công nghệ sản xuất giấy làm lớp dán mặt ngoài trên lớp vải nhựa PP/PE của bao bì xi măng; ứng dụng chế phẩm sinh học thương phẩm để phân hủy nhựa cây trong dăm mảnh nguyên liệu giấy trên quy mô công nghiệp.
Ngoài ra, đã nghiên cứu và làm chủ công nghệ chế tạo chế phẩm enzyme trợ nghiền từ vi khuẩn - xạ khuẩn chịu nhiệt và ứng dụng trên dây chuyền sản xuất giấy tissue. Việc ứng dụng chế phẩm đã làm giảm khoảng 30% năng lượng trong giai đoạn nghiền. Chế phẩm này đã được đăng ký sở hữu trí tuệ…
Để có được kết quả nói trên, Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô đã bám sát mục tiêu: Lấy khoa học và công nghệ làm mục tiêu then chốt; lấy ứng dụng, triển khai chuyển giao khoa học và công nghệ làm động lực và nền tảng phát triển. Kết quả hoạt động thời gian qua đã chứng minh năng lực của Viện, hoàn thành tốt sứ mệnh là đơn vị nghiên cứu đầu ngành trong lĩnh vực công nghiệp giấy Việt Nam.