Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các Hiệp định thương mại tự do (FTA) của các địa phương -FTA Index năm 2024 là một công cụ mới, mang tính định lượng và hệ thống, lần đầu tiên được xây dựng và thực hiện công bố dựa trên khảo sát thực tế doanh nghiệp tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước.
Bộ chỉ số FTA Index hướng đến việc cung cấp cơ sở dữ liệu minh bạch và khách quan cho Chính phủ, các cơ quan trung ương và địa phương trong chỉ đạo, giám sát, điều hành công tác hội nhập; đồng thời là căn cứ để hoạch định chính sách, chiến lược phát triển phù hợp với điều kiện và tiềm năng từng địa phương.
Phát biểu trong lễ công bố FTA Index 2024 hồi tháng 4/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, hội nhập không chỉ “thảm đỏ và hoa hồng” mà có rất nhiều chông gai, khó khăn, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực, tiến cùng, bắt kịp và vượt lên; hội nhập nhưng vẫn phải duy trì độc lập, tự chủ, không ỷ lại, không phụ thuộc quá nhiều vào bất cứ đối tác nào.
Thông tin về đường lối hội nhập, đối ngoại của Việt Nam, Thủ tướng khẳng định, Việt Nam hoan nghênh hợp tác với tất cả các đối tác đến với Việt Nam bằng thiện chí, mang lại ấm no, hạnh phúc của mỗi nước, nhưng không chấp nhận hội nhập bằng mọi cách, không hội nhập phụ thuộc mà phải đi lên từ bàn tay, khối óc, khung trời, cửa biển, bằng giá trị cốt lõi của con người Việt Nam, giá trị truyền thống văn hoá, lịch sử, nghìn năm văn hiến.
Cũng theo Thủ tướng, với 17 FTA đã ký với hơn 60 đối tác là quan trọng nhưng không phải phụ thuộc hoàn toàn mà còn phải mở rộng sang các vùng, khu vực khác còn rất nhiều tiềm năng. Chúng ta phải tự tin, tự hào, nỗ lực đi lên, không chủ quan, không bi quan lo sợ vì tất cả khó khăn hiện nay so với những khó khăn đất nước, dân tộc ta vượt qua, nhất là sau 50 năm sau Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước thì chưa thấm vào đâu. Chúng ta coi trọng tình nghĩa, hợp tác với bạn bè quốc tế. Điều này không thể thiếu trong quá trình hội nhập quốc tế.
Có lúc có thời cơ, thuận lợi, có lúc có khó khăn, thách thức; đây là thuộc tính của hội nhập, cho nên chúng ta vừa phải khai thác tích cực, vừa phải đối phó, thích ứng kịp thời, linh hoạt, hiệu quả với những mặt trái của hội nhập, có như vậy mới phát triển nhanh và bền vững.
Việt Nam xác định hội nhập kinh tế quốc tế - đặc biệt là thông qua các FTA - chính là một cánh cửa quan trọng kết nối với thế giới, đưa nền kinh tế tiến gần hơn tới các chuẩn toàn cầu trên nền tảng lợi ích hài hoà, rủi ro chia sẻ. Việt Nam không lợi dụng bất cứ ai, nhưng cũng không bỏ qua bất cứ sự giúp đỡ nào; quá trình này vừa hợp tác vừa đấu tranh. Vấn đề phải chủ động thích ứng linh hoạt, hiệu quả.
Mới đây nhất, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Trong đó xác định hội nhập quốc tế là “hình thức, trình độ phát triển cao của hợp tác quốc tế”, là động lực quan trọng giữ vững cục diện hòa bình, ổn định, tranh thủ điều kiện, nguồn lực bên ngoài cho phát triển nhanh và bền vững và nâng cao vai trò, vị thế của quốc gia, thể hiện trách nhiệm của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế.
Trong Nghị quyết số 59-NQ/TW, Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn đề cao tinh thần lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ; đề cao tinh thần nhiều bên cùng thắng; chúng ta không lợi dụng nhưng cũng không làm tổn thương ai; phải có sự tiến bộ, bứt phá đi lên, cụ thể:
Một là, cùng với các Nghị quyết 18-NQ/TW về sắp xếp, tổ chức bộ máy với mục tiêu cuối cùng là mở rộng không gian phát triển, phục vụ nhân dân; Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Nghị quyết 59-NQ/TW lần này là “Quyết sách đột phá”, trong đó đánh dấu việc “định vị hội nhập quốc tế" là động lực quan trọng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên giàu mạnh, phát triển văn minh, thịnh vượng.
Hai là, tinh thần đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế lần đầu tiên được xác định là nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên cùng với tăng cường quốc phòng, an ninh.
Ba là, Nghị quyết kế thừa những nguyên tắc, phương châm đã được chứng minh trong 40 năm qua như hội nhập quốc tế phải trên cơ sở nội lực có vai trò quyết định, gia tăng nội lực đi đôi với ngoại lực; hội nhập quốc tế là quá trình vừa hợp tác vừa đấu tranh, đồng thời tôn trọng các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế.
Bốn là, hội nhập quốc tế trong bối cảnh mới phải được thực hiện với những tư tưởng mới như chuyển từ tiếp nhận sang đóng góp, từ hội nhập sâu rộng sang hội nhập đầy đủ, từ vị thế một quốc gia đi sau sang trạng thái một quốc gia vươn lên, tiên phong vào những lĩnh vực mới.
Năm là, không chỉ đề ra những định hướng lớn, trong Nghị quyết lần này đã xác định rất cụ thể các biện pháp, nhiệm vụ thành các “dòng hành động” mà các cơ quan, tổ chức có thể thực hiện ngay trong các trụ cột hội nhập như: kinh tế - thương mại đầu tư, chính trị, an ninh, quốc phòng, khoa học công nghệ, văn hóa, xã hội, lao động, môi trường, giáo dục, y tế, cũng như thực hiện cam kết thỏa thuận quốc tế. Tinh thần đã nói là làm, đã cam kết là thực hiện, đã làm, đã thực hiện là phải có hiệu quả; đã ký kết FTA phải có hiệu quả cho hai bên.
Trong thời gian qua, hội nhập kinh tế quốc tế và việc tham gia vào các FTA đã góp phần quan trọng vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam; từ đất nước nghèo khổ vươn lên thành nước đang phát triển. Hội nhập quốc tế gắn kết Việt Nam với các quốc gia trên thế giới.
Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã giao các bộ, ngành và địa phương xây dựng và công bố Bộ chỉ số FTA Index. Đây là một bước đi chiến lược, có ý nghĩa thiết thực và kịp thời. Bộ chỉ số FTA Index là công cụ quan trọng giúp đo lường mức độ thực thi và tận dụng các FTA của địa phương, từ đó góp phần xây dựng cơ sở cho Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành đánh giá toàn diện điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình thực hiện FTA.
FTA Index cũng phản ánh hiệu quả các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, thể hiện sự phối hợp giữa trung ương và địa phương. Qua đó, các cơ quan có thể đưa ra chính sách phù hợp nhằm tối ưu hóa các FTA nhất là khi các hiệp định ngày càng có phạm vi bao quát rộng và ảnh hưởng sâu sắc các đối tác. FTA Index đánh giá hiệu quả thực thi các cam kết quốc tế tại địa phương và góp phần thúc đẩy động lực tăng trưởng, nhất là động lực xuất khẩu tại địa phương. FTA Index mà tốt thì đóng góp tích cực vào việc thực hiện các FTA, mang lại hiệu quả cho địa phương.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình phát triển giàu mạnh, văn minh và thịnh vượng của dân tộc, nơi khát vọng thịnh vượng; Việt Nam đưa ra tầm nhìn đến năm 2045 là nước phát triển, có thu nhập cao.
Do đó, Việt Nam xác định năm 2025 phải đạt mức tăng trưởng ít nhất từ 8% trở lên, tạo đà, tạo lực, tạo khí thế tăng trưởng những năm tiếp theo đạt tăng trưởng 2 con số, thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Trong đó, xác định các động lực tăng trưởng là tiêu dùng, đầu tư. Muốn vậy, phải chính sách thông thoáng, hạ tầng thông suốt, quản lý thông minh; thúc đẩy mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế sáng tạo, kinh tế tri thức, tập trung phát triển các ngành mới nổi, mang lại giá trị thặng dư cao như chíp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, internet vạn vật.
Con người vẫn là quan trọng nhất, là trung tâm, chủ thể của sự phát triển. Việt Nam rất quan tâm sự hỗ trợ, giúp đỡ của bạn bè quốc tế nhất là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Phát triển bền vững là phải được tiếp cận bình đẳng về giáo dục, y tế, an sinh xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau. Việt Nam đang tích cực phát triển nhà ở xã hội.
Các bộ, ngành, địa phương phải tự lực, tự cường, phân cấp, phân quyền, giảm 30% chi phí, thời gian thực hiện và số thủ tục hành chính trong năm nay để tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, tạo môi trường đầu tư hấp dẫn. Chúng ta phải tập trung vào cải cách hành chính, giảm chi phí tuân thủ, giảm chi phí đầu vào, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ số, phát triển các động lực tăng trưởng mới.
Đây cũng là cơ hội để tái cấu trúc lại thị trường xuất khẩu của Việt Nam, đầu tư vào động lực xuất khẩu của Việt Nam; Chính phủ, các bộ, ngành, người dân, doanh nghiệp đều phải chung sức, đồng lòng, đoàn kết thống nhất, kết hợp kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để làm.
Khi khó khăn chỗ này thì phải tìm chỗ khác, mở rộng sang thị trường khác; nâng cao chất lượng sản phẩm đi vào xanh, sạch, giảm chi phí đầu vào; cơ cấu lại sản xuất, kinh doanh, quy hoạch lại vùng nguyên liệu phù hợp, nâng cao chất lượng sản phẩm, đổi mới mẫu mã, bao bì; tích cực chống buôn lậu; bảo vệ bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ.; phải biến khó khăn, thách thức thành thời cơ, thuận lợi.
Chính phủ chỉ đạo hỗ trợ doanh nghiệp bằng chính sách thuế như giãn, hoàn thuế; xây dựng để sửa các luật giảm thuế, phí, lệ phí trình Quốc hội; giảm tiền thuê đất, giảm chi phí tuân thủ… tạo giảm chi phí đầu vào, tăng tính cạnh tranh cho doanh nghiệp nhằm nâng cao chỉ số FTA Index. Phải học tập kinh nghiệm các nước thích ứng điều kiện chính sách thuế quan hiện nay; phải luôn luôn lắng nghe, luôn luôn thấu hiểu, chia sẻ, cùng làm, cùng thắng, cùng phát triển.