Nghịch lý nhiều năm: Vật tư tăng, nông sản vẫn thấp
Sáng 31/10, thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 và kế hoạch năm 2027, đại biểu Trần Trí Cường (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long) dẫn chứng ý kiến cử tri: “Có một nghịch lý tồn tại nhiều năm: giá vật tư nông nghiệp và các chi phí khác đều tăng, nhưng giá bán nông sản lại thấp, khiến thu nhập và lợi nhuận của người nông dân bấp bênh”.
Đại biểu cho rằng, nếu chỉ đánh giá kết quả bằng diện tích, năng suất, sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu mà chưa đánh giá đến lợi nhuận thực tế của người sản xuất thì chưa phản ánh hết chất lượng tăng trưởng.
Đại biểu Trần Trí Cường (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long).
Theo đại biểu, nhiều năm qua đã có các chủ trương đúng như tổ chức lại sản xuất, phát triển kinh tế tập thể, liên kết chuỗi giá trị, chế biến sâu, mở rộng thị trường, nhưng thực trạng trên vẫn chưa được giải quyết.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị Chính phủ xây dựng cơ chế, hệ thống dự báo, cảnh báo sớm và chủ động ứng phó với biến động thị trường nông sản. "Thông tin dự báo phải đến với người nông dân trước khi xuống giống, mở rộng diện tích, chứ không phải đến lúc thu hoạch, giá giảm mới khuyến cáo chuyển đổi", đại biểu bày tỏ. Đồng thời, xác lập ngưỡng cảnh báo, cơ quan chịu trách nhiệm và phương án ứng phó khi giá giảm sâu hoặc tiêu thụ ách tắc.
Theo đại biểu, cần có giải pháp tổ chức lại thị trường tiêu thụ nông sản theo hướng minh bạch, giảm chi phí trung gian. Tăng cường theo dõi giá thu mua tại vùng nguyên liệu; xử lý các hành vi gian lận thương mại, vi phạm cạnh tranh.
Nhấn mạnh việc lấy thu nhập và lợi nhuận thực tế của người nông dân làm thước đo hiệu quả chính sách phát triển nông nghiệp, đại biểu đề nghị Quốc hội tăng cường giám sát và đánh giá bằng kết quả cuối cùng: "Sau mỗi vụ mùa, người nông dân thực sự còn lại bao nhiêu lợi nhuận, có đủ điều kiện tái đầu tư và cải thiện cuộc sống hay không?"...
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương bên lề hành lang Quốc hội về giải pháp tránh tình trạng “được mùa mất giá”, đại biểu đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu thường xuyên giữa Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các địa phương thông qua một hệ thống thông tin thị trường dùng chung. Tổ chức lại hệ thống phân phối theo hướng minh bạch, giảm chi phí lưu thông bất hợp lý và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người sản xuất, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Đồng thời đề xuất 5 giải pháp tổ chức lại thị trường tiêu thụ nông sản. Một là, minh bạch giá cả trong toàn chuỗi phân phối.
Hai là, tổ chức lại kênh tiêu thụ, giảm tầng nấc trung gian không tạo ra giá trị tương xứng.
Ba là, giảm chi phí logistics và tổn thất sau thu hoạch thông qua kho lạnh, cơ sở sơ chế, trung tâm logistics và vận tải kết nối vùng sản xuất với thị trường.
Bốn là, tăng cường kiểm tra, xử lý thông đồng ấn định giá, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để áp đặt giá mua bất hợp lý, cũng như gian lận về nguồn gốc, chất lượng, đo lường.
Năm là, có chỉ tiêu cụ thể đánh giá hiệu quả điều hành thị trường. Bộ Công Thương lựa chọn một số mặt hàng nông sản chủ lực, theo dõi tỷ lệ giá trị mà người sản xuất thực nhận so với giá bán lẻ, chi phí lưu thông, tỷ lệ hao hụt và tỷ trọng nông sản được tiêu thụ thông qua hợp đồng liên kết. Trên cơ sở đó, định kỳ đánh giá, công khai kết quả và điều chỉnh chính sách.
Đầu tư giao thông cần gắn với nhu cầu phát triển sản xuất
Cùng tham gia góp ý cho kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên) cho rằng, cần nhìn nhận đầy đủ hơn đóng góp của vùng Trung du và miền núi phía Bắc đối với sự phát triển chung của đất nước.
Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên).
Theo đại biểu, đây là vùng có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, có diện tích rừng lớn, nhiều lưu vực sông quan trọng. Trong đó, rừng đầu nguồn góp phần điều tiết dòng chảy, hạn chế xói mòn, sạt lở, bảo đảm nguồn nước cho sản xuất, sinh hoạt và các công trình thủy điện. “Những đóng góp đó có ý nghĩa rất lớn đối với cả nước, tuy nhiên không phải lúc nào cũng thể hiện đầy đủ qua các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế của từng địa phương”, đại biểu bày tỏ.
Theo đại biểu, khi xác định chính sách phát triển vùng, cần quan tâm thỏa đáng đến những đóng góp này, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia bảo vệ rừng có thêm sinh kế, thu nhập.
Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục triển khai hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và quy định về dịch vụ hấp thụ, lưu giữ carbon của rừng; đánh giá mức độ hưởng lợi thực tế của cộng đồng và người trực tiếp bảo vệ rừng, bảo đảm nguồn thu được quản lý, sử dụng công khai, minh bạch.
Bên cạnh đó, quan tâm đồng bộ hơn đến hạ tầng giao thông và điều kiện thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng. Theo đại biểu, nhiều địa phương có tiềm năng nông nghiệp hàng hóa nhưng khó kêu gọi doanh nghiệp đầu tư bảo quản, chế biến, tiêu thụ vì chi phí vận chuyển cao, vùng nguyên liệu phân tán, thiếu kho lạnh và dịch vụ logistics.
Tuy nhiên, đại biểu cũng kiến nghị, đầu tư giao thông cần gắn với nhu cầu phát triển sản xuất và khả năng thu hút doanh nghiệp. Ưu tiên các công trình đã có trong quy hoạch, nhất là tuyến nối vùng nguyên liệu với cơ sở sơ chế, bảo quản, chế biến, cửa khẩu và thị trường tiêu thụ, đồng thời thực hiện hiệu quả chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn miền núi.
Về không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, điều chỉnh quy hoạch cho thống nhất với quy hoạch vùng và Quy hoạch tổng thể quốc gia, chọn các dự án thực sự cần thiết, có hiệu quả kết nối.
Theo đại biểu Tạ Thị Yên, vùng Trung du và miền núi phía Bắc cần phát huy lợi thế về nông nghiệp đặc sản, kinh tế rừng, dược liệu, công nghiệp chế biến và du lịch gắn với cảnh quan, bản sắc văn hóa các dân tộc; điều quan trọng là tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã liên kết với người sản xuất, để người dân được hưởng lợi từ quá trình phát triển.