Từ ghi nhận thành tích đến định hướng phát triển
Sau gần 20 năm Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về số lượng, quy mô, năng lực sản xuất, quản trị, thương hiệu và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong tiến trình đó, nhiều doanh nghiệp đã không chỉ đứng vững ở thị trường trong nước, mà còn từng bước mở rộng hoạt động xuất khẩu, tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất, thương mại và dịch vụ quốc tế.
Doanh nghiệp nhận Giải thưởng Thương mại, Dịch vụ năm 2016. Ảnh: Cấn Dũng
Trong bối cảnh đó, việc Bộ Công Thương khởi động lại Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam năm 2026 mang nhiều ý nghĩa. Đặc biệt, theo Quy chế xét tặng, Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026 hướng tới tôn vinh Top 30 doanh nghiệp xuất sắc và Top 100 doanh nghiệp tiêu biểu có đóng góp nổi bật trong các lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Đối tượng xét tặng gồm doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, tổ chức kinh tế trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh trong các lĩnh vực nêu trên.
Điểm đáng chú ý, giải thưởng không chỉ nhìn vào kết quả sản xuất, kinh doanh hay tốc độ tăng trưởng, mà còn đặt ra các yêu cầu về tuân thủ pháp luật, trách nhiệm với người lao động, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh, trách nhiệm xã hội và năng lực cạnh tranh dài hạn. Đây là những yếu tố đang trở thành tiêu chuẩn quan trọng trong môi trường kinh doanh hiện đại, nhất là khi doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào các thị trường có yêu cầu cao.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Cảnh Cường - giảng viên chuyên gia, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, việc Bộ Công Thương quyết định khởi động lại giải thưởng vào thời điểm này có ý nghĩa đặc biệt. Nếu như trước đây, giải thưởng chủ yếu ghi nhận những doanh nghiệp có thành tích nổi bật trong phát triển thương mại và dịch vụ, thì nay, sau gần 20 năm Việt Nam gia nhập WTO, doanh nghiệp Việt Nam đã bước sang một giai đoạn phát triển mới.
“Chúng ta không chỉ cạnh tranh trong nước mà đang cạnh tranh trực tiếp trên thị trường toàn cầu về chất lượng sản phẩm, năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh và uy tín thương hiệu”, ông Nguyễn Cảnh Cường nhấn mạnh.
Theo ông Nguyễn Cảnh Cường, giá trị của giải thưởng không chỉ nằm ở chiếc cúp hay giấy chứng nhận, mà còn ở giá trị niềm tin. Trong thương mại quốc tế, niềm tin là một tài sản vô hình nhưng có giá trị rất lớn. Khi doanh nghiệp được một cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Công Thương lựa chọn và vinh danh thông qua hệ thống tiêu chí minh bạch, đối tác nước ngoài sẽ có thêm cơ sở để đánh giá uy tín, năng lực quản trị và trách nhiệm của doanh nghiệp đó.
Từ góc nhìn này, giải thưởng không đơn thuần là sự ghi nhận thành tích, mà còn là một dạng “tem bảo chứng uy tín” đối với doanh nghiệp Việt Nam. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh doanh nghiệp muốn mở rộng thị trường, tiếp cận nhà đầu tư, đối tác quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thiết lập tiêu chuẩn mới cho doanh nghiệp hội nhập
Một trong những điểm mới của Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026 là bổ sung lĩnh vực công nghiệp. Các chuyên gia cho rằng, sự bổ sung này phản ánh đúng sự thay đổi của nền kinh tế hiện đại, khi ranh giới giữa công nghiệp, thương mại và dịch vụ ngày càng đan xen.
Một sản phẩm công nghiệp muốn thành công không thể chỉ dựa vào năng lực sản xuất. Doanh nghiệp còn cần hệ thống logistics, thương mại điện tử, marketing, tài chính, dịch vụ sau bán hàng, chăm sóc khách hàng và năng lực xây dựng thương hiệu. Nói cách khác, giá trị của doanh nghiệp hiện nay được tạo nên bởi toàn bộ chuỗi giá trị, chứ không chỉ bởi một khâu riêng lẻ.
Ông Nguyễn Cảnh Cường cho rằng, việc mở rộng phạm vi giải thưởng sang lĩnh vực công nghiệp là bước phát triển hợp lý. Khi công nghiệp được đặt trong cùng một cấu trúc với thương mại và dịch vụ, giải thưởng sẽ phản ánh đầy đủ hơn hình ảnh của một doanh nghiệp hiện đại. Đó không chỉ là doanh nghiệp sản xuất tốt, bán hàng tốt, mà còn phải biết tổ chức chuỗi giá trị, chăm sóc khách hàng, xây dựng thương hiệu và phát triển theo các tiêu chuẩn mới của thị trường.
Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá, việc Bộ Công Thương phê duyệt Đề án tổ chức Lễ tôn vinh và trao Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam năm 2026, đồng thời ban hành Quy chế xét tặng giải thưởng có ý nghĩa quan trọng. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những doanh nghiệp đạt thành tích xuất sắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, mà còn góp phần khích lệ doanh nghiệp tiếp tục đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp tích cực cho các lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ.
Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng, các tiêu chuẩn về quản trị doanh nghiệp, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp. Vì vậy, một giải thưởng có uy tín không thể chỉ ghi nhận kết quả kinh doanh, mà cần đánh giá toàn diện việc chấp hành pháp luật, trách nhiệm với người lao động, cộng đồng và xã hội.
“Những doanh nghiệp được vinh danh sẽ trở thành các điển hình tiên tiến để cộng đồng doanh nghiệp học hỏi, lan tỏa tinh thần kinh doanh có trách nhiệm, minh bạch và thượng tôn pháp luật. Đây cũng là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp Việt Nam trong mắt đối tác và nhà đầu tư quốc tế”, ông Hoàng Quang Phòng cho biết.
Thực tế, Quy chế xét tặng giải thưởng đặt ra khá rõ các điều kiện đối với doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải gương mẫu chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực hiện đúng quy định pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư, lao động, đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường, sở hữu trí tuệ, chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Đồng thời, doanh nghiệp phải hoạt động sản xuất, kinh doanh có lợi nhuận, nộp ngân sách ổn định, có tăng trưởng dương, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, thuế, bảo hiểm xã hội và các chính sách liên quan đến người lao động.
Các tiêu chí này cho thấy, giải thưởng hướng tới việc lựa chọn những doanh nghiệp phát triển thực chất. Doanh nghiệp được vinh danh không chỉ là đơn vị có doanh thu, lợi nhuận tốt, mà còn phải có năng lực quản trị, tuân thủ pháp luật, trách nhiệm xã hội, đổi mới sáng tạo và định hướng phát triển bền vững.
Đây cũng là điểm phù hợp với yêu cầu của thị trường quốc tế. Trong các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, yếu tố chất lượng, tiêu chuẩn, lao động, môi trường, minh bạch và trách nhiệm xã hội ngày càng được đề cao. Doanh nghiệp muốn đi xa không thể chỉ cạnh tranh bằng giá, mà cần đáp ứng các chuẩn mực mới về quản trị, công nghệ, môi trường và văn hóa kinh doanh.
Tạo động lực để doanh nghiệp bứt phá
Đánh giá về Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026, TS. Lê Đăng Doanh - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng: Giải thưởng không chỉ tôn vinh doanh nghiệp, mà còn góp phần tạo động lực để cộng đồng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và vươn ra thị trường quốc tế.
“Tôi rất hoan nghênh việc Bộ Công Thương khởi động lại và nâng tầm giải thưởng này. Theo tôi, đây không chỉ là hoạt động tôn vinh doanh nghiệp, mà còn góp phần tạo động lực để cộng đồng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và vươn ra thị trường quốc tế”, TS. Lê Đăng Doanh chia sẻ.
Một điểm đáng chú ý khác là giải thưởng có sự tham gia của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Đây là cách tiếp cận phù hợp với thực tiễn hiện nay, khi khu vực FDI đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Trong nhiều ngành, doanh nghiệp FDI không chỉ đóng góp vào xuất khẩu, ngân sách, việc làm, mà còn tham gia hình thành chuỗi cung ứng, chuyển giao công nghệ, tạo sức ép đổi mới đối với doanh nghiệp trong nước.
Sự tham gia của doanh nghiệp FDI cũng giúp giải thưởng có thêm tính hội nhập, đồng thời tạo ra một sân chơi rộng hơn, nơi doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI cùng được đánh giá trên các tiêu chí chung về hiệu quả kinh doanh, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội. Đây không phải là sự cạnh tranh tách biệt, mà là cơ hội để các khu vực doanh nghiệp cùng học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm về quản trị, công nghệ, chuyển đổi số, tiêu chuẩn xanh và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để giải thưởng có sức lan tỏa lâu dài, TS. Lê Đăng Doanh gợi mở, trong thời gian tới, giải thưởng nên tiếp tục được mở rộng và hoàn thiện hệ thống tiêu chí theo hướng đề cao đổi mới công nghệ, cải tiến mẫu mã, phát triển thương hiệu, mở rộng thị trường xuất khẩu, chuyển đổi số và phát triển xanh. Khi các tiêu chí được xây dựng bài bản, sát với xu thế phát triển mới, giải thưởng sẽ có sức lan tỏa lớn hơn, khuyến khích doanh nghiệp không ngừng đầu tư, tìm tòi và nâng cao vị thế của hàng hóa, dịch vụ Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, việc tôn vinh cần gắn với hoạt động quảng bá, kết nối và hỗ trợ doanh nghiệp sau khi đạt giải. Các doanh nghiệp được vinh danh có thể trở thành mạng lưới điển hình để tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, xúc tiến đầu tư, hội chợ quốc tế, đoàn giao thương và các hoạt động quảng bá thương hiệu quốc gia. Theo đó, hững mô hình quản trị tốt, câu chuyện đổi mới sáng tạo, kinh nghiệm xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường cần được giới thiệu rộng rãi để cộng đồng doanh nghiệp cùng tham khảo.
Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam 2026 dự kiến tôn vinh Top 30 doanh nghiệp xuất sắc và Top 100 doanh nghiệp tiêu biểu có thành tích nổi bật trong các lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Giải thưởng được xây dựng trên cơ sở mở rộng từ Giải thưởng Thương mại, Dịch vụ Việt Nam trước đây, bổ sung lĩnh vực công nghiệp. Đối tượng tham gia gồm cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.