Từ chính sách thuế đến nỗ lực "hạ nhiệt" giá năng lượng
Trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động khó lường, mỗi đợt tăng giá xăng dầu đều có thể tạo thêm áp lực lên chi phí sinh hoạt, vận tải và sản xuất, kinh doanh. Bởi vậy, việc Chính phủ khẩn trương xem xét phương án đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%, đồng thời yêu cầu xây dựng phương án giảm giá điện, là động thái đáng chú ý trong nỗ lực chia sẻ khó khăn với người dân và cộng đồng doanh nghiệp.
Ngày 27/10/2026, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc họp về các kịch bản điều hành giá xăng dầu và điện. Sau khi nghe báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Bộ Tài chính cùng ý kiến của các bộ, cơ quan liên quan, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp và các đơn vị liên quan khẩn trương rà soát cơ sở pháp lý, thẩm quyền, đánh giá đầy đủ tác động và tính khả thi của phương án giảm thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các loại xăng về 0%.
Theo chỉ đạo, phương án dự kiến áp dụng từ ngày 1/11/2026 đến hết ngày 31/3/2027. Bộ Tài chính phải báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định pháp luật, hoàn thành trước ngày 1/11/2026.
Do tình hình phức tạp của thị trường thế giới, giá xăng dầu có sự biến động khó lường.
Thực tế cho thấy, do tình hình phức tạp của thị trường thế giới, giá xăng dầu thế giới liên tục tăng cao. Trong 7 kỳ điều hành gần đây, giá xăng trong nước đã tăng tương ứng trong liên tục 5 kỳ điều hành và chỉ được điều chỉnh giảm trong kỳ điều hành ngày 15/10 và 22/10. Việc tăng giá xăng dầu trong nước là yêu cầu bắt buộc tăng theo giá thế giới, song phần nào cũng tác động đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.
Để kiềm chế đà tăng của giá xăng, từ cuối tháng 3 đến hết tháng 9/2026, thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng dầu đã giảm về 0%.
Trong bối cảnh giá xăng dầu tiếp tục diễn biến phức tạp, việc đặt vấn đề giảm thuế xăng dầu bên cạnh giảm giá điện cho thấy cách tiếp cận điều hành hướng đến nhiều nhóm chi phí thiết yếu của nền kinh tế. Xăng dầu tác động trực tiếp đến vận tải, logistics, phân phối hàng hóa và hoạt động của nhiều ngành sản xuất. Nếu việc giảm thuế về 0% được thông qua và triển khai hiệu quả, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa kiểm soát chi phí, còn người dân có cơ hội giảm bớt gánh nặng chi tiêu.
Đáng chú ý, giảm thuế không chỉ là câu chuyện về số tiền người tiêu dùng tiết kiệm được khi đổ xăng. Với doanh nghiệp vận tải, chi phí nhiên liệu ảnh hưởng đến giá thành mỗi chuyến hàng; với doanh nghiệp sản xuất, chi phí vận chuyển nguyên liệu và phân phối thành phẩm có thể tác động đến hiệu quả kinh doanh. Khi chi phí đầu vào được giảm bớt, doanh nghiệp có thêm điều kiện duy trì hoạt động, hạn chế sức ép tăng giá hàng hóa và dịch vụ.
Theo số liệu được Bộ Công Thương công bố tại kỳ điều hành ngày 22/10/2026, giá xăng E5 RON 92 giảm 1.610 đồng/lít, xuống mức tối đa 25.361 đồng/lít; xăng E10 RON 95-III giảm 1.816 đồng/lít, xuống mức tối đa 25.213 đồng/lít. Trong khi đó, dầu diesel tăng 444 đồng/lít, lên 29.550 đồng/lít; dầu mazut tăng 1.238 đồng/kg, lên 23.373 đồng/kg. Diễn biến trái chiều giữa các mặt hàng cho thấy áp lực từ thị trường năng lượng vẫn hiện hữu và việc điều hành cần được thực hiện linh hoạt theo từng thời điểm.
Nếu phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt được thông qua, mức giảm giá xăng có thể tạo thêm khoảng đệm cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Theo phương án tính thuế tại kỳ điều hành ngày 22/10, phần thuế được loại bỏ có thể tương đương khoảng 1.700 đồng/lít đối với xăng E5 RON 92 và khoảng 1.500 đồng/lít đối với xăng E10 RON 95-III.
Doanh nghiệp chia sẻ chi phí, giữ nhịp sản xuất và tiêu dùng
Bên cạnh các giải pháp từ phía Nhà nước, những động thái chủ động giảm giá bán của doanh nghiệp xăng dầu gần đây cũng góp phần chia sẻ áp lực chi phí với thị trường. Theo thông tin được công bố về kỳ điều hành ngày 15/10/2026, 14 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đã chủ động giảm thêm 300-350 đồng/lít hoặc kg so với mức giá điều hành.
Trong đó, PVOIL, Long Hưng và Trường An giảm thêm 350 đồng/lít hoặc kg; 11 thương nhân khác, trong đó có Petrolimex, giảm thêm 300 đồng/lít hoặc kg. Đây là động thái đáng chú ý bởi giá nhiên liệu không chỉ tác động đến khách hàng trực tiếp mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa.
Với Petrolimex, doanh nghiệp thông báo từ ngày 15/10 chủ động bán các mặt hàng xăng dầu thấp hơn 300 đồng/lít hoặc kg so với mức giá được xác định theo cơ chế điều hành, áp dụng tối thiểu đến ngày 29/10/2026. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, mức giảm tương ứng với khoản lợi nhuận định mức tối đa được tính trong giá cơ sở xăng dầu.
Việc doanh nghiệp chấp nhận giảm giá bán trong thời gian nhất định thể hiện nỗ lực chia sẻ một phần khó khăn với khách hàng. Với người lao động sử dụng phương tiện cá nhân để đi làm, người kinh doanh vận tải, hộ kinh doanh nhỏ hay các doanh nghiệp thường xuyên vận chuyển hàng hóa, khoản tiết kiệm nhiên liệu dù không lớn trong từng giao dịch vẫn có thể tạo ra tác động tích lũy khi tính trên quãng đường, số chuyến xe và thời gian hoạt động.
Quan trọng hơn, giảm chi phí vận tải có thể giúp hạn chế áp lực tăng giá trong các khâu lưu thông hàng hóa. Khi chi phí giao nhận và phân phối giảm, doanh nghiệp có thêm điều kiện duy trì giá bán, bảo vệ sức mua và giữ ổn định hoạt động kinh doanh. Đây là mối liên hệ cần được nhìn nhận trong bối cảnh mục tiêu ổn định giá năng lượng gắn chặt với kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam nhấn mạnh, xăng dầu là đầu vào quan trọng của vận tải, sản xuất và phân phối hàng hóa; nếu mức giảm thuế được phản ánh vào giá bán lẻ, doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa duy trì hoạt động và ổn định sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, không nên mặc nhiên cho rằng giá xăng dầu sẽ liên tục giảm chỉ vì doanh nghiệp chủ động hạ giá trong một số kỳ hoặc Chính phủ đang xem xét giảm thuế. Giá nhiên liệu trong nước vẫn chịu ảnh hưởng từ giá thế giới, tỷ giá, nguồn cung nhập khẩu và các yếu tố cấu thành giá cơ sở. Việc giảm giá thêm của từng doanh nghiệp cũng có giới hạn, phụ thuộc vào khả năng tài chính, chi phí vận hành và điều kiện thị trường.
Bởi vậy, hiệu quả của chính sách cần được nhìn nhận trên cơ sở phối hợp giữa ba yếu tố: Nhà nước tạo dư địa thông qua công cụ thuế và điều hành giá; doanh nghiệp chủ động tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi ích với khách hàng; thị trường duy trì nguồn cung ổn định, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh. Khi các yếu tố này cùng phát huy tác dụng, tác động hỗ trợ mới có thể lan tỏa rộng hơn đến người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Trong thời điểm chi phí đầu vào vẫn là áp lực đối với nhiều ngành hàng, phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%, cùng việc xem xét giảm giá bán lẻ điện bình quân, mở ra khả năng hỗ trợ thiết thực cho nền kinh tế trong giai đoạn cuối năm và những tháng đầu năm 2027. Nếu được thông qua, triển khai đúng mục tiêu và phản ánh phù hợp vào giá bán, chính sách có thể góp phần giảm gánh nặng chi tiêu, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất, kinh doanh và hạn chế sức ép tăng giá lan truyền.
Cùng với các giải pháp của Chính phủ, sự chủ động của doanh nghiệp xăng dầu trong việc giảm giá khi có điều kiện là một biểu hiện cụ thể của trách nhiệm chia sẻ với người tiêu dùng. Giữ giá nhiên liệu ở mức hợp lý không chỉ mang ý nghĩa trước mắt đối với mỗi lần đổ xăng, mà còn góp phần bảo vệ sức mua, ổn định chi phí lưu thông và duy trì nhịp vận hành của nền kinh tế.