Không thể để doanh nghiệp đơn độc
Tại phiên họp lần thứ nhất Ban Chỉ đạo Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030 (GoGlobal) do Bộ Công Thương tổ chức sáng 30/9, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng đưa doanh nghiệp Việt Nam ra thị trường quốc tế không thể chỉ dựa vào năng lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp hay một ngành hàng. Chương trình cần cách tiếp cận đồng bộ, huy động sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương và hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.
Theo ông Nguyễn Quang Vinh, khái niệm Go International đã được đề cập từ nhiều năm trước, với mục tiêu tìm cách hỗ trợ cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, thậm chí doanh nghiệp siêu nhỏ, từng bước tham gia thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, điều kiện hiện nay đã thay đổi, đòi hỏi cách tiếp cận mới trong quá trình triển khai.
“Điều đầu tiên tôi muốn nhấn mạnh là doanh nghiệp không thể đi ra thế giới một cách đơn lẻ. Trong các cơ chế hợp tác đa phương như APEC, ASEAN, chúng tôi đã tham gia nhiều nhóm công tác chuyên sâu về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây cũng là nội dung có tính tương đồng với những vấn đề đang được đặt ra đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam”, ông Vinh nêu.
Các đại biểu tham dự phiên họp lần thứ nhất Ban Chỉ đạo Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030 (GoGlobal)
Từ thực tiễn hỗ trợ doanh nghiệp, đại diện VCCI cho rằng ngay cả những doanh nghiệp quy mô lớn cũng cần sự phối hợp từ nhiều phía khi mở rộng hoạt động ra nước ngoài. Vì vậy, GoGlobal cần được triển khai trên cơ sở kết nối nguồn lực từ Trung ương đến địa phương, từ các bộ, ngành đến cộng đồng doanh nghiệp, qua đó hình thành sức mạnh tổng hợp.
Một nội dung được ông Vinh nhấn mạnh là vai trò của hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Theo ông, cơ quan thương mại của các quốc gia thường tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nước mình phát triển thị trường. Do đó, Việt Nam cần chủ động phát huy nguồn lực của chính mình để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đối tác, tìm kiếm cơ hội và mở rộng hoạt động kinh doanh quốc tế.
“Khi chúng ta đề nghị họ hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa Việt Nam, họ có thể hợp tác, nhưng đó không phải nhiệm vụ trọng tâm của họ. Vì vậy, không ai có thể hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tốt hơn chính chúng ta. Các cơ quan thương mại và đại sứ quán Việt Nam ở nước ngoài cần phát huy vai trò trong việc thúc đẩy kinh tế đối ngoại, tìm kiếm cơ hội và đưa hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế”, ông Vinh nói.
Bên cạnh phương thức xuất khẩu truyền thống, doanh nghiệp cần được tiếp cận nhiều con đường khác để thâm nhập thị trường, trong đó có mua bán, sáp nhập doanh nghiệp (M&A), thành lập văn phòng đại diện hoặc đầu tư trực tiếp tại nước ngoài. Với những thị trường có đặc thù riêng, việc nghiên cứu mua lại doanh nghiệp bản địa có thể giúp doanh nghiệp Việt rút ngắn quá trình tiếp cận thị trường và xây dựng mạng lưới kinh doanh.
Ông Vinh cũng đề cập tiềm năng của GoGlobal Index và GoGlobal Platform trong hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thông tin, tiếp cận thị trường trên môi trường trực tuyến. Việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), cần được nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản trị và hoạt động kinh doanh quốc tế.
Tận dụng APEC 2027, mở rộng mạng lưới doanh nghiệp
Về lộ trình triển khai, VCCI nhất trí với kế hoạch của Bộ Công Thương trong những tháng cuối năm 2026 và các năm tiếp theo, đặc biệt là năm 2027, thời điểm Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch APEC. Theo ông Vinh, đây là cơ hội để gắn chương trình Go Global với các hoạt động hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư và kết nối cộng đồng doanh nghiệp quốc tế.
VCCI được giao tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC, các hoạt động đối thoại giữa Hội đồng Tư vấn Kinh doanh APEC với các nền kinh tế thành viên và những chương trình dành cho cộng đồng doanh nghiệp. Đây là những hoạt động có thể kết hợp để giới thiệu Go Global, tăng cường nhận diện chương trình và mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp.
Ông Vinh đề xuất nghiên cứu tổ chức phiên thảo luận về Go Global trong khuôn khổ các hoạt động liên quan đến APEC 2027, đồng thời kết nối với việc triển khai các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 57, 59, 68, 79 và 80. Theo ông, chương trình cần gắn với yêu cầu nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh quốc gia và mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI)
Để thực hiện các nhiệm vụ này, vấn đề nguồn lực cần được tính toán cụ thể. Ông Vinh cho rằng bên cạnh việc nghiên cứu cơ chế quỹ, trước mắt cần xem xét bố trí một dòng kinh phí riêng cho chương trình, có căn cứ pháp lý và cơ chế phân bổ phù hợp với nhiệm vụ được giao.
“Riêng về tài chính, việc thành lập và vận hành một quỹ sẽ gặp khó khăn, đòi hỏi sự tham gia và chỉ đạo của các cơ quan có liên quan, đặc biệt là Bộ Tài chính. Tuy nhiên, trước mắt, để triển khai chương trình trong năm 2026, 2027 và những năm tiếp theo, cần nghiên cứu một dòng kinh phí riêng cho chương trình”, ông Vinh kiến nghị.
Theo đại diện VCCI, nguồn lực triển khai GoGlobal không nên chỉ trông chờ vào một cơ quan. Bộ Công Thương cần phối hợp với Bộ Ngoại giao và các đơn vị liên quan, đồng thời nghiên cứu huy động sự hỗ trợ từ đối tác nước ngoài, tổ chức quốc tế và các định chế tài chính. Việc bố trí kinh phí cần gắn với nhu cầu thực tế, nhiệm vụ cụ thể và trách nhiệm của từng cơ quan tham gia.
Một đề xuất khác là hỗ trợ hình thành các hội doanh nghiệp Việt Nam tại những thị trường trọng điểm. Thông qua các tổ chức này, doanh nghiệp đã đầu tư, kinh doanh ở nước ngoài có thể chia sẻ thông tin, kinh nghiệm, kết nối đối tác và hỗ trợ những doanh nghiệp mới có nhu cầu mở rộng thị trường.
“Một nội dung quan trọng khác là hỗ trợ hình thành các hội doanh nghiệp Việt Nam tại những thị trường trọng điểm. Khi doanh nghiệp nước ngoài đến Việt Nam, họ thường thành lập các hiệp hội để liên kết cộng đồng doanh nghiệp của mình. Hiện nay, tại Việt Nam có nhiều hiệp hội doanh nghiệp nước ngoài như EuroCham, AmCham, JCCI và các tổ chức khác. Những tổ chức này có diễn đàn hoạt động và duy trì đối thoại với cơ quan quản lý nhà nước”, ông Vinh phân tích.
Từ thực tế đó, ông đề xuất nghiên cứu thành lập các hội doanh nghiệp Việt Nam tại Mỹ, châu Âu, Trung Quốc và những thị trường quan trọng khác. VCCI cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện đề án liên quan, hướng tới kết nối không chỉ các doanh nghiệp đã đầu tư ở nước ngoài mà cả doanh nghiệp nhỏ và vừa đang tìm kiếm cơ hội kinh doanh quốc tế.
Ông Vinh cũng nhấn mạnh chương trình cần được triển khai bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Kinh nghiệm quốc tế của doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân đều có thể đóng góp cho quá trình xây dựng mạng lưới, chia sẻ thông tin thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp Việt mở rộng hoạt động.
Nâng năng lực quản trị, tạo nền tảng dài hạn
Bên cạnh cơ chế phối hợp và nguồn lực tài chính, nâng cao năng lực quản trị là một trong những nội dung cần được chú trọng. Theo ông Vinh, doanh nghiệp muốn phát triển ra nước ngoài không chỉ cần sản phẩm và thị trường, mà còn phải có năng lực điều hành, hiểu biết pháp lý và khả năng tổ chức hoạt động kinh doanh trong môi trường quốc tế.
VCCI đang phối hợp với các tổ chức, cơ sở đào tạo để nghiên cứu những chương trình hỗ trợ doanh nghiệp. Ông Vinh đề xuất gắn hoạt động đào tạo với Go Global Index và Go Global Platform, đồng thời huy động sự tham gia của các tổ chức đào tạo trong và ngoài nước.
“Tôi cho rằng cần gắn các hoạt động đào tạo với Go Global Index và Go Global Platform, đồng thời hợp tác với các tổ chức đào tạo trong và ngoài nước để tổ chức những khóa học dành cho đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp, giám đốc điều hành (CEO), cả ở khu vực nhà nước và tư nhân. Nội dung cần tập trung vào năng lực quản trị, tiếp cận thị trường và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh quốc tế”, ông Vinh đề xuất.
Theo đại diện VCCI, việc đào tạo cần hướng đến những yêu cầu thực tế mà doanh nghiệp gặp phải khi mở rộng hoạt động ra nước ngoài, từ lựa chọn thị trường, xây dựng chiến lược kinh doanh đến quản trị và duy trì năng lực cạnh tranh. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp khai thác hiệu quả hơn các công cụ hỗ trợ của chương trình.
Về cơ chế theo dõi, đánh giá, VCCI đề xuất sau khoảng hai năm triển khai cần tổ chức sơ kết, đánh giá kết quả, xác định những nội dung đạt được và những vấn đề cần điều chỉnh. Việc đánh giá định kỳ sẽ giúp chương trình bám sát nhu cầu doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan được giao nhiệm vụ.
VCCI sẽ tiếp tục hoàn thiện các đề xuất liên quan và phối hợp với Bộ Công Thương trong quá trình triển khai Go Global. Theo ông Vinh, chương trình cần được đặt trong mối liên hệ với các mục tiêu phát triển dài hạn, hướng tới nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và mở rộng không gian thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam.
Doanh nghiệp Việt Nam không thể vươn ra thị trường quốc tế một cách đơn lẻ mà cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hệ thống thương vụ, cơ quan đại diện ngoại giao và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp. Cùng với đó, cần bố trí nguồn kinh phí riêng, phát triển mạng lưới hội doanh nghiệp Việt Nam tại các thị trường trọng điểm và nâng cao năng lực quản trị để hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hoạt động ở nước ngoài.