Nâng cao năng lực dự báo
Trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế thế giới diễn biến nhanh, khó lường, Việt Nam đã triển khai đồng bộ loạt giải pháp điều hành chiến lược, đa tầng và linh hoạt; thể hiện rõ vai trò lãnh đạo xuyên suốt của Đảng và Chính phủ. Đồng thời cho thấy năng lực phối hợp hiệu quả của Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan trong việc bảo đảm nguồn cung năng lượng, ổn định thị trường và duy trì niềm tin của doanh nghiệp, người dân.
Tầm nhìn chiến lược về an ninh năng lượng đã được đặt ra từ sớm, ngày 3/9/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết xác định rõ quan điểm: bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng của phát triển, năng lượng cần đi trước một bước. Định hướng này tạo cơ sở để hệ thống chính sách và công tác điều hành được chuẩn bị từ sớm, từ xa, nâng cao khả năng ứng phó trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu.
Kết luận 14-KL/TW tạo thế chủ động bảo đảm an ninh năng lượng. Ảnh minh họa
Trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu gia tăng trong quý I/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống, tuyệt đối không để đứt gãy chuỗi cung ứng. Đây là chỉ đạo có tính định hướng chiến lược, đặt nền tảng cho việc chuyển từ trạng thái ứng phó bị động sang chủ động điều hành, củng cố năng lực tự chủ năng lượng trong bối cảnh thế giới nhiều biến động.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ nhận định, Kết luận số 14-KL/TW thể hiện rõ tinh thần chủ động và kịp thời trong chỉ đạo, điều hành của Bộ Chính trị trước những biến động phức tạp của thị trường năng lượng thế giới. Theo ông, kết luận đã đặt ra yêu cầu tiếp cận toàn diện về nâng cao năng lực dự báo, tăng cường điều hành thị trường, xây dựng chiến lược dự trữ nhiên liệu dài hạn, qua đó tạo nền tảng cho an ninh năng lượng.
"Trong bối cảnh các cú sốc năng lượng có thể xuất hiện bất cứ lúc nào do xung đột địa chính trị, biến động nguồn cung hay thay đổi chính sách của các quốc gia sản xuất lớn, nếu chỉ tập trung xử lý thiếu hụt trong ngắn hạn thì nền kinh tế sẽ luôn ở trạng thái bị động", ông nói. Vì vậy, việc yêu cầu các cơ quan quản lý bám sát diễn biến thị trường quốc tế, chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó và gắn với chiến lược dài hạn chính là cách để Việt Nam chủ động hơn trước rủi ro, giảm thiểu tác động đến nền kinh tế và giữ vững ổn định vĩ mô. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với quan điểm "năng lượng phải đi trước một bước", coi an ninh năng lượng là điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng.
GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ
Nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô
Ở góc độ chính sách kinh tế vĩ mô, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng trong điều kiện hiện nay chính sách tiền tệ phải ưu tiên kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô thì chính sách tài khóa cần phát huy vai trò chủ động hơn trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Điều hành linh hoạt các công cụ tài khóa, đặc biệt là chính sách thuế có thể góp phần trực tiếp làm giảm chi phí đầu vào, từ đó hạn chế áp lực tăng giá trong nền kinh tế.
Cụ thể, theo ông, Nhà nước cần xem xét sử dụng hiệu quả các công cụ thuế như thuế nhập khẩu và thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, thậm chí trong những thời điểm cần thiết có thể cân nhắc giảm thuế giá trị gia tăng nhằm kéo mặt bằng giá xuống, hỗ trợ sản xuất và ổn định đời sống người dân.
Cùng đó, bám sát diễn biến thị trường, điều hành linh hoạt Quỹ bình ổn xăng dầu, bảo đảm đủ nguồn lực để can thiệp khi cần thiết, kể cả tính đến phương án tạm ứng ngân sách trong những tình huống đặc biệt. Mục tiêu cuối cùng là giữ cho dòng chảy năng lượng của nền kinh tế được thông suốt, bởi chi phí năng lượng tăng cao sẽ nhanh chóng lan sang các lĩnh vực sản xuất, vận tải và tiêu dùng, làm gia tăng áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh vai trò của tiết kiệm năng lượng trong điều hành kinh tế. Đây là giải pháp có ý nghĩa thiết thực nhưng trong nhiều trường hợp vẫn chưa được nhìn nhận đúng mức. Thực chất, tiết kiệm năng lượng có thể được xem là một công cụ điều tiết hiệu quả, giúp giảm áp lực lên nguồn cung, góp phần ổn định thị trường.
"Khi xuất hiện tâm lý lo ngại về nguy cơ thiếu hụt, việc mua tích trữ vượt nhu cầu thực tế sẽ tạo ra nhu cầu ảo khiến giá cả tăng nhanh hơn so với diễn biến cung cầu thực. Nếu kiểm soát được hành vi tiêu dùng, khuyến khích sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, thị trường sẽ vận hành ổn định hơn và hạn chế được những biến động không cần thiết", vị chuyên gia phân tích.
Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, tiết kiệm năng lượng vì vậy vừa là trách nhiệm xã hội, vừa là giải pháp kinh tế thiết thực nhằm bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp và người dân. Sử dụng năng lượng hợp lý giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời góp phần ổn định mặt bằng giá cả và củng cố an ninh năng lượng trong.
Đặc biệt, ông cho rằng cần nhìn nhận mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam trong giai đoạn tới là định hướng dài hạn, gắn với quá trình nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Để hiện thực hóa mục tiêu này, điều kiện tiên quyết là giữ vững nền tảng kinh tế vĩ mô, trong đó ổn định năng lượng giữ vai trò trụ cột quan trọng.
"Bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định, kiểm soát hợp lý giá nhiên liệu sẽ tạo niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp, giúp họ yên tâm duy trì sản xuất, mở rộng đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị", GS.TS Hoàng Văn Cường nói và nhấn mạnh Việt Nam cần tận dụng hiệu quả các cơ hội từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, kết hợp với đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng suất lao động để gia tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động bên ngoài.
Sau hơn một tháng xung đột tại Trung Đông làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời của Đảng và Nhà nước, cùng với sự vào cuộc chủ động của các bộ, ngành và doanh nghiệp, Việt Nam vẫn giữ vững thế chủ động trong điều hành thị trường xăng dầu, qua đó góp phần củng cố vững chắc an ninh năng lượng quốc gia.