Hà Nội dự kiến di dời 902 hộ dân phố cổ, phố cũ

Hà Nội dự kiến bố trí nhà ở xã hội cho 902 hộ dân phố cổ, phố cũ có điều kiện sống chật chội, mất an toàn, với cơ chế mua, thuê mua không qua bốc thăm.

Ưu tiên 902 hộ dân khó khăn về nhà ở

Ngày 27/10/2026, UBND thành phố Hà Nội đã có Tờ trình số 434/TTr-UBND về việc ban hành Nghị quyết của hội đồng nhân dân thành phố về giải quyết chỗ ở cho nhóm đối tượng khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ, phố cũ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.

Nghị quyết được trình HĐND thành phố thông qua tại kỳ họp thứ 7 hội đồng nhân dân thành phố khóa XVII, nhiệm kỳ 2026-2031 (khai mạc ngày 28/10/2026). Trước mắt áp dụng trên địa bàn phường Hoàn Kiếm; trong quá trình thực hiện, sẽ nghiên cứu mở rộng phạm vi trên cơ sở đánh giá tác động, cân đối nguồn lực và theo đề xuất của UBND thành phố.

Tờ trình của UBND TP. Hà Nội cho biết điều kiện sống của một bộ phận nhân dân khu vực phố cổ, phố cũ đang ở mức báo động. Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, có 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ với diện tích nhà ở bình quân dưới 5m2 sàn/người; bình quân mỗi hộ khoảng 4 người, nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trên một diện tích chưa đến 20m2 sàn, thấp hơn nhiều lần so với diện tích nhà ở bình quân của Thành phố. Đây không chỉ là sự chật chội mà là tình trạng không bảo đảm điều kiện sống tối thiểu và mất an toàn.

Dự kiến 902 hộ dân với 3.621 nhân khẩu đang sống trong điều kiện chật chội, mất an toàn tại khu vực Hoàn Kiếm, mỗi hộ sẽ được bảo đảm 01 căn nhà ở xã hội, không phải bốc thăm.

Phần lớn các nhà đông hộ là nhà ống, nhà cũ nằm sâu trong ngõ nhỏ, lối thoát nạn hạn chế hoặc dùng chung; hệ thống điện sinh hoạt cải tạo chắp vá, nhiều nơi kết hợp ở với kinh doanh, đun nấu; phương tiện chữa cháy khó tiếp cận. Khi xảy ra sự cố, hậu quả về người và tài sản có thể rất nghiêm trọng. Không gian ở thiếu ánh sáng, thông gió, ẩm thấp; nhiều hộ dùng chung khu vệ sinh, bếp, nguồn nước; nguy cơ lây lan dịch bệnh cao, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, nhất là trẻ em, người cao tuổi, người ốm đau, người khuyết tật; trẻ em thiếu không gian học tập, sinh hoạt tối thiểu.

Nhiều công trình đã xuống cấp về kết cấu nhưng thuộc khu vực có quy chế quản lý bảo tồn, hạn chế cơi nới, xây mới; nhiều nhà thuộc tài sản công cho nhiều hộ thuê hoặc có nhiều chủ sở hữu, sử dụng chung nên không thể cải tạo. Phần lớn các hộ là lao động tự do, thu nhập thấp và không ổn định, không đủ khả năng mua nhà ở thương mại. Nhà ở xã hội là con đường phù hợp nhất, nhưng theo quy định hiện hành, các hộ vẫn phải bốc thăm như mọi đối tượng khác tại từng dự án nên không biết khi nào, ở đâu mới có được chỗ ở mới.

Trong khi đó, Đề án giãn dân phố cổ ban hành kèm theo Quyết định số 168/QĐ-UBND ngày 09/01/2013 của UBND thành phố đến nay chưa triển khai được, nguyên nhân chủ yếu là chưa có quỹ nhà sẵn sàng để bố trí cho người dân. Nghị quyết số 72/2026/NQ-HĐND thì chưa có quy định riêng cho nhóm đối tượng này. Nguyện vọng có chỗ ở ổn định, an toàn của người dân đã kéo dài nhiều năm và ngày càng bức xúc.

Bố trí nhà ở xã hội, không phải bốc thăm

Theo UBND thành phố Hà Nội, từ thực tiễn trên, cần triển khai giải pháp đáp ứng đồng thời ba yêu cầu, gồm ưu tiên giải quyết chỗ ở cho nhóm đối tượng khó khăn nhất, bảo đảm mỗi hộ đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn hộ nhà ở xã hội không qua bốc thăm từ quỹ nhà do thành phố chủ động bố trí, đồng thời góp phần giãn dân, xây dựng đô thị văn minh tại khu vực phố cổ, phố cũ theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã được phê duyệt.

Theo tờ trình, thành phố sẽ chủ động chuẩn bị quỹ nhà, tạo điều kiện cho người đủ tiêu chuẩn được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm, bảo đảm tính tự nguyện, công khai, minh bạch, tránh trùng lặp và lãng phí. Việc bố trí chỗ ở mới gắn với giãn dân và chỉnh trang đô thị, đồng thời quản lý chặt chẽ diện tích nhà ở cũ sau khi người dân chuyển đi, góp phần bảo tồn và cải thiện không gian khu vực phố cổ, phố cũ.

Tiêu chí lựa chọn dự án là vị trí thuận lợi về giao thông công cộng; ưu tiên gắn với tuyến đường sắt đô thị; hạ tầng xã hội đồng bộ; tiến độ hoàn thành phù hợp; cơ cấu căn hộ phù hợp với quy mô hộ (bình quân khoảng 4 người/hộ). Cũng theo UBND Thành phố, chính sách trên sẽ đồng thời thực hiện được nhiều mục đích.

Thứ nhất, giải quyết đúng và trúng đối tượng khó khăn nhất về nhà ở trong khu vực. Chính sách không dàn trải mà tập trung cho các hộ có diện tích nhà ở bình quân dưới 5 mét vuông sàn/người, đang phải sống trong điều kiện chật hẹp, xuống cấp, không bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy, vệ sinh, y tế, môi trường. Giải quyết chỗ ở cho nhóm này là bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản, sức khỏe của nhân dân, ổn định cuộc sống lâu dài và an sinh xã hội; thực hiện quyền có nơi ở hợp pháp của công dân.

Thứ hai, bảo đảm chắc chắn có chỗ ở mới thông qua cơ chế được mua, thuê mua không qua bốc thăm. Theo quy định hiện hành, các hộ dù đủ điều kiện vẫn phải bốc thăm tại từng dự án nên không biết khi nào, ở đâu mới có nhà, đây là lý do chủ yếu khiến các chính sách trước đây chưa đi vào cuộc sống. Khi thành phố chủ động bố trí quỹ nhà và cho phép người đủ điều kiện được mua, thuê mua không phải bốc thăm, mỗi hộ được bảo đảm 01 căn hộ xác định về vị trí, thời điểm bàn giao, người dân yên tâm, chủ động chuẩn bị và tự nguyện chuyển đến nơi ở mới.

Thứ ba, góp phần giãn dân, xây dựng văn minh đô thị tại khu vực phố cổ, phố cũ. Mỗi hộ chuyển đến nơi ở mới là một phần diện tích nhà đông hộ được giải tỏa, góp phần giảm mật độ dân cư, giảm áp lực lên hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, giảm nguy cơ cháy nổ chung của cả khu phố. Phần diện tích nhà ở cũ được quản lý chặt chẽ, không phát sinh tình trạng chật chội trở lại, tạo điều kiện chỉnh trang, bảo tồn giá trị di sản, cải thiện cảnh quan, trật tự, vệ sinh môi trường, nâng cao chất lượng sống của những hộ ở lại; thực hiện định hướng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm về kiểm soát dân số khu vực nội đô lịch sử, xây dựng khu phố cổ, phố cũ văn minh, an toàn, xứng tầm Thủ đô ngàn năm văn hiến.

* Mỗi hộ gia đình, cá nhân đáp ứng tất cả các điều kiện sau sẽ được mua hoặc thuê mua 01 căn hộ nhà ở xã hội (và chỉ được giải quyết một lần); giá bán, giá thuê mua, hồ sơ, thủ tục mua bán, thuê mua, chính sách vay vốn ưu đãi thực hiện theo quy định của pháp luật về nhà ở xã hội:

- Đã đăng ký thường trú và đang thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ thuộc phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua;

- Có diện tích nhà ở bình quân dưới 5m2 sàn/người;

- Đáp ứng điều kiện để được mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở;

- Tự nguyện đăng ký và được UBND phường Hoàn Kiếm phê duyệt theo danh sách. Quy mô dự kiến: 902 hộ.

* Nghị quyết giao UBND thành phố quy định nghĩa vụ của người mua, thuê mua; dự kiến gồm các nội dung sau:

+ Di chuyển toàn bộ nhân khẩu của hộ ra khỏi chỗ ở cũ và đăng ký thường trú tại nhà ở mới trong thời hạn do UBND thành phố quy định.

+ Trường hợp chỗ ở cũ là nhà ở thuộc tài sản công đang thuê thì chấm dứt hợp đồng thuê và bàn giao lại diện tích cho cơ quan quản lý nhà ở; trường hợp thuộc sở hữu của hộ gia đình, cá nhân thì thực hiện theo phương án do UBND thành phố quy định, bảo đảm không làm tăng thêm nhân khẩu, không phát sinh tình trạng chật chội trở lại tại phần diện tích đã chuyển đi.

Phương Cúc