Hàng giả ngày càng tinh vi, tăng lớp bảo vệ người tiêu dùng

Hàng giả không còn dễ nhận biết

Trong thời gian qua, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp tục được Bộ Công Thương xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng, với nhiều giải pháp được triển khai đồng bộ từ hoàn thiện chính sách, tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức đến xây dựng môi trường kinh doanh an toàn, minh bạch.

Đặc biệt, khi thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số ngày càng phát triển, nguy cơ người tiêu dùng tiếp cận hàng giả, hàng kém chất lượng với những thủ đoạn ngày càng tinh vi đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện và củng cố các cơ chế bảo vệ người mua.

Mới đây, Bộ Công Thương đã ban hành Chương trình hành động triển khai Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030, trong đó đặt ra nhiều nhiệm vụ về tuyên truyền, phổ biến chính sách, nâng cao nhận thức và tăng cường trách nhiệm của các chủ thể trong công tác bảo vệ người tiêu dùng.

Trước đó, Bộ Công Thương cũng chủ trì, phối hợp triển khai nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2026 với thông điệp “An toàn thông tin - Gắn kết niềm tin - Tiêu dùng bền vững”, qua đó nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, minh bạch và bền vững trong bối cảnh kinh tế số. Cùng với các giải pháp từ cơ quan quản lý, việc nâng cao khả năng nhận diện, kiểm chứng thông tin của người tiêu dùng cũng có ý nghĩa quan trọng, nhất là khi phương thức kinh doanh trên môi trường mạng ngày càng phổ biến.

Tại tọa đàm “Minh bạch thông tin sản phẩm - chung tay bảo vệ người tiêu dùng” do Báo Công an nhân dân tổ chức ngày 24/8, Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an thành phố Hồ Chí Minh, cảnh báo về những thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng kinh doanh hàng giả trên không gian mạng.

Theo Thượng tá Nguyễn Thành Danh, một trong những khó khăn lớn đối với người tiêu dùng hiện nay là hàng giả không nhất thiết mang hình thức sơ sài, dễ nhận biết. Ngược lại, các đối tượng có thể đầu tư nhiều công sức để khiến sản phẩm giả có hình thức gần giống hàng thật.

Thượng tá Nguyễn Thành Danh cảnh báo, các đối tượng thường quảng cáo hàng giả là "hàng xách tay", "hàng chính hãng xả kho" để kích thích lòng tham. Hàng giả được làm vô cùng tinh xảo, gắn tem chống giả, mã QR giả, thậm chí có cả giấy chứng nhận nhái khiến người mua không thể phân biệt bằng mắt thường. Đáng chú ý, những cụm từ như “hàng xách tay”, “hàng chính hãng xả kho” dễ tạo tâm lý tin tưởng cho người mua. Khi người tiêu dùng cho rằng mình đang mua được hàng chính hãng với giá thấp, khả năng bỏ qua những bước kiểm tra cần thiết cũng tăng lên.

Trong môi trường trực tuyến, rủi ro này càng lớn khi người mua thường chỉ nhìn thấy hình ảnh, video hoặc thông tin do người bán cung cấp. Việc không được trực tiếp kiểm tra sản phẩm trước khi thanh toán khiến người tiêu dùng phụ thuộc nhiều hơn vào tính chính xác của thông tin được công bố.

Một thủ đoạn khác được Thượng tá Nguyễn Thành Danh chỉ ra là tạo tâm lý khẩn cấp để thúc đẩy quyết định mua hàng. Đi kèm với đó là các chiêu trò ‘xả kho 30 giây’, livestream lôi kéo sự tham gia của KOL, KOC để tạo tâm lý khẩn cấp, khiến người tiêu dùng chốt đơn trong vội vàng mà không kịp kiểm tra nguồn gốc.

Đây cũng là một trong những vấn đề đặt ra đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường số. Khi quyết định mua hàng được đưa ra quá nhanh, người tiêu dùng có thể bỏ qua những thông tin quan trọng như chủ thể bán hàng, nguồn gốc sản phẩm, thông tin nhà sản xuất, giấy tờ liên quan hoặc chính sách đổi trả.

Tăng lớp bảo vệ từ chính sách

Trước những phương thức kinh doanh ngày càng phức tạp, bảo vệ người tiêu dùng không thể chỉ dừng ở việc xử lý vi phạm sau khi hàng giả đã được đưa ra thị trường. Yêu cầu đặt ra là phải xây dựng cơ chế bảo vệ xuyên suốt, từ phòng ngừa, cung cấp thông tin, giám sát thị trường đến tiếp nhận phản ánh và xử lý vi phạm.

Đây cũng là định hướng đang được Bộ Công Thương đẩy mạnh trong thời gian qua. Chương trình hành động triển khai Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 xác định nhiều nhiệm vụ nhằm nâng cao nhận thức, tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành và thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội và người tiêu dùng.

Song song với việc triển khai các chương trình truyền thông, Bộ Công Thương cùng Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong tháng 8/2026, Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cho thấy quá trình hoàn thiện chính sách vẫn đang được tiếp tục. 

Ở góc độ thực thi, việc tuyên truyền để người tiêu dùng biết quyền của mình, biết cách nhận diện rủi ro và biết nơi phản ánh, khiếu nại khi quyền lợi bị xâm phạm cũng là một mắt xích quan trọng. Bởi một thị trường minh bạch không chỉ cần cơ chế quản lý hiệu quả mà còn cần những người tiêu dùng có kiến thức và khả năng chủ động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Từ góc độ quản lý, Thượng tá Nguyễn Thành Danh cho rằng giải pháp căn cơ là xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đây là hướng tiếp cận giúp giảm sự phụ thuộc vào khả năng nhận biết bằng mắt thường của người tiêu dùng. Khi thông tin về doanh nghiệp, sản phẩm và nguồn gốc được chuẩn hóa, người tiêu dùng sẽ có thêm công cụ để kiểm tra trước khi mua. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong thương mại điện tử, nơi khoảng cách giữa người bán và người mua khiến việc xác minh bằng phương thức truyền thống gặp nhiều hạn chế.

Việc ứng dụng mã QR, định danh sản phẩm và truy xuất nguồn gốc nếu được triển khai đồng bộ có thể tạo thêm một lớp bảo vệ cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi dữ liệu phía sau mã xác thực chính xác, đầy đủ và được cập nhật.

Ở chiều ngược lại, người tiêu dùng cũng cần hình thành thói quen mua sắm an toàn. Thay vì chỉ quan tâm đến mức giảm giá, người mua nên kiểm tra kỹ thông tin người bán, nguồn gốc sản phẩm, thông tin nhà sản xuất, chính sách đổi trả và các dấu hiệu bất thường trước khi quyết định giao dịch.

Đặc biệt với các sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe, việc kiểm tra càng cần được thực hiện cẩn trọng. Một sản phẩm có bao bì đẹp, mã QR hoặc giấy chứng nhận không đồng nghĩa với việc sản phẩm chắc chắn là hàng chính hãng nếu những thông tin xác thực đó có thể bị làm giả. Trong tình hình hàng giả ngày càng phức tạp, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần được nhìn nhận như một quá trình liên tục, có sự tham gia của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng kinh doanh, các tổ chức xã hội và chính người tiêu dùng.

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, không chỉ là xử lý hàng giả khi vi phạm đã xảy ra mà cần bắt đầu từ việc xây dựng cơ chế phòng ngừa hiệu quả, cung cấp thông tin đầy đủ và trao cho người tiêu dùng khả năng chủ động nhận biết, lựa chọn và lên tiếng khi quyền lợi bị xâm phạm.