Chiều 30/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách Nhà nước và kế hoạch đầu tư công.
Đại biểu Lã Thanh Tân và Nguyễn Xuân Nghiêm bày tỏ đồng tình với báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2026, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thể chế và hiệu quả vận hành chính quyền địa phương hai cấp.
Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực phát triển
Đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) tán thành với báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính về kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp năm 2027.
Đồng tình cao với các nhóm nhiệm vụ, giải pháp Chính phủ đề ra trong năm 2027, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu xây dựng, hoàn thiện thể chế. Theo đại biểu, vấn đề quan trọng là làm thế nào để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển, giúp chuyển hóa tiềm năng thành tăng trưởng và khơi thông các nguồn lực của nền kinh tế.
Một nền kinh tế có thể có nhiều tiềm năng, nguồn lực, doanh nghiệp và khát vọng vươn lên. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa những lợi thế này thành tăng trưởng phụ thuộc rất lớn vào chất lượng thể chế. Vì vậy, việc hoàn thiện thể chế năm 2027 cần được đặt trong tổng thể thực hiện Kết luận số 09 ngày 10/5/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Từ yêu cầu đó, đại biểu Lã Thanh Tân đề xuất 3 định hướng trọng tâm.
Đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng).
Trước hết, chuyển từ tư duy sửa từng quy định sang xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật. Theo báo cáo thẩm tra, cả nước đã rà soát 45.793 văn bản quy phạm pháp luật, với hàng nghìn văn bản được kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ. Đây là nỗ lực lớn của Chính phủ, nhưng kết quả cần được đánh giá bằng khả năng giải quyết vướng mắc thực tế, thay vì chỉ căn cứ số lượng văn bản được rà soát.
Thực tế, nhiều điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh không xuất phát từ một điều luật riêng lẻ mà thường nằm ở mối quan hệ giữa nhiều luật, nhiều cơ quan, nhiều công đoạn của một quy trình. Một dự án có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường, kinh doanh bất động sản. Chỉ cần một khâu thiếu thống nhất, toàn bộ quá trình có thể bị đình trệ.
Thứ hai, chuyển sang tư duy kiến tạo pháp lý cho các động lực phát triển mới. Trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu, công nghệ số và những mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh giữa các quốc gia. Nếu pháp luật chỉ phản ứng sau khi thực tiễn phát sinh đầy đủ vấn đề, Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Vì vậy, Chính phủ cần chủ động nhận diện những lĩnh vực có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới để xây dựng khuôn khổ pháp lý từ sớm. Pháp luật phải tạo không gian đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, kiểm soát rủi ro nhưng vẫn đủ linh hoạt để các mô hình mới có cơ hội phát triển.
Thứ ba, chuyển sang tư duy chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật. Theo đại biểu, chính sách dù được thiết kế tốt vẫn có thể không đạt mục tiêu nếu thiếu nguồn lực, hướng dẫn và sự phối hợp trong tổ chức thực hiện.
Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với nguồn lực
Cùng quan tâm đến yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Đà Nẵng) tập trung kiến nghị giải pháp bảo đảm năng lực thực hiện phân cấp, phân quyền của chính quyền cấp xã.
Đại biểu tán thành với báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2026 và mục tiêu, giải pháp năm 2027. Ông ghi nhận những nỗ lực tháo gỡ điểm nghẽn, ban hành các quyết sách thiết thực, giúp chính quyền cấp xã từng bước vận hành hiệu quả theo mô hình mới.
Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Đà Nẵng).
Theo đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, việc tăng cường phân cấp, phân quyền cho cấp xã là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao tính chủ động, giảm khâu trung gian và đưa chính quyền đến gần người dân hơn. Tuy nhiên, phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi cấp được giao nhiệm vụ có đủ nguồn lực và điều kiện thực hiện. Nếu chỉ chuyển giao thẩm quyền mà không tính đến khả năng thực thi, cấp xã có thể rơi vào tình trạng quá tải, lúng túng, ảnh hưởng chất lượng công việc. Từ thực tiễn trên, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề xuất 4 nhóm giải pháp.
Một là, phân cấp theo lộ trình phù hợp với năng lực cấp xã, đồng thời hoàn thiện cơ chế ủy quyền có điều kiện. Năng lực thực thi giữa các địa bàn không đồng đều, đồng bằng khác miền núi, nông thôn khác đô thị. Nếu phân quyền đồng loạt, một số xã có thể thực hiện tốt nhưng nhiều địa phương miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số sẽ gặp khó khăn.
Vì vậy, cần rà soát, phân định rõ nhiệm vụ giữa cấp tỉnh và cấp xã; chỉ phân cấp khi cấp xã đủ năng lực thực hiện, nhất là công việc đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật cao, tiềm ẩn rủi ro lớn. Cùng với đó, hoàn thiện cơ chế để cấp tỉnh ủy quyền có điều kiện cho cấp xã, phát huy tính chủ động và khắc phục chênh lệch năng lực giữa các địa phương.
Hai là, phân cấp, phân quyền phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực. Đại biểu đề nghị rà soát từng nhiệm vụ được giao, xác định cụ thể yêu cầu về kinh phí, nhân lực, cơ sở vật chất, dữ liệu và thiết bị. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan chuyển giao trong hướng dẫn, hỗ trợ và kiểm tra, không để cấp xã tự xoay xở với nhiệm vụ vượt quá khả năng.
Ba là, tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, bố trí biên chế phù hợp chức năng, nhiệm vụ và đặc thù địa bàn. Đại biểu đồng tình với chủ trương tinh gọn bộ máy nhưng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Hiện nay, một số phòng chuyên môn cấp xã phải phụ trách nhiều lĩnh vực, vừa giải quyết nhiệm vụ thường xuyên, vừa tiếp nhận nhiệm vụ phân cấp và phối hợp với nhiều sở, ngành, cơ quan ngành dọc. Tại miền núi, biên giới, cán bộ còn phải bám thôn, bản, bám dân trong điều kiện đi lại khó khăn. Do đó, cần rà soát chức năng, nhiệm vụ, thiết kế bộ máy khoa học, rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo. Việc bố trí biên chế phải căn cứ khối lượng công việc, mức độ phân cấp và đặc điểm từng địa bàn, quan tâm miền núi, biên giới, hải đảo.
Bốn là, bảo đảm điều kiện chuyển đổi số thực chất ở cơ sở. Theo đại biểu, nhiều địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa còn hạn chế về hạ tầng viễn thông, vùng lõm sóng, nguồn điện, trang thiết bị và kỹ năng số. Nếu không khắc phục đồng bộ, chuyển đổi số khó phát huy hiệu quả, thậm chí tạo thêm khó khăn cho người dân, doanh nghiệp.
Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề nghị phân cấp, phân quyền cho cấp xã phải có lộ trình phù hợp, thực chất, gắn với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm. Đây là điều kiện quan trọng để chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả, bền vững, để thực hiện thắng lợi các mục tiêu đã đề ra.