Khơi thông dòng vốn cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Cải cách thị trường vốn để mở đường cho startup công nghệ IPO

Theo Báo cáo Đầu tư Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 cùng Chỉ số Thị trường Vốn Tư nhân Việt Nam được công bố trong Diễn đàn Đầu tư Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 tổ chức sáng nay cho thấy, nhu cầu đầu tư hàng năm của Việt Nam dự kiến tăng từ khoảng 160 tỷ USD hiện nay lên 270 tỷ USD vào năm 2030 và khoảng 500 tỷ USD vào năm 2045. Điều này đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống tài chính, trong bối cảnh tín dụng ngân hàng hiện chỉ có thể đáp ứng khoảng 35 - 45% tổng nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế.

Trong khi đó, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã vượt 140%, thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á. Ngược lại, vốn hóa thị trường chứng khoán mới tương đương khoảng 78% GDP, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 120% GDP vào năm 2030.Theo các chuyên gia, điều này cho thấy Việt Nam cần nhanh chóng phát triển thị trường vốn theo hướng sâu và đa dạng hơn, đặc biệt đối với các lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo và hạ tầng chiến lược.

Tại phiên thảo luận “Nền tảng chính sách cho thị trường vốn đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo tại Việt Nam”, ông Chad Ovel - Tổng giám đốc Mekong Capital nhận định nếu nhìn vào những doanh nghiệp lớn nhất thế giới hiện nay như Apple, Microsoft, Amazon hay Nvidia, tất cả đều từng được hậu thuẫn bởi dòng vốn tư nhân trước khi niêm yết trên sàn chứng khoán.

Theo ông Chad Ovel, Việt Nam hiện đang đứng trước cơ hội lớn để hình thành thế hệ doanh nghiệp công nghệ mới, nhưng điều quan trọng là phải xây dựng được nền tảng thị trường vốn đủ mạnh để nuôi dưỡng các doanh nghiệp này.

"Nếu không có những doanh nghiệp công nghệ đủ uy tín để IPO, Việt Nam sẽ tiếp tục được nhìn nhận như một thị trường dựa vào ngân hàng và bất động sản, thay vì một nền kinh tế đổi mới sáng tạo", ông Chad Ovel nói.

Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), bà Phạm Thị Thuỳ Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán cho biết, quá trình nâng hạng thị trường thời gian qua đi kèm nhiều cải cách lớn nhằm tháo gỡ các nút thắt cho nhà đầu tư quốc tế.

Trong đó, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 68/2024 cho phép nhà đầu tư tổ chức nước ngoài giao dịch mà không cần ký quỹ trước giao dịch. Đồng thời, cơ chế IPO gắn với niêm yết theo Nghị định 245 cũng giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ hơn 90 ngày xuống còn khoảng 30 ngày. Bên cạnh đó, hệ thống KRX được kỳ vọng giúp nâng năng lực xử lý lệnh lên gấp 5 - 8 lần, tạo nền tảng cho việc triển khai thêm nhiều sản phẩm và cơ chế giao dịch mới.

Theo bà Linh, cơ quan quản lý hiện cũng đang nghiên cứu xây dựng nghị định hướng dẫn sàn giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

"Chúng tôi nhận thấy cần có một sân chơi cho các doanh nghiệp này, để khi dòng vốn đã tham gia thì họ có cơ hội trao đổi, thoái vốn, tìm kiếm các cơ hội đầu tư khác. Đồng thời nhường chỗ cho những nhà đầu tư tiếp theo tham gia vào thị trường.", bà Thuỳ Linh chia sẻ.

Tạo động lực để giữ chân và phát triển startup công nghệ tại Việt Nam

Dù nhiều cải cách về thể chế, hạ tầng thị trường và cơ chế thu hút dòng vốn đang được thúc đẩy mạnh mẽ trong thời gian qua, các chuyên gia nhận định thị trường vốn dành cho đổi mới sáng tạo tại Việt Nam vẫn còn tồn tại những khoảng trống đáng kể, đặc biệt là ở giai đoạn tăng trưởng của doanh nghiệp.

Bà Vương Vân Anh - Giám đốc cấp cao bộ phận chiến lược của VinaCapital cho biết, việc thị trường chứng khoán được nâng hạng đang khiến giới đầu tư kỳ vọng vào một chu kỳ IPO mới tại Việt Nam. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp chuẩn bị niêm yết hiện vẫn tập trung ở các lĩnh vực truyền thống như tài chính, bán lẻ hay tiêu dùng, trong khi nhóm công nghệ còn khá im ắng.

Theo bà Vân Anh, nhiều startup công nghệ lớn của Việt Nam vẫn đang trì hoãn kế hoạch IPO hoặc cân nhắc niêm yết ở nước ngoài do khoảng cách trong tư duy định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư nội địa."Các startup công nghệ thường kỳ vọng được định giá dựa trên tốc độ tăng trưởng, công nghệ và khả năng mở rộng quy mô. Trong khi đó, nhiều nhà đầu tư truyền thống tại Việt Nam vẫn ưu tiên lợi nhuận hoặc tài sản hiện hữu", bà nói.

Đại diện VinaCapital cho rằng, Việt Nam cần phát triển thêm dòng vốn có khẩu vị rủi ro cao hơn, đặc biệt là các quỹ đầu tư quốc tế dành cho doanh nghiệp tăng trưởng, đồng thời xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ startup từ giai đoạn tăng trưởng đến IPO.

Ở góc độ phát triển bền vững, ông Juhern Kim - Trưởng đại diện Quốc gia tại Việt Nam, Viện tăng trưởng Xanh Toàn Cầu (GGGI) cho rằng, Việt Nam đang đối mặt nhu cầu vốn rất lớn cho công nghệ khí hậu và hạ tầng xanh, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp phải đáp ứng các cam kết giảm phát thải và mục tiêu net-zero và nhiều tiêu chuẩn xanh khác. 

"Điều quan trọng là khu vực công và khu vực tư phải cùng nhau tạo ra thị trường cho các công nghệ mới. Không chỉ IPO, mục tiêu cuối cùng là hình thành các doanh nghiệp có khả năng tạo ra tác động tích cực cho nền kinh tế và môi trường", ông Juhern Kim nhấn mạnh.

Ông Albert Shy - Giám đốc điều hành Quỹ Eurazeo cho biết, Việt Nam là thị trường nhiều tiềm năng nhưng các quỹ đầu tư toàn cầu vẫn cần thêm điều kiện để yên tâm giải ngân. Ngoài ra, ông cũng chia sẻ thêm về ba yếu tố quan trọng nhất khi đánh giá một thị trường mới gồm điều kiện gia nhập thị trường, khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp và cơ chế thoái vốn.

"Chúng tôi cần nhìn thấy khả năng IPO, hoạt động M&A cũng như tính thanh khoản của thị trường trước khi quyết định rót vốn", ông Albert Shy cho biết.

Theo các chuyên gia, khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành trung tâm tài chính quốc tế và thúc đẩy các ngành công nghệ chiến lược, việc xây dựng một hệ sinh thái thị trường vốn đủ sâu cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ trở thành điều kiện mang tính quyết định trong giai đoạn tới.

Phiên thảo luận “Nền tảng chính sách cho thị trường vốn đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo tại Việt Nam” nằm trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 (VIPC Summit 2026) do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), VPCA và Do Ventures tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh. Sự kiện chính là cánh cửa kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam với thị trường vốn toàn cầu. Qua Diễn đàn, những chủ trương, chính sách mới được trao đổi, chia sẻ, góp ý, những xu hướng công nghệ của thế giới và Việt Nam được cập nhật, phân tích và gợi mở cho các cơ hội đầu tư từ các đối tác lớn.