Khuyến công phía Nam: Chuyển hỗ trợ thành năng lực sản xuất

Nguồn lực hỗ trợ cần tạo chuyển biến thực chất

Ngày 23/10, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) phối hợp với Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị Khuyến công các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XVI - năm 2026.

Hội nghị tập trung đánh giá kết quả thực hiện công tác khuyến công năm 2025 và 9 tháng năm 2026; nhận diện những khó khăn, vướng mắc, đồng thời đề ra giải pháp hoàn thành kế hoạch năm 2026 và định hướng triển khai trong giai đoạn mới.

Phát biểu tại hội nghị, bà Đỗ Thị Minh Trâm - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy triển khai chính sách, chuyển từ hỗ trợ từng hạng mục riêng lẻ sang tạo năng lực phát triển; từ chú trọng số lượng đề án, tiến độ giải ngân sang coi trọng năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng tiếp cận thị trường.

Theo báo cáo tổng hợp được lãnh đạo Cục Công nghiệp đề cập, năm 2025, toàn khu vực phía Nam thực hiện 38,5 tỷ đồng kinh phí khuyến công, đạt 51% kế hoạch. Năm 2026, tổng kinh phí được duyệt là 71,056 tỷ đồng. Đến hết tháng 9, các địa phương thực hiện 34,141 tỷ đồng, đạt 48,05% kế hoạch. Trong đó, kinh phí khuyến công quốc gia thực hiện 10,082 tỷ đồng, đạt 62,40%; kinh phí khuyến công địa phương thực hiện 24,059 tỷ đồng, đạt 43,82%.

Như vậy, khu vực còn 36,915 tỷ đồng kinh phí chưa thực hiện, đòi hỏi các địa phương phải tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ trong những tháng cuối năm.

Mặc dù còn vướng mắc về tổ chức bộ máy và triển khai đề án, hoạt động khuyến công vẫn đạt những kết quả cụ thể. Trong 9 tháng năm 2026, khu vực đã hỗ trợ 2 mô hình trình diễn kỹ thuật và 63 cơ sở công nghiệp nông thôn trong chuyển giao công nghệ, ứng dụng máy móc tiên tiến và xử lý ô nhiễm môi trường. Các hoạt động xúc tiến thương mại, bình chọn và giới thiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu tiếp tục được duy trì.

Tuy nhiên, theo bà Đỗ Thị Minh Trâm, vấn đề đáng quan tâm là trong kế hoạch năm 2025 và 2026, các địa phương gần như chưa có đề án điểm, thiếu nội dung hỗ trợ liên doanh, liên kết sản xuất. Điều này cho thấy việc xây dựng đề án còn thiên về hỗ trợ từng cơ sở, chưa khai thác tương xứng lợi thế liên kết vùng nguyên liệu, chế biến và thị trường tiêu thụ.

Bên cạnh đó, mặc dù cả 8 địa phương trong khu vực đều có đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công, nhưng trong tổng số 260 người làm việc tại các đơn vị này, chỉ có 75 cán bộ trực tiếp triển khai hoạt động đến cơ sở. Thực tế đặt ra yêu cầu củng cố đội ngũ, xác định rõ đầu mối phối hợp, nhất là khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào vận hành.

Trước những vấn đề này, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp nhấn mạnh, hiệu quả khuyến công không thể chỉ đánh giá qua số lượng đề án hay tỷ lệ giải ngân, mà phải được thể hiện bằng năng lực sản xuất, giá trị gia tăng, thị trường, đơn hàng và nguồn lực xã hội được tạo ra sau hỗ trợ.

Theo đó, các địa phương cần rà soát từng đề án, phân loại những nhiệm vụ đã hoàn thành, đang triển khai, có khả năng tháo gỡ hoặc không còn khả thi để xử lý theo đúng thẩm quyền. Những khó khăn về hồ sơ, vốn đối ứng, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán phải được giải quyết kịp thời, tránh để nguồn lực hỗ trợ chậm đến cơ sở sản xuất.

Đổi mới khuyến công theo hướng liên kết chuỗi, nâng cao giá trị

Một trong những định hướng trọng tâm được đặt ra tại hội nghị là chuyển hoạt động khuyến công từ hỗ trợ đơn lẻ sang thúc đẩy liên kết sản xuất, ứng dụng công nghệ và phát triển thị trường.

Theo bà Đỗ Thị Minh Trâm, khu vực phía Nam có lợi thế nổi bật về vùng nguyên liệu nông nghiệp, thủy sản, công nghiệp chế biến, hệ thống logistics và thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò đầu mối kết nối công nghệ, tài chính, thương mại và dịch vụ, tạo điều kiện để các địa phương mở rộng hợp tác, phát triển chế biến sâu và nâng cao giá trị sản phẩm.

Cùng quan điểm này, ông Nguyễn Nguyên Phương - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho rằng, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn tạo điều kiện tổ chức lại nguồn lực kinh tế, kết nối vùng nguyên liệu với sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Nguyễn Nguyên Phương nhấn mạnh: “Hoạt động khuyến công tiếp tục đóng vai trò quan trọng như một ‘cầu nối’ đưa tiến bộ công nghệ, phương thức sản xuất hiện đại, tiêu chuẩn chất lượng và tư duy thị trường đến các cơ sở sản xuất; đồng thời giúp chuyển hóa lợi thế về nguyên liệu, lao động, ngành nghề truyền thống của từng địa phương thành sản phẩm có giá trị kinh tế cao hơn”.

Theo lãnh đạo Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, để chuyển hóa lợi thế thành động lực tăng trưởng thực chất, các địa phương cần tăng cường phối hợp, thúc đẩy liên kết vùng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực; đồng thời đẩy mạnh đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Đây cũng là yêu cầu quan trọng đối với hoạt động khuyến công giai đoạn 2026-2030. Thay vì chủ yếu tổng hợp nhu cầu mua sắm máy móc, thiết bị riêng lẻ, các địa phương cần chủ động khảo sát ngành hàng, nhóm cơ sở và chuỗi sản phẩm có tiềm năng để xây dựng những đề án mang tính liên kết, có khả năng lan tỏa.

Đối với khu vực phía Nam, cần ưu tiên các đề án gắn vùng nguyên liệu với chế biến sâu, bảo quản, đóng gói, logistics và thị trường tiêu thụ; hỗ trợ ứng dụng công nghệ tiên tiến nhằm nâng cao năng suất, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Cùng với đổi mới nội dung hỗ trợ, việc hoàn thiện cơ chế và nâng cao năng lực tổ chức thực hiện cũng cần được chú trọng. Tại hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp Đỗ Thị Minh Trâm đề nghị các địa phương triển khai đồng bộ chính sách khuyến công mới, gồm Nghị định số 235/2025/NĐ-CP, Thông tư số 63/2025/TT-BCT, Thông tư số 66/2026/TT-BCT và Thông tư số 139/2026/TT-BTC; đồng thời lưu ý thời điểm có hiệu lực, quy định chuyển tiếp và trách nhiệm thực hiện. Các đơn vị làm công tác khuyến công cần từng bước nâng cao năng lực tư vấn công nghệ, quản trị sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển thị trường.

Đối với sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP), hoạt động hỗ trợ không nên dừng ở việc bình chọn, công nhận danh hiệu mà cần tiếp tục đồng hành cùng cơ sở trong nâng cấp công nghệ, bao bì, thương hiệu và kết nối tiêu thụ. Trong đó, phát huy vai trò thị trường TP. Hồ Chí Minh để mở rộng kênh phân phối cho sản phẩm các địa phương.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý khuyến công, chuẩn hóa dữ liệu về cơ sở sản xuất, đề án và kết quả hỗ trợ. Hiệu quả chính sách cần được lượng hóa thông qua những chỉ tiêu cụ thể về công suất, năng suất, doanh thu, việc làm, mức tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và nguồn vốn xã hội huy động.

Theo lãnh đạo Cục Công nghiệp, các địa phương cần cụ thể hóa kết luận hội nghị thành nhiệm vụ có đầu mối, tiến độ và kết quả kiểm chứng được; đồng thời chủ động tổng hợp những khó khăn vượt thẩm quyền để kịp thời tháo gỡ. Tinh thần xuyên suốt được đặt ra là chuyển từ tư duy phân bổ hỗ trợ sang tạo năng lực phát triển, trong đó ngân sách nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, công nghệ và năng suất là động lực, doanh nghiệp và cơ sở công nghiệp nông thôn là chủ thể.

Khi nguồn lực khuyến công được sử dụng đúng trọng tâm, gắn đổi mới công nghệ với liên kết sản xuất và mở rộng thị trường, chính sách sẽ tạo ra những chuyển biến thực chất về năng lực cạnh tranh, đóng góp hiệu quả hơn vào mục tiêu phát triển công nghiệp khu vực phía Nam nhanh và bền vững.