Kiểm kê khí nhà kính tạo nền tảng vận hành thị trường carbon

Kiểm kê khí nhà kính là "nền móng" của thị trường carbon

Trong 2 ngày 29-30/6, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Hội thảo “Tăng cường năng lực về Hệ thống báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở và giảm phát thải khí nhà kính cho các lĩnh vực nhiệt điện, xi măng và sắt thép”, nhằm cập nhật quy định mới về giảm phát thải, phát triển thị trường carbon và hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện kiểm kê khí nhà kính.

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy nhanh lộ trình hình thành thị trường carbon. Trước đó, ngày 9/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm giai đoạn 2025-2026. Tiếp đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định số 699/QĐ-BNNMT phân bổ hạn ngạch phát thải cho các nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép và xi măng thuộc diện thí điểm.

Đúng thời điểm hội thảo diễn ra (sáng 29/6), chỉ cách địa điểm tổ chức chưa đầy 2 km, Sàn giao dịch carbon trong nước chính thức khai trương. Theo TS. Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ozon, Cục Biến đổi khí hậu, đây không chỉ là dấu mốc quan trọng đối với quá trình phát triển thị trường carbon mà còn là tín hiệu cho thấy các doanh nghiệp tham dự hội thảo hôm nay sẽ sớm trở thành những chủ thể trực tiếp tham gia cơ chế giao dịch phát thải. Thậm chí, ngay trong ngày khai trương đã có doanh nghiệp thực hiện những giao dịch đầu tiên về hạn ngạch phát thải khí nhà kính.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, dù khung pháp lý và các công cụ kỹ thuật cơ bản đã được hoàn thiện, nền tảng của hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon vẫn là hoạt động kiểm kê khí nhà kính và giảm phát thải tại từng cơ sở. “Điều quan trọng nhất vẫn là phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính chính xác, bảo đảm các số liệu phát thải phản ánh đúng thực tế”, TS. Lương Quang Huy nhấn mạnh.

Theo kế hoạch, giai đoạn thí điểm 2025-2026 sẽ có 110 cơ sở thuộc ba ngành phát thải lớn tham gia, gồm 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất thép và 51 cơ sở sản xuất xi măng. Để bảo đảm dữ liệu thống nhất, Cục Biến đổi khí hậu đang phối hợp với các cơ quan đầu mối của Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng cùng các hiệp hội, tập đoàn và doanh nghiệp xây dựng phương pháp tính toán, xác định lượng phát thải khí nhà kính phù hợp với quy định.

Trong khuôn khổ Dự án Hỗ trợ lập kế hoạch và thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), các hoạt động hỗ trợ hiện tập trung vào kiểm kê khí nhà kính, xây dựng hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV) và nâng cao năng lực giảm phát thải cho các doanh nghiệp nhiệt điện, thép và xi măng - những lĩnh vực phát thải lớn nhất hiện nay. Theo TS. Lương Quang Huy, mục tiêu quan trọng không chỉ là giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định mà còn giúp xác định rõ vị trí của mình trong lộ trình giảm phát thải, từ đó xây dựng các giải pháp cắt giảm khí nhà kính hiệu quả và phù hợp với điều kiện phát triển.

Doanh nghiệp cần sớm làm chủ hệ thống báo cáo phát thải

Đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình xây dựng thị trường carbon, bà Akiko Ashii, đại diện Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam, nhận định xu hướng giảm phát thải carbon trên thế giới vẫn đang diễn ra mạnh mẽ và không thể đảo ngược, bất chấp những biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu.

Theo bà Akiko Ashii, Việt Nam đang đạt nhiều bước tiến quan trọng khi đồng thời xây dựng hệ thống kiểm kê khí nhà kính, chuẩn bị vận hành hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải (ETS) và phát triển thị trường carbon trong nước. Đây là những bước đi giúp Việt Nam trở thành một trong những quốc gia tiên phong tại ASEAN về định giá carbon. Đại diện JICA cho rằng, trong bối cảnh các chính sách khí hậu được triển khai mạnh mẽ, việc đo lường và báo cáo chính xác lượng phát thải ở cấp cơ sở trở thành yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp.

Hội thảo lần này được triển khai trong khuôn khổ Dự án “Hỗ trợ thực hiện và theo dõi triển khai Đóng góp do quốc gia tự quyết định tại Việt Nam” (SIM-NDC) nhằm hỗ trợ Việt Nam tăng cường năng lực thể chế và hoàn thiện hệ thống quản lý phát thải khí nhà kính. Những kiến thức, kỹ năng doanh nghiệp tiếp cận sẽ phục vụ trực tiếp cho chu kỳ báo cáo khí nhà kính tiếp theo, dự kiến diễn ra vào tháng 3/2027.

Bà Akiko Ashii cho biết, Nhật Bản đã có nhiều kinh nghiệm trong xây dựng hệ thống báo cáo phát thải và triển khai các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng tại các ngành công nghiệp phát thải lớn như nhiệt điện, xi măng và thép. Những kinh nghiệm này sẽ là nguồn tham khảo hữu ích cho Việt Nam trong quá trình vận hành thị trường carbon. "Đây đều là những ngành có lượng phát thải lớn nhưng cũng sở hữu tiềm năng giảm phát thải đáng kể. Vì vậy, sự chủ động của doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quyết định trong tiến trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp", bà Akiko Ashii nhấn mạnh.

Trong hai ngày 29-30/6, các doanh nghiệp sẽ được cập nhật các quy định pháp lý mới về kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính; hướng dẫn sử dụng Hệ thống báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở; thực hành tính toán phát thải, xây dựng kế hoạch giảm phát thải và tham gia các phiên đào tạo chuyên sâu theo từng lĩnh vực nhiệt điện, xi măng và sắt thép. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để các cơ sở phát thải lớn sẵn sàng tham gia cơ chế giao dịch phát thải và vận hành thị trường carbon trong thời gian tới.