Kinh tế tư nhân phụ thuộc chủ yếu vào vốn tín dụng ngân hàng. Khi Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đặt nhiệm vụ cắt bỏ rào cản tiếp cận vốn, ngành Ngân hàng đã hiện thực hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ rào cản để đưa dòng tiền thực sự đến với doanh nghiệp, hộ kinh doanh.
Vốn - “nút thắt” lớn nhất của kinh tế tư nhân
Khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam có đặc điểm là số lượng rất lớn nhưng quy mô nhỏ: phần đông là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, vốn tự có hạn chế, nên phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng. Theo Nghị quyết số 68-NQ/TW, khu vực này hiện có khoảng 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động.
Những con số này phản ánh một thực tế: kinh tế tư nhân là khách hàng chủ yếu của hệ thống ngân hàng, và ngược lại, ngân hàng là nguồn “oxy” không thể thiếu của khu vực này. Trong khi đó, khu vực tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho khoảng 82% lực lượng lao động. Dòng vốn tín dụng vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng ngành Ngân hàng, mà là câu chuyện về việc làm, thu nhập và sức bật của toàn nền kinh tế.
Tỷ trọng dư nợ tín dụng của doanh nghiệp vừa và nhỏ, đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân.
Tuy nhiên, tiếp cận vốn vẫn là vướng mắc lớn của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở yêu cầu về tài sản bảo đảm và những điều kiện tín dụng chưa phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp quy mô nhỏ, nhiều doanh nghiệp có phương án kinh doanh tốt nhưng thiếu tài sản thế chấp. Vì thế, Nghị quyết số 68-NQ/TW đặt nhiệm vụ cắt bỏ rào cản trong tiếp cận đất đai, tín dụng, dữ liệu, nhân lực chất lượng cao đối với kinh tế tư nhân.
Nghị quyết số 68-NQ/TW - Những nhiệm vụ cho ngành Ngân hàng
Từ góc độ tín dụng, Nghị quyết đưa ra một số định hướng quan trọng: một là xây dựng thị trường tín dụng minh bạch, cạnh tranh; rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách tín dụng cho kinh tế tư nhân; hai là ưu tiên một phần nguồn tín dụng thương mại cho khu vực tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa đầu tư vào máy móc, công nghệ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; ba là đẩy mạnh cho vay tín chấp; hoàn thiện mô hình Quỹ bảo lãnh tín dụng và Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; bốn là đa dạng hóa nguồn vốn thông qua thị trường vốn, các quỹ đầu tư, hoạt động cho thuê tài chính, để giảm áp lực phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Như vậy, vai trò của ngành Ngân hàng trong thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW không dừng ở việc “bơm vốn”, mà còn là xây dựng một hệ sinh thái tài chính đa dạng, minh bạch và bền vững cho khu vực tư nhân. Để cụ thể hóa chủ trương của Nghị quyết, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, trong đó có chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo vay vốn thực hiện dự án xanh, tuần hoàn, áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Cùng thời điểm đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 138/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW, giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, trong đó có Ngân hàng Nhà nước.
Từ chủ trương đến hành động: Ngân hàng đồng hành cùng doanh nghiệp tư nhân
Để kinh tế tư nhân thực sự "cất cánh", phát huy vai trò "là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế", dưới sự lãnh đạo chỉ đạo của Chính phủ, Ngân hàng nhà nước đã ban hành triển khai chương trình hành động nhằm cụ thể và yêu cầu các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng thực hiện triển khai các giải pháp đồng hành và làm thế nào để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân có thể tiếp cận được nguồn vốn thuận lợi hơn, chi phí vốn hợp lý hơn và doanh nghiệp sử dụng vốn được hiệu quả đầu tư.
Điều hành lãi suất theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp: Ngân hàng Nhà nước ban hành Công văn số 6784/NHNN-CSTT ngày 04/8/2025, yêu cầu hệ thống ngân hàng triển khai quyết liệt các giải pháp ổn định lãi suất tiền gửi, giảm lãi suất cho vay để thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời hằng tháng công bố lãi suất cho vay bình quân, chênh lệch lãi suất và lãi suất các chương trình tín dụng trên trang thông tin điện tử của ngân hàng.
Triển khai chương trình tín dụng chuyên biệt theo Công văn số 7125/NHNN-TD ngày 07/8/2026. Chương trình tín dụng này của Ngân hàng Nhà nước hướng đến các động lực tăng trưởng kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đó, lãi suất cho vay ưu đãi bằng đồng Việt Nam thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng cho vay; các ngân hàng thực hiện miễn, giảm các loại phí dịch vụ phù hợp với quy định và năng lực; việc thẩm định, quyết định cho vay vẫn thực hiện theo quy định hiện hành. Sau gần hai tháng triển khai, từ 4 ngân hàng thương mại nhà nước đăng ký đầu tiên, tính đến đầu tháng 10/2026 đã có 19 ngân hàng thương mại tham gia với tổng quy mô khoảng 409 nghìn tỷ đồng; 10 ngân hàng đã giải ngân cho khoảng 12.900 lượt khách hàng, dư nợ khoảng 18,6 nghìn tỷ đồng, lãi suất thấp hơn từ 1 - 3,6% so với lãi suất cho vay thông thường. Ngay từ trước đó, nhiều chính sách cho vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam đã được áp dụng đối với năm nhóm lĩnh vực ưu tiên gồm doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, xuất khẩu, nông nghiệp và nông thôn.
Thực tế phát triển của khu vực kinh tế tư nhân cũng đã cho thấy vai trò của tín dụng ngân hàng. Tập đoàn Thaco sử dụng vốn vay ngân hàng ở quy mô lớn trong quá trình mở rộng. Năm 2003, doanh nghiệp khởi công nhà máy xe tải, xe buýt đầu tiên tại Khu kinh tế mở Chu Lai với tổng vốn 2.800 tỷ đồng; sau 15 năm, tổng vốn đầu tư của tập đoàn tại đây vượt 80.500 tỷ đồng. Năm 2025, Thaco báo lãi ròng gần 5.500 tỷ đồng, tăng hơn 81% so với năm trước, trong khi dư nợ vay ngân hàng đạt 107.636 tỷ đồng.
Ngày 21/5/2026, Công ty Cổ phần Đầu tư hạ tầng DSG ký kết hợp đồng hợp tác cho vay và Hợp đồng tín dụng với Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) Chi nhánh Thanh Xuân. Nguồn vốn vay được đầu tư hỗ trợ xây dựng hạ tầng kỹ thuật Cụm công nghiệp làng nghề Ngọc Mỹ - Thạch Thán. Dự kiến, khi đi vào hoạt động, dự án sẽ tạo công ăn việc làm tại chỗ cho người lao động, đồng thời, tạo điều kiện dịch chuyển cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường khỏi khu dân cư vào khu tập trung, an toàn và chuyên nghiệp cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh trên địa bàn xã Kiều Phú và xã Quốc Oai, thành phố Hà Nội.
Doanh nghiệp của ông Nguyễn Huy Bảy ở Sơn La khởi đầu từ khoản vay 2,5 tỷ đồng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) chi nhánh Sơn La, khi doanh nghiệp có 25 lao động. Sau hơn 20 năm, doanh nghiệp tạo việc làm cho 120 lao động và đạt doanh thu khoảng 100 tỷ đồng mỗi năm. Hiện, ông dự kiến đầu tư 100 tỷ đồng mở rộng nhà máy gạch công nghệ cao, hướng đến sản xuất xanh. Một câu chuyện khác là hộ kinh doanh của ông Phùng Minh Vinh ở xã Bắc Hà, tỉnh Lào Cai - vùng kinh tế còn nhiều khó khăn của cả nước. Nhận thấy hiệu quả từ ngành du lịch, ông đã mạnh dạn vay vốn tại VietinBank Chi nhánh Lào Cai để xây dựng và kinh doanh homestay. Dự kiến mỗi mùa khách, ông thu về gần 100 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Những ví dụ nêu trên đã minh chứng cho một thực tế: khi vốn đến đúng lúc, doanh nghiệp mới dám nghĩ, dám làm và đầu tư dài hạn.
Câu chuyện của Thaco, Công ty DSG hay cơ sở kinh doanh của ông Nguyễn Huy Bảy và ông Phùng Minh Vinh chỉ là những mảnh ghép nhỏ trong bức tranh chung của kinh tế tư nhân ở Việt Nam nhưng là minh chứng cho những nỗ lực không ngừng của ngành ngân hàng để từng đồng vốn được ươm mầm trên những cánh đồng, những đồi mận, đồi chè cho đến các khu nghỉ dưỡng cao cấp, các khu công nghiệp, khu chế xuất và các con tàu đang vượt biển ra khơi.
Những việc cần tiếp tục tháo gỡ
Để Nghị quyết số 68-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống, theo nhiều chuyên gia và từ thực tiễn triển khai, cần tiếp tục hoàn thiện một số điều kiện then chốt như: [1] tái cấu trúc, nâng năng lực Quỹ bảo lãnh tín dụng: tăng vốn điều lệ, mở rộng bảo lãnh theo hướng tín chấp để doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp; [2] xây dựng mạng lưới quỹ bảo lãnh đồng bộ, chuyên nghiệp ở cả trung ương và địa phương; [3] phát triển hạ tầng dữ liệu tín dụng, xếp hạng tín nhiệm và ứng dụng công nghệ tài chính để ngân hàng đánh giá đúng năng lực doanh nghiệp; [4] phát triển thị trường vốn, quỹ đầu tư để doanh nghiệp có thêm kênh huy động vốn trung và dài hạn, tránh dồn toàn bộ áp lực lên tín dụng ngân hàng.
Về phía doanh nghiệp, cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, chuẩn hóa sổ sách, chuyển đổi số để đủ điều kiện tiếp cận vốn. Về phía ngân hàng, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, công khai lãi suất, giảm chi phí tuân thủ và đồng hành lâu dài với doanh nghiệp, thay vì chỉ cho vay theo tài sản bảo đảm.
Với vai trò là kênh dẫn vốn chủ lực, ngành Ngân hàng đang góp phần khơi thông dòng vốn cho khu vực kinh tế tư nhân, biến chủ trương của Đảng thành những hành động cụ thể. Câu chuyện của từng ngân hàng, mà tiêu biểu là VietinBank, sẽ được làm rõ hơn ở kỳ cuối.
Còn nữa...