Bốn mô hình đào tạo đang được doanh nghiệp áp dụng
Trao đổi với phóng viên Báo Công thương, ông Phạm Việt Phương, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các Khu công nghiệp - khu kinh tế thành phố Đồng Nai cho biết, việc đào tạo kỹ năng số cho người lao động hiện chủ yếu diễn ra theo bốn mô hình.
Thứ nhất, doanh nghiệp tự tổ chức đào tạo nội bộ thông qua đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và cán bộ quản lý của chính mình, thường được kích hoạt khi doanh nghiệp đưa dây chuyền hoặc phần mềm mới vào vận hành.
Thứ hai, khá phổ biến ở khối doanh nghiệp FDI là đào tạo chuyển giao công nghệ từ công ty mẹ hoặc nhà cung cấp thiết bị: chuyên gia của tập đoàn trực tiếp hướng dẫn đội ngũ kỹ sư và công nhân nòng cốt, sau đó lực lượng này tiếp tục đào tạo lại cho các bộ phận khác.
Thứ ba, đào tạo tại chỗ theo hình thức vừa học vừa làm, người lao động được hướng dẫn trực tiếp trên dây chuyền và thao tác trên phần mềm thực tế. Ưu điểm là nội dung sát với công việc, nhưng nhược điểm là kỹ năng học được thường chỉ phù hợp với một hệ thống cụ thể, khó chuyển đổi linh hoạt giữa nhiều vị trí việc làm.
Thứ tư, doanh nghiệp phối hợp với cơ sở giáo dục, đơn vị đào tạo hoặc đơn vị của Ban Quản lý để tổ chức các khóa chuyên đề, kết hợp nhu cầu thực tế của doanh nghiệp với phương pháp sư phạm và hệ thống đánh giá của nhà trường.
Nhiều doanh nghiệp trong khu công nghiệp Đồng Nai đang tự tổ chức đào tạo nội bộ để giúp người lao động thích ứng với thiết bị và phần mềm sản xuất mới.
Ông Phạm Việt Phương đánh giá, đào tạo nội bộ và chuyển giao công nghệ đang mang lại hiệu quả thiết thực, nhất là trong giai đoạn doanh nghiệp đưa thiết bị mới vào hoạt động. Tuy nhiên, hoạt động đào tạo hiện vẫn phụ thuộc phần lớn vào nguồn lực riêng của từng doanh nghiệp, chưa có một hệ thống dữ liệu chung về nhu cầu nhân lực, chương trình đào tạo và kết quả sau đào tạo.
Một nỗ lực kết nối theo hướng này là khóa đào tạo chuyên gia năng suất năm 2026, do Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đồng Nai phối hợp với Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế tổ chức sáng 29/7/2026, nhằm hình thành đội ngũ chuyên gia nội bộ trong doanh nghiệp, có khả năng dẫn dắt hoạt động cải tiến gắn với chuyển đổi số tại nơi làm việc.
Xu hướng này cũng được ghi nhận ở quy mô toàn thành phố, Đồng Nai đang tăng cường kết nối doanh nghiệp trong các khu công nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu để đào tạo theo nhu cầu thực tiễn, ưu tiên AI, bán dẫn, hàng không - vũ trụ, logistics, tự động hóa và sản xuất thông minh.
Gỡ khó bằng chính sách
Bên cạnh những kết quả bước đầu, ông Phạm Việt Phương chỉ ra 5 rào cản đang cản trở việc nâng cao kỹ năng số cho lao động trực tiếp.
Một là áp lực duy trì sản xuất: dây chuyền chạy theo ca liên tục khiến việc bố trí thời gian học tập gặp khó khăn, tổ chức trong giờ sản xuất buộc doanh nghiệp phải chịu chi phí dừng máy hoặc thay ca.
Hai là sự chênh lệch trình độ đầu vào giữa lao động đã quen công nghệ và lao động còn bỡ ngỡ, khiến chương trình đào tạo đồng loạt khó phát huy hiệu quả.
Ba là nội dung đào tạo chưa sát với vị trí việc làm, còn thiên về lý thuyết trong khi người lao động cần được hướng dẫn trực tiếp trên giao diện máy móc và dữ liệu sản xuất hằng ngày.
Bốn là chi phí đào tạo và tâm lý e ngại mất nhân sự sau đào tạo, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn có ngân sách hạn chế.
Năm là thiếu một cơ chế công nhận kỹ năng thống nhất: người lao động có thể tham gia nhiều khóa học ngắn nhưng kết quả không được tích lũy thành một hồ sơ năng lực chung.
Với dây chuyền chạy liên tục theo ca, phần lớn nội dung đào tạo kỹ năng số cho công nhân phải được lồng ghép ngay trong giờ làm việc, ngay tại màn hình vận hành thực tế.
Để tháo gỡ các rào cản này, một số giải pháp được đề xuất: tổ chức đào tạo theo mô-đun ngắn, ưu tiên hình thức trực tuyến và bố trí ngoài giờ cao điểm sản xuất; xây dựng cơ chế hỗ trợ chi phí đào tạo lại cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ; cho phép tính chi phí đào tạo hợp lý vào chi phí hoạt động và nghiên cứu cơ chế đồng tài trợ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo; phát triển hồ sơ kỹ năng số lưu trữ kết quả đánh giá, chứng nhận của người lao động; đồng thời đưa tiêu chí đào tạo lao động vào đánh giá doanh nghiệp tiêu biểu.
Mô hình doanh nghiệp lớn chia sẻ chuyên gia, thiết bị cho doanh nghiệp nhỏ trong cùng chuỗi cung ứng cũng được khuyến khích, cùng với việc gắn đào tạo với các chỉ số cụ thể như giảm lỗi sản phẩm, giảm thời gian dừng máy và tăng năng suất.
Việc nâng chuẩn kỹ năng số cho lực lượng lao động trong khu công nghiệp Đồng Nai, theo ông Phạm Việt Phương, cần một cơ chế điều phối chung giữa các bên liên quan, thay vì chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp.
Với những nội dung phổ cập kỹ năng số cơ bản, các khóa đào tạo có thể tổ chức trực tuyến hoặc theo mô-đun ngắn để hạn chế ảnh hưởng đến sản xuất; còn với nội dung liên quan đến máy móc, thiết bị và tự động hóa, việc đào tạo bắt buộc phải gắn với môi trường thực tế tại doanh nghiệp mới bảo đảm hiệu quả tiếp thu và ứng dụng ngay sau khóa học.