Lần đầu tiên có cơ chế cấp kinh phí cho doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ chiến lược

Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn chiều 12/11, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã báo cáo, giải trình một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm về lĩnh vực khoa học, công nghệ.

Phó Thủ tướng cho biết, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, thời gian qua, Chính phủ tập trung triển khai bốn nhiệm vụ lớn.

Nghiên cứu phải gắn với nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân

Theo đó, nhiệm vụ thứ nhất là, rà soát, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát đầu vào sang kiểm soát đầu ra. Thứ hai, bố trí nguồn lực thực hiện ba trụ cột gồm khoa học, công nghệ; đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực, bao gồm nhân lực hiện có tại các viện, trường, đồng thời giao nhiệm vụ đào tạo nhân lực cho các trường đại học. Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ cách thức triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, gắn với giải quyết những bài toán lớn của đất nước.

Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, những nỗ lực này đã đem lại một số kết quả đáng phấn khởi. Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố, Việt Nam xếp thứ 43/139 quốc gia, tăng một bậc so với năm 2025.

Đặc biệt, theo Bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) công bố, Việt Nam đứng thứ 37/70 nền kinh tế, thứ ba khu vực Đông Nam Á, qua đó đạt mục tiêu đến năm 2030 đề ra tại Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Bên cạnh kết quả đạt được, qua ý kiến của đại biểu Quốc hội, Chính phủ nhận diện nhiều tồn tại, bất cập trong nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược; thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu; hoạt động của các phòng thí nghiệm; đổi mới công nghệ; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là lĩnh vực khó, không thể có sản phẩm ngay mà cần thời gian nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện. Chính phủ mong các đại biểu Quốc hội chia sẻ những khó khăn, thách thức trong quá trình triển khai.

Đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược và nghiên cứu khoa học, Phó Thủ tướng cho biết yêu cầu đặt ra là phải giải quyết được những bài toán lớn của đất nước. "Nghiên cứu phải gắn với nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, tăng năng suất lao động và giải quyết những vấn đề thực tiễn mà người dân, doanh nghiệp đặt ra", Phó Thủ tướng nêu.

Lần đầu tiên có cơ chế cấp kinh phí cho doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ chiến lược

Về cách thức triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược, theo Phó Chủ tướng, Chính phủ đã đổi mới mạnh mẽ. Lần đầu tiên, Chính phủ xác định 20 bài toán lớn, 30 sản phẩm và phân công 10 bộ trưởng chịu trách nhiệm giải quyết các bài toán công nghệ chiến lược. Trên cơ sở đó, các bộ trưởng phê duyệt nhiệm vụ, lựa chọn cơ quan chủ trì và doanh nghiệp tham gia triển khai.

Đặc biệt theo Thủ tướng, lần đầu tiên có cơ chế cấp kinh phí cho doanh nghiệp thực hiện nghiên cứu công nghệ chiến lược và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu. Đến nay, Chính phủ đã phê duyệt khoảng 19 nhiệm vụ. Phó Thủ tướng đánh giá, dù kết quả bước đầu còn chậm, nhưng cách làm và lộ trình triển khai là đúng hướng. Chính phủ tin tưởng, thời gian tới sẽ có những công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược đáp ứng yêu cầu Nghị quyết số 57-NQ/TW đề ra.

Liên quan đến thương mại hóa, đưa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ vào cuộc sống nhận được nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội. Theo Phó Thủ tướng, thực tế thời gian qua, nhiều kết quả nghiên cứu chưa gắn chặt với đầu ra. Vì vậy, Chính phủ sẽ đổi mới cách tiếp cận, kiên quyết gắn nghiên cứu khoa học với triển khai, thương mại hóa sản phẩm, thay vì chỉ dừng ở việc các viện, trường đề xuất dự án và Nhà nước cấp kinh phí thực hiện.

Về trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Thủ tướng cho rằng, ý kiến của các đại biểu Quốc hội rất xác đáng. Theo quan điểm của Chính phủ, AI là bước đột phá, có khả năng tạo ra năng suất, tri thức và năng lực sáng tạo mới, song cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, việc sử dụng AI cần được tính toán thận trọng, gắn với yêu cầu bảo đảm chủ quyền, an ninh, an toàn, lấy người dân làm trung tâm; cần phát triển AI mang thương hiệu Việt Nam, bảo đảm Việt Nam kiểm soát và làm chủ công nghệ này.