Khi Nhà nước và doanh nghiệp cùng chia sẻ trách nhiệm
Ứng phó với biến đổi khí hậu là một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đối với mọi quốc gia. Tuy nhiên, nhiều giải pháp giảm phát thải, đặc biệt trong lĩnh vực xử lý chất thải, năng lượng hay khai khoáng, đều đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Nếu chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, việc triển khai sẽ gặp không ít hạn chế, trong khi doanh nghiệp cũng khó có thể tự đầu tư nếu thiếu cơ chế hỗ trợ và chia sẻ rủi ro.
Ứng phó với biến đổi khí hậu là một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đối với mọi quốc gia.
Chính vì vậy, mô hình đối tác công tư (Public - Private Partnership - PPP) ngày càng được nhiều quốc gia lựa chọn như một giải pháp huy động tổng hợp các nguồn lực xã hội vào phát triển hạ tầng và bảo vệ môi trường. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua việc xây dựng chính sách, hoàn thiện hành lang pháp lý, quy hoạch quỹ đất, hỗ trợ giải phóng mặt bằng hoặc tạo các cơ chế ưu đãi cần thiết. Trong khi đó, doanh nghiệp mang đến nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý và năng lực vận hành dự án.
Sự phân chia vai trò này giúp phát huy thế mạnh của cả hai bên. Nhà nước giảm áp lực đầu tư công nhưng vẫn đạt được các mục tiêu về môi trường, còn doanh nghiệp có cơ hội phát triển các dự án có tính ổn định và lâu dài trong một khuôn khổ pháp lý rõ ràng.
Đối với lĩnh vực giảm phát thải khí mê-tan, PPP đặc biệt phù hợp bởi nhiều dự án vừa có ý nghĩa môi trường, vừa tạo ra giá trị kinh tế. Chẳng hạn, các nhà máy xử lý rác thải phát điện, hệ thống thu hồi khí tại bãi chôn lấp, công trình xử lý nước thải hay các dự án thu hồi khí mê-tan từ mỏ than đều cần nguồn vốn đầu tư lớn cùng công nghệ hiện đại mà không phải địa phương nào cũng có đủ điều kiện triển khai.
Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp, đồng thời giảm gánh nặng ngân sách trong đầu tư hạ tầng xanh.
Toàn cảnh Nhà máy điện rác Sóc Sơn.
Huy động nguồn lực để biến mục tiêu khí hậu thành hiện thực
Một trong những lĩnh vực được đánh giá có nhiều tiềm năng triển khai PPP là xử lý chất thải rắn đô thị. Thay vì chỉ chôn lấp như trước đây, nhiều địa phương đang hướng đến xây dựng các nhà máy đốt rác phát điện hoặc thu hồi khí mê-tan từ bãi chôn lấp để sản xuất điện. Những dự án này không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn giải quyết áp lực xử lý rác ngày càng gia tăng tại các đô thị lớn.
Nhà máy điện rác Sóc Sơn nằm trong Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn (xã Trung Giã, Hà Nội) có tổng vốn đầu tư hơn 7.500 tỷ đồng, mỗi ngày xử lý hơn 5.000 tấn rác thải. Đây là nhà máy điện rác lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á, lớn thứ hai thế giới hiện nay.
Việt Nam đã cam kết giảm ít nhất 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 theo Cam kết Toàn cầu về khí mê-tan. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhu cầu đầu tư cho hạ tầng môi trường, năng lượng sạch và các giải pháp giảm phát thải sẽ ngày càng lớn. Đây là nhiệm vụ mà không một bên nào có thể thực hiện hiệu quả nếu hành động riêng lẻ.
Trong bối cảnh đó, PPP không đơn thuần là mô hình huy động vốn mà còn là cơ chế kết nối trách nhiệm giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Khi khu vực công tạo dựng nền tảng chính sách, còn khu vực tư nhân mang đến nguồn lực và công nghệ, những dự án từng được xem là khó triển khai sẽ có thêm cơ hội trở thành hiện thực.
Muốn đi nhanh có thể đi một mình, nhưng muốn đi xa cần có những người đồng hành. Với các dự án hạ tầng môi trường quy mô lớn, mô hình đối tác công tư chính là “con thuyền” để Nhà nước và doanh nghiệp cùng chung sức chèo lái, đưa các mục tiêu khí hậu từ cam kết trên giấy trở thành những kết quả cụ thể, góp phần xây dựng nền kinh tế xanh và phát triển bền vững trong tương lai.
Để hiện thực hóa các cam kết về khí hậu, Việt Nam cần nguồn lực rất lớn về vốn, công nghệ và năng lực quản lý. Trong bối cảnh đó, mô hình đối tác công tư (PPP) đang được xem là “chìa khóa” kết nối các nguồn lực, tạo động lực triển khai các dự án hạ tầng môi trường quy mô lớn, mang lại lợi ích cho cả nền kinh tế và môi trường.