Shield AI, doanh nghiệp công nghệ quốc phòng có trụ sở tại Mỹ đang giới thiệu mẫu tiêm kích X-BAT tại Triển lãm quốc phòng Eurosatory 2026. Diễn ra tại Pháp từ ngày 15-19/6, Eurosatory 2026 là một trong những triển lãm quốc phòng và an ninh lớn nhất thế giới. Đây cũng là sân khấu lớn nhất của Shield AI tại thị trường châu Âu để giới thiệu X-BAT - mẫu máy bay mà hãng gọi là tiêm kích cất hạ cánh thẳng đứng điều khiển bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đầu tiên trên thế giới.
Theo Shield AI, X-BAT được thiết kế nhằm loại bỏ sự phụ thuộc vào đường băng truyền thống, tương tự như cách tàu sân bay từng thay đổi phương thức triển khai sức mạnh không quân hải quân.
Mỹ giới thiệu X-BAT, tiêm kích AI đầu tiên không cần đường băng. Ảnh: Mark Pfeiffer
Điểm nổi bật của X-BAT là khả năng kết hợp giữa cất hạ cánh thẳng đứng với hiệu suất tác chiến của một tiêm kích phản lực tốc độ cao và tầm hoạt động xa. Shield AI cho biết, máy bay có tầm bay hơn 3.700 km khi mang đầy đủ tải trọng nhiệm vụ, trần bay 15.240 m và có thể cất cánh thẳng đứng từ tàu chiến, đảo tiền tiêu hoặc các căn cứ dã chiến. Thiết kế này giúp X-BAT không còn phụ thuộc vào hệ thống đường băng cố định.
Theo nhà phát triển, diện tích bố trí của 3 chiếc X-BAT chỉ tương đương một tiêm kích truyền thống. Điều này đồng nghĩa một tàu chiến hoặc căn cứ tiền phương trước đây chỉ có thể triển khai một máy bay chiến đấu có người lái thì nay có thể mang theo ba máy bay tự hành. X-BAT sử dụng động cơ phản lực chính kết hợp vòi phun điều hướng lực đẩy để cất cánh theo phương thẳng đứng, sau đó chuyển sang bay ngang thực hiện nhiệm vụ và hạ cánh bằng cách giảm đuôi xuống trước, đáp thẳng đứng lên giá phóng.
Hệ thống động lực của X-BAT sử dụng động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt GE Aerospace F110-GE-129 đã được cải tiến. Đây là dòng động cơ vốn được trang bị trên nhiều tiêm kích F-16 và F-15, nay được bổ sung công nghệ điều hướng lực đẩy để phục vụ chế độ bay thẳng đứng. Shield AI cho biết, lựa chọn F110 nhờ lực đẩy lớn, kích thước phù hợp và hiệu quả tiêu thụ nhiên liệu. Chương trình hiện đã có cả động cơ đã qua sử dụng được chứng nhận chất lượng và động cơ sản xuất mới phục vụ quá trình phát triển, thử nghiệm.
Máy bay cũng được thiết kế với cánh gập, giúp giảm diện tích lưu trữ xuống còn khoảng một phần ba so với tiêm kích thông thường, thuận tiện cho việc vận chuyển trên tàu, xe tải hoặc máy bay vận tải. Theo Shield AI, toàn bộ thiết kế của X-BAT hướng tới mô hình tác chiến phân tán, trong đó nhiều máy bay tự hành có thể đồng thời xuất kích từ nhiều địa điểm khác nhau thay vì tập trung tại các căn cứ cố định dễ bị đối phương tấn công bằng tên lửa tầm xa.
Nền tảng cốt lõi tạo nên khả năng tự hành của X-BAT là phần mềm điều khiển AI Hivemind do Shield AI phát triển và đưa vào khai thác trên các máy bay quân sự thực tế từ năm 2019. Theo công ty, đây là lợi thế giúp chương trình có nền tảng kiểm chứng thực tế mà nhiều dự án máy bay tự hành khác chưa đạt được.
Hivemind cho phép X-BAT hoạt động trong môi trường bị chế áp tín hiệu GPS và liên lạc, vẫn có thể thực hiện nhiệm vụ ngay cả khi không có tín hiệu định vị vệ tinh, không có liên lạc và không cần con người can thiệp. Đồng thời, hệ thống cũng cho phép một chỉ huy duy nhất điều khiển đồng thời nhiều máy bay X-BAT thay vì phải bố trí người vận hành riêng cho từng chiếc.
X-BAT được thiết kế là máy bay chiến đấu đa nhiệm, có thể thực hiện các nhiệm vụ không đối không, không đối đất, tác chiến điện tử, cũng như trinh sát, giám sát và thu thập tình báo. Tổ hợp năng lực này khiến X-BAT được xem là gần với tiêm kích đa năng có người lái hơn là các UAV tấn công hoặc trinh sát chuyên dụng vốn đang chiếm ưu thế trên thị trường UAV hiện nay.