Hoàn thiện thể chế với hai trụ cột chính sách
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, khoa học, công nghệ phát triển nhanh chóng và chuỗi cung ứng thế giới đang tái cấu trúc, việc xây dựng một đạo luật riêng về công nghiệp trọng điểm được xem là yêu cầu cấp thiết. Trước thực trạng trên, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 82/NQ-CP về việc thông qua Chính sách của Luật Công nghiệp trọng điểm. Nghị quyết của Chính phủ khẳng định rõ sự cần thiết phải thể chế hóa các chủ trương, quan điểm của Đảng về phát triển công nghiệp, đặc biệt là định hướng xây dựng nền công nghiệp độc lập, tự chủ, tự cường.
Luật Công nghiệp trọng điểm được kỳ vọng sẽ tạo ra khung pháp lý đồng bộ, giúp thúc đẩy các ngành công nghiệp có lợi thế. Ảnh: CD
Luật Công nghiệp trọng điểm được kỳ vọng sẽ tạo ra khung pháp lý đồng bộ, giúp thúc đẩy các ngành công nghiệp có lợi thế, có khả năng lan tỏa cao, đóng vai trò “đầu kéo” trong tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, luật cũng hướng tới mục tiêu dài hạn là đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận trong xây dựng luật không chỉ dừng ở việc hoàn thiện cơ chế, chính sách hiện có mà còn hướng tới xử lý các điểm nghẽn căn bản trong phát triển công nghiệp. Trong đó, trọng tâm là chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, từ gia công, lắp ráp sang nghiên cứu, thiết kế và sản xuất với hàm lượng công nghệ và tri thức cao.
Luật Công nghiệp trọng điểm được kỳ vọng sẽ tạo ra khung pháp lý đồng bộ, giúp thúc đẩy các ngành công nghiệp có lợi thế, có khả năng lan tỏa cao, đóng vai trò “đầu kéo” trong tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, luật cũng hướng tới mục tiêu dài hạn là đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Theo nội dung được Chính phủ thông qua, Luật Công nghiệp trọng điểm sẽ tập trung vào hai nhóm chính sách lớn do Bộ Công Thương đề xuất.
Thứ nhất là chính sách khuyến khích sản xuất, chế tạo trong nước các sản phẩm công nghiệp trọng điểm. Đây được xem là trụ cột nhằm nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và từng bước làm chủ công nghệ. Việc thúc đẩy sản xuất trong nước không chỉ giúp gia tăng giá trị gia tăng mà còn tạo nền tảng để phát triển các ngành công nghiệp nền tảng như cơ khí chế tạo, điện tử, vật liệu mới…
Thứ hai là chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ lĩnh vực được coi là “xương sống” của nền công nghiệp hiện đại. Công nghiệp hỗ trợ phát triển sẽ giúp nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm chi phí sản xuất và tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hai chính sách này có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau, tạo thành hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh. Trong đó, công nghiệp hỗ trợ đóng vai trò cung ứng linh kiện, vật tư, còn sản xuất chế tạo là khâu tạo ra sản phẩm cuối cùng có giá trị cao.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Trịnh Thị Thanh Thuỷ - nguyên Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cũng khẳng định, trong bối cảnh cả thế giới đang bước vào cuộc Cách mạnh công nghiệp 4.0, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững, chuyển đổi số..., nhưng giá trị gia tăng, trình độ phát triển khoa học - công nghệ ở ngành công nghiệp chưa đồng đều, nhất là công nghiệp chế biến, chế tạo còn phụ thuộc nhiều vào nguồn linh kiện từ nước ngoài. “Luật Công nghiệp trọng điểm sẽ tạo hành lang pháp lý, tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghiệp tiếp cận nguồn vốn, nâng cao năng lực cạnh tranh để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, TS. Trịnh Thị Thanh Thuỷ nhận định.
Ưu tiên nguồn lực phát triển các ngành công nghiệp nền tảng
Chính sách xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm cũng được đặt trong tổng thể thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nghị quyết này xác định rõ cần ưu tiên nguồn lực để phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp mũi nhọn và công nghiệp hỗ trợ, đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật chuyên ngành.
Nghị quyết 82/NQ-CP giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan hoàn thiện hồ sơ chính sách và tổ chức soạn thảo dự án Luật Công nghiệp trọng điểm để trình Chính phủ theo quy định. Trong quá trình này, việc tiếp thu ý kiến của các cơ quan của Quốc hội, bảo đảm không chồng chéo với các quy định hiện hành và phù hợp với cam kết quốc tế được đặc biệt nhấn mạnh.
Nhìn nhận về Nghị quyết, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho biết, công nghiệp trọng điểm là các ngành mà dựa trên đó các ngành công nghiệp khác tồn tại và phát triển, cung cấp các yếu tố đầu vào và tư liệu sản xuất cho các ngành công nghiệp và kinh tế khác. Việc phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm là cơ sở thúc đẩy tiến bộ công nghệ, nâng cấp trình độ của toàn bộ nền công nghiệp và các ngành kinh tế khác. “Một trong những tinh thần được quán triệt trong quá trình xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm là xác định rõ các ngành trong phạm vi điều chỉnh, đảm bảo khi ban hành Luật sẽ tạo động lực thúc đẩy ngành công nghiệp phát triển chứ không phải công cụ tăng cường sự can thiệp của Nhà nước vào thị trường và hoạt động của doanh nghiệp”- chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long nêu.
Lãnh đạo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) thông tin, các nội dung chính được Bộ Công Thương đưa ra trong Luật Công nghiệp trọng điểm sẽ tập trung vào ưu đãi cho các dự án công nghiệp trọng điểm nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua liên kết ngành và nâng cao chất lượng sản xuất, thúc đẩy các “đầu tàu” và doanh nghiệp tiềm năng; ban hành các chính sách đặc biệt trong phát triển công nghiệp trọng điểm; phát triển bền vững.
Sau khi hoàn thiện hồ sơ chính sách, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục xây dựng dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm để trình Chính phủ xem xét. Quá trình này sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến từ các cơ quan của Quốc hội nhằm bảo đảm các chính sách đặc thù được thiết kế đúng thẩm quyền, không chồng chéo và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Với kỳ vọng tạo đột phá về thể chế, Luật Công nghiệp trọng điểm không chỉ là công cụ pháp lý mà còn là đòn bẩy chiến lược giúp Việt Nam bứt phá trong giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại, có thu nhập cao trong tương lai.
Có thể thấy, việc thông qua chính sách xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm không chỉ là bước đi mang tính kỹ thuật trong hoàn thiện pháp luật mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của nền kinh tế. Đây được kỳ vọng sẽ là “đòn bẩy” quan trọng giúp Việt Nam vượt qua những hạn chế hiện tại, tận dụng cơ hội từ hội nhập quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Theo Bộ Công Thương, Luật Công nghiệp trọng điểm được nghiên cứu xây dựng với mục tiêu thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp nền tảng, mũi nhọn, hướng đến xây dựng nền công nghiệp độc lập, tự chủ, tự cường chuyển đổi nền công nghiệp theo hướng từ theo chiều rộng sang chiều sâu, có hàm lượng tri thức và công nghệ cao, đồng thời tạo đột phá về quá trình hiện đại hóa trong công nghiệp.