Luật Đất đai sửa đổi: Tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tháo gỡ điểm nghẽn

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng gồm 13 chương, 106 điều, nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo tờ trình của Bộ Nông nghiệp và Môi trường gửi Chính phủ, việc sửa đổi Luật xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng tại Nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Các nghị quyết đều đặt ra yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và khơi thông các nguồn lực cho phát triển.

Bên cạnh đó, sau gần 2 năm thực hiện, Luật Đất đai năm 2024 đã tạo nhiều chuyển biến trong quy hoạch, thu hồi, bồi thường, giao đất, cho thuê đất, tài chính đất đai, giá đất, cấp giấy chứng nhận và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai. Tuy nhiên, thực tiễn cũng phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc, buộc Quốc hội và Chính phủ phải ban hành thêm nhiều luật, nghị quyết, nghị định để tháo gỡ.

Đáng chú ý, nhiều cơ chế xử lý vướng mắc và quy định phân định thẩm quyền trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp chỉ có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027. Vì vậy, việc ban hành Luật Đất đai (sửa đổi) được xác định là cần thiết nhằm tránh khoảng trống pháp lý, đồng thời tạo khuôn khổ ổn định, đồng bộ hơn cho công tác quản lý, sử dụng đất.

Chia sẻ tại Hội thảo Góp ý dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 27/8, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam đánh giá, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) khá cô đọng, phù hợp với định hướng xây dựng luật theo mô hình “luật khung”.

Theo dự thảo mới nhất, Luật chỉ gồm 106 điều, ngắn gọn hơn đáng kể so với luật hiện hành nhưng vẫn bao quát tương đối đầy đủ những vấn đề trọng tâm theo tinh thần Nghị quyết số 21. Dự thảo cũng đổi mới một số khái niệm cơ bản về quản lý, sử dụng đất, đồng thời có nhiều quy định đáng chú ý về giá đất, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất theo hướng linh hoạt, phù hợp hơn với quyền, lợi ích của người sử dụng đất.

Lý giải thêm về việc sửa đổi Luật Đất đai trong thời điểm hiện nay, ông Đào Trung Chính, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Luật Đất đai năm 2024 mới được ban hành khoảng 2 năm. Tuy nhiên, trong bối cảnh thay đổi địa giới hành chính, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời cần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, việc tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi luật là cần thiết.

Theo ông Đào Trung Chính, yêu cầu mới trong công tác xây dựng pháp luật là luật tập trung quy định những nguyên tắc chung, còn các vấn đề cụ thể sẽ giao Chính phủ quy định. Đây cũng là lý do Luật Đất đai năm 2024 có khoảng 260 điều, trong khi dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) hiện chỉ còn hơn 100 điều.

“Rất nhiều điều khoản mà trước đây luật quy định cụ thể thì sẽ chuyển xuống nghị định của Chính phủ, rồi hướng dẫn của các bộ, ngành”, ông Đào Trung Chính cho biết.

Khơi thông nguồn lực nhưng không buông lỏng quản lý

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho rằng, Nghị quyết số 21 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV đã xác định mục tiêu đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển; thị trường bất động sản và thị trường quyền sử dụng đất trở thành kênh phân bổ đất đai hợp lý, công bằng, hiệu quả.

“Nghị quyết cũng nêu một nguyên tắc mà tôi cho là cần được giữ xuyên suốt quá trình soạn thảo, đó là khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý, thúc đẩy phát triển nhưng không để thất thoát tài sản công”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, một trong những nội dung quan trọng của Nghị quyết số 21 là xác định đúng vai trò của đất đai như một yếu tố đầu vào của sản xuất. Quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt, đồng thời là yếu tố đầu vào quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Đối với giá đất, Nghị quyết đặt ra yêu cầu giá đất do Nhà nước quyết định phải căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo đại diện VCCI, đây là cách tiếp cận sát với thực tế hoạt động của doanh nghiệp. Đối với một doanh nghiệp sản xuất, quyết định đầu tư thường gắn với ba vấn đề cơ bản: có mặt bằng hay không, chi phí bao nhiêu và mất bao lâu để có đất triển khai dự án. Đối với doanh nghiệp nông nghiệp, yêu cầu đặt ra là có thể tích tụ đủ diện tích và thời hạn sử dụng đất đủ dài để thực hiện đầu tư dài hạn.

Chi phí đất sau cùng cũng được phản ánh vào giá thuê nhà xưởng, chi phí logistics, chi phí nhà ở cho người lao động và giá thành hàng hóa. Vì vậy, các định hướng về mở rộng đối tượng, hạn mức nhận chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp, thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai cho sản xuất quy mô lớn, công nghệ cao và phát triển thị trường cho thuê đất nông nghiệp đang được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm.

Một yêu cầu khác được ông Đậu Anh Tuấn lưu ý là bảo đảm tính đồng bộ giữa Luật Đất đai và các luật liên quan. Nghị quyết số 21 yêu cầu sửa đổi Luật Đất đai cùng các quy định về đầu tư, đấu thầu, quy hoạch, xây dựng, nhà ở, kinh doanh bất động sản, tài sản công, thuế… nhằm bảo đảm sự liên thông, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Một điều kiện quan trọng khác để các chính sách đất đai vận hành hiệu quả là công khai, minh bạch. Nghị quyết số 21 yêu cầu công khai các thông tin về quy hoạch, pháp lý dự án, giá đất, giao dịch, nghĩa vụ tài chính, tình trạng thế chấp, tranh chấp, tình trạng sử dụng đất; xây dựng hệ thống thông tin quốc gia về đất đai bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất và dùng chung. Đồng thời, chính sách cũng cần khắc phục tình trạng đất bị bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng, đầu cơ, găm giữ đất làm méo mó thị trường.

Theo đại diện VCCI, đối với doanh nghiệp, minh bạch thông tin không chỉ là yêu cầu về liêm chính mà còn là điều kiện bảo đảm cạnh tranh bình đẳng. Khi thông tin về đất đai được công khai đầy đủ, lợi thế sẽ thuộc về năng lực triển khai dự án, thay vì khả năng tiếp cận những nguồn thông tin không bình đẳng.

Cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng, Luật Đất đai (sửa đổi) không chỉ giải quyết các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn mà còn tạo nền tảng pháp lý ổn định, minh bạch, đồng bộ để đất đai thực sự trở thành nguồn lực cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh và tăng trưởng kinh tế.