Doanh nghiệp thay đổi để giữ đơn hàng
Trong bối cảnh thương mại dệt may toàn cầu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường, lao động và quản trị, yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng đang trở thành “giấy thông hành” bắt buộc đối với doanh nghiệp xuất khẩu.
Tại các thị trường lớn như Liên minh châu Âu hay Hoa Kỳ, yêu cầu không còn dừng lại ở chất lượng sản phẩm mà mở rộng đến toàn bộ hành trình của sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất đến các yếu tố phát thải và trách nhiệm xã hội.
Trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, ông Huang Qi Qiang, Tổng giám đốc Công ty TNHH Dệt may Việt Bắc cho biết: "Nếu như trước đây doanh nghiệp chỉ cần tập trung vào tiến độ và chất lượng sản phẩm, thì hiện nay, việc minh bạch dữ liệu đã trở thành yêu cầu bắt buộc để giữ được đơn hàng. Với các đơn hàng xuất khẩu đi thị trường Mỹ, châu Âu hay Đông Nam Á, chúng tôi đều phải đáp ứng đầy đủ hồ sơ và các quy định về truy xuất nguồn gốc thì đối tác mới chấp nhận nhập hàng".
Ông Huang Qi Qiang - Tổng giám đốc Công ty TNHH Dệt may Việt Bắc. Ảnh: Minh Anh.
Để thích ứng, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống quản trị số nhằm theo dõi toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khâu nhập nguyên liệu đến xuất hàng. Nhờ đó, thời gian truy xuất được rút ngắn từ vài ngày xuống chỉ còn vài giờ.
Cùng quan điểm, đại diện Công ty TNHH Hyosung Việt Nam cho rằng, những doanh nghiệp làm tốt truy xuất nguồn gốc không chỉ giữ được đơn hàng cũ mà còn tạo ra những cơ hội mới để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường tiềm năng.
"Khi dữ liệu được minh bạch, doanh nghiệp có cơ sở rõ ràng hơn để làm việc với đối tác. Đây cũng chính là cách để chúng tôi từng bước nâng cao vị thế của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu", đại diện Công ty TNHH Hyosung Việt Nam nhấn mạnh.
Các đối tác quốc tế sẵn sàng trả giá cao hơn cho những sản phẩm minh bạch và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về nguồn gốc. Ảnh: Minh Anh.
Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp đi trước trong minh bạch dữ liệu đang dần thoát khỏi mô hình gia công đơn thuần, chuyển sang cung cấp các dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế, phát triển sản phẩm và quản lý đơn hàng. Các đối tác quốc tế sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn đối với những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế về tính minh bạch. Đây cũng chính là con đường để ngành dệt may Việt Nam nâng cao giá trị, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào lợi thế lao động giá rẻ.
Chuẩn hóa dữ liệu là điều kiện để tham gia sâu chuỗi giá trị
Để những nỗ lực riêng lẻ của doanh nghiệp thực sự phát huy hiệu quả và tạo thành lợi thế cạnh tranh bền vững, bài toán đặt ra không chỉ dừng ở cấp độ từng doanh nghiệp mà cần một nền tảng chung về tiêu chuẩn và hạ tầng dữ liệu cho toàn ngành.
Ở góc độ công nghệ và chính sách, ông Phạm Văn Quân - Giám đốc Công ty Cổ phần công nghệ Checkee nhận định, truy xuất nguồn gốc thực chất là một hệ thống chuyển đổi số toàn diện, nhưng phải được xây dựng trên nền tảng tiêu chuẩn dữ liệu. Từ khâu thu thập, lưu trữ đến hiển thị, mọi dữ liệu đều cần được chuẩn hóa để có thể kết nối với đối tác, cơ quan quản lý và thị trường quốc tế.
"Việt Nam đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh chuẩn hóa dữ liệu với nhiều quy định mới về mã định danh, mã vạch và truy xuất nguồn gốc. Từ năm 2026, việc đăng ký mã vạch sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường. Đến năm 2027, ngành dệt may phải áp dụng thêm hộ chiếu số sản phẩm. Đây là một hệ thống dữ liệu toàn diện, phản ánh đầy đủ thông tin từ thành phần vật liệu, quy trình sản xuất cho đến các chỉ số về môi trường và khả năng tái chế sản phẩm”.
Ông Phạm Văn Quân - Giám đốc Công ty cổ phần công nghệ Checkee. Ảnh: Minh Anh.
Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không thể tiếp tục sử dụng các hệ thống quản lý dữ liệu rời rạc hoặc mã nội bộ như trước. Thay vào đó, cần tái cấu trúc toàn bộ hệ thống dữ liệu theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, đồng thời kết nối với các nền tảng truy xuất chung.
Theo ông Phạm Văn Quân, minh bạch dữ liệu không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn trở thành yêu cầu ngay tại thị trường trong nước, khi người tiêu dùng và cơ quan quản lý ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và tính bền vững của sản phẩm.
Truy xuất nguồn gốc không chỉ giữ được đơn hàng cũ mà còn tạo ra những cơ hội mới để doanh nghiệp tiếp cận các thị trường tiềm năng. Ảnh: Minh Anh.
Việc chuẩn hóa dữ liệu và định danh sản phẩm không chỉ giúp doanh nghiệp dệt may đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực như quản lý sản xuất theo thời gian thực, kiểm soát chuỗi cung ứng, giảm chi phí vận hành và hỗ trợ hoạt động marketing. Trong dài hạn, khi hệ thống dữ liệu được kết nối với hải quan và các nền tảng quốc tế, quá trình thông quan có thể được tự động hóa, giúp rút ngắn thời gian và chi phí logistics.
Minh bạch dữ liệu không đơn thuần là một yêu cầu kỹ thuật mà đang trở thành nền tảng để tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị ngành dệt may. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, minh bạch dữ liệu không còn là lựa chọn mà trở thành bước đi chiến lược giúp ngành dệt may Việt Nam vươn lên, thoát khỏi bẫy gia công và hướng tới phát triển bền vững.