Xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng trong biến động thương mại quốc tế
Năm 2025, thương mại thế giới đối diện nhiều yếu tố bất định khi các nước lớn gia tăng rào cản và áp dụng chính sách thuế đối ứng, tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng và chi phí thương mại. Các nền kinh tế mở, trong đó có Việt Nam, chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi giá nguyên liệu đầu vào tăng, thời gian vận chuyển kéo dài.
Việt Nam nằm trong nhóm các nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Ảnh minh họa
Tại châu Á, hệ thống Hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong duy trì thị phần và tối ưu ưu đãi thuế quan. Việt Nam với mạng lưới FTA rộng, đã tận dụng tương đối tốt cơ hội gia tăng xuất khẩu, song nhiệm vụ đáp ứng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch, môi trường ngày càng khắt khe hơn.
Trong nước, thiên tai gây thiệt hại tại nhiều vùng nguyên liệu, làm gián đoạn cục bộ chuỗi cung ứng nông sản và công nghiệp chế biến. Mặc dù vậy, hoạt động logistics vẫn duy trì công suất cao, đảm bảo thông suốt lưu chuyển hàng hóa phục vụ sản xuất và xuất khẩu.
Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 920 tỷ USD, tăng gần 17% so với năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt khoảng 470,59 tỷ USD, tăng 15,9%; nhập khẩu đạt 449,41 tỷ USD, tăng 18%. Qua đó, giúp Việt Nam duy trì xuất siêu hơn 21 tỷ USD và nằm trong nhóm các nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.
Kết quả này cũng ghi dấu mốc quan trọng của nền kinh tế trong giai đoạn hội nhập sâu rộng. Thành tựu này phản ánh khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp trước biến động thị trường quốc tế.
Trong lĩnh vực dệt may, Tổng công ty May 10 là ví dụ tiêu biểu về khả năng điều chỉnh chiến lược kịp thời. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Thân Đức Việt, Tổng giám đốc cho biết, năm 2025 là giai đoạn khó khăn do biến động thuế quan và nhu cầu thị trường, song doanh nghiệp đã hoàn thành mục tiêu xuất khẩu và mở rộng thị trường nội địa. “Chúng tôi nhận thấy, doanh nghiệp Việt Nam có sức chống chịu tốt, đặc biệt linh hoạt trong thích ứng để đáp ứng yêu cầu thị trường”, ông Thân Đức Việt nhấn mạnh.
Ở nhóm nông sản, nhiều doanh nghiệp chuyển hướng đầu tư vào công nghệ bảo quản, dây chuyền chế biến sâu để mở rộng xuất khẩu vào các thị trường cao cấp. Vina T&T Group đã xuất khẩu container trái cây (nhãn, dừa tươi) sang Hà Lan với hành trình vận chuyển 45 ngày vẫn đảm bảo chất lượng, khẳng định vị thế hàng Việt Nam trên thị trường EU. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch doanh nghiệp cho rằng, "bài toán" bền vững của ngành ở việc “làm ăn bài bản”, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ở mức cao.
Ngành Nông nghiệp và Môi trường năm 2025 cán mốc gần 70 tỷ USD, trong đó, xuất khẩu rau, quả đạt 8 - 8,4 tỷ USD, tăng khoảng 18% so với 2024. Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vnfruit), rau, quả chế biến tiếp tục tăng trưởng hai chữ số, đạt khoảng 1,65 tỷ USD, giúp gia tăng giá trị sản phẩm gấp nhiều lần so với xuất tươi. Đây là hướng đi phù hợp nhằm ổn định giá trong nước và mở rộng biên lợi nhuận.
Mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 8% và giải pháp từ Bộ Công Thương
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa vẫn chưa tương xứng tiềm năng. Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HUBA) cho biết, khu vực FDI chiếm khoảng 75% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm 25%.
“Cần chính sách cụ thể để tăng tỷ trọng ‘nội lực’, đặc biệt trong lĩnh vực nông sản, thực phẩm. Logistics hiện còn chi phí cao, cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và phát triển sàn giao dịch hàng hóa, nhất là hàng hóa phái sinh”, ông Nguyễn Ngọc Hòa đề xuất.
Các chuyên gia, doanh nghiệp cũng cho rằng, xuất khẩu năm 2025 tăng trưởng cao, song vẫn còn nhiều điều đáng suy ngẫm. Cơ cấu thị trường xuất khẩu tuy đã được chuyển dịch nhưng mức độ phụ thuộc một số thị trường lớn còn cao, như các quốc gia Đông Bắc Á, Mỹ, ASEAN, EU. Thống kê cho thấy, kim ngạch xuất khẩu tới 4 khu vực thị trường này chiếm gần 80% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, dẫn tới rủi ro khi nhu cầu hoặc chính sách thương mại tại các thị trường này có biến động.
Nhiều mặt hàng như cà phê, hồ tiêu, tôm, cá tra có giá trị lớn, nhưng phần giao dịch chưa qua sàn khiến doanh nghiệp thiếu công cụ bảo hiểm giá, khó ký kết hợp đồng dài hạn. Trong khi đó, tỷ lệ tận dụng ưu đãi FTA mới đạt khoảng 31%, cho thấy, dư địa phát triển còn rất lớn.
Dự báo năm 2026, kinh tế và thương mại toàn cầu tiếp tục đối mặt nhiều rủi ro, từ bất ổn địa chính trị đến đứt gãy chuỗi cung ứng, gây sức ép lớn lên hoạt động xuất khẩu của các nền kinh tế mới nổi. Trong bối cảnh đó, Bộ Công Thương đặt mục tiêu năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng khoảng 11%, kim ngạch xuất khẩu tăng trên 8% so với năm 2025 và duy trì xuất siêu khoảng 25 tỷ USD.
Tuy nhiên, mục tiêu tăng 8% xuất khẩu được đánh giá là thách thức, do mức tăng này tính trên nền tăng trưởng cao của năm 2025. Năm nay, xuất khẩu vượt khó, đạt khoảng 470 tỷ USD, tăng 16%, cao hơn nhiều so với kế hoạch 12%.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Bộ Công Thương xác định trọng tâm là tái cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng giá trị gia tăng cao, giảm xuất khẩu thô, phát triển công nghiệp công nghệ cao, nâng năng lực tự chủ nguyên liệu và đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ. Việc nâng tỷ lệ nội địa hóa được xem là yếu tố then chốt giúp giảm phụ thuộc linh kiện nhập khẩu.
Bên cạnh đó, ngành Công Thương sẽ tận dụng hiệu quả ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) hiện có, đẩy mạnh khai thác thị trường phục hồi, mở rộng kênh xuất khẩu thông qua các hiệp định song phương, đa phương mới. Công tác phòng vệ thương mại, cảnh báo sớm rủi ro, xử lý tranh chấp và cập nhật biến động thị trường sẽ được triển khai thường xuyên theo hướng chủ động.
Trong điều kiện xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu và chi phí logistics còn cao, Bộ Công Thương ưu tiên thúc đẩy đàm phán FTA thế hệ mới, đẩy nhanh triển khai Chiến lược logistics quốc gia, giảm chi phí vận chuyển, lưu kho, xây dựng thị trường giao dịch phái sinh hàng hóa, đồng thời sửa đổi Luật Thương mại tiệm cận quy chuẩn quốc tế.
Bộ cũng phối hợp xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, phát triển khu thương mại tự do; triển khai chương trình “Go Global - Vươn ra thị trường quốc tế” nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu chuỗi giá trị xuất khẩu.
Từ góc độ chuyên môn, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, Việt Nam cần tập trung vào ba trụ cột chiến lược: phát triển công nghiệp trong nước, đặc biệt công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa; chuyển dịch sang mô hình sản xuất xanh – thông minh, gắn xuất khẩu với tiêu chuẩn môi trường và chuyển đổi số; đa dạng hóa thị trường, khai thác khu vực Halal, châu Phi, Nam Á, ASEAN để giảm phụ thuộc. "Nếu cải cách hành chính và cắt giảm chi phí được triển khai mạnh mẽ, mục tiêu xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD từ năm 2026 có cơ sở đạt được", ông Nguyễn Thường Lạng nói.
Năm 2025 đặt nền tảng tích cực cho tăng trưởng thương mại Việt Nam. Bước sang giai đoạn 202 - 2030, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, gia tăng hàm lượng giá trị trong xuất khẩu, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa sẽ là "chìa khóa" để Việt Nam duy trì đà bứt phá bền vững.