Chủ động nhập cuộc, đón "làn sóng" bán dẫn
Theo chân đoàn công tác do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, nhóm phóng viên theo dõi lĩnh vực khoa học và công nghệ đã có cơ hội ghé thăm Công viên phần mềm Đà Nẵng số 2, tại thành phố Đà Nẵng. Nơi đây được xem là một trong những hạ tầng trọng điểm phục vụ phát triển công nghiệp công nghệ số của thành phố.
Không gian khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo tại Công viên phần mềm số 2 Đà Nẵng.
Định hướng đặt ra là đưa Công viên phần mềm Đà Nẵng số 2 trở thành trung tâm thu hút các doanh nghiệp công nghệ thông tin, vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo; đồng thời là không gian nghiên cứu, phát triển, đổi mới sáng tạo, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ.
Cùng với đầu tư hạ tầng, thành phố cũng đặt ra những mục tiêu cụ thể nhằm mở rộng lực lượng doanh nghiệp và từng bước hình thành hệ sinh thái bán dẫn. Cụ thể, Đề án phát triển lĩnh vực vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo thành phố Đà Nẵng đặt mục tiêu đến năm 2030, tăng lên ít nhất 20 doanh nghiệp thiết kế vi mạch bán dẫn, dịch vụ thiết kế; phấn đấu thu hút ít nhất 1-2 doanh nghiệp đóng gói, kiểm thử; phấn đấu có ít nhất 5 doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn được ươm tạo thành công và tăng tốc phát triển.
Về nhân lực, phấn đấu đào tạo, bồi dưỡng, thu hút ít nhất 5.000 nhân lực chất lượng cao cho ngành vi mạch bán dẫn gồm đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và các kỹ sư trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn. Trong đó, có ít nhất 2.000 nhân lực thiết kế và 3.000 nhân lực kiểm thử, đóng gói cung cấp nguồn nhân lực ưu tiên cho Đà Nẵng và hướng đến các địa phương khác trong cả nước và một số thị trường quốc tế có hợp tác với Đà Nẵng.
Tính đến tháng 6/2026, Đà Nẵng ghi nhận có 24 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn, trong đó có 23 doanh nghiệp thiết kế vi mạch và dịch vụ thiết kế, cùng 1 doanh nghiệp đóng gói, kiểm thử. Thành phố cũng có 7 doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực này tại Khu Công viên phần mềm số 2 nhờ chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 58/2024/NQ-HĐND. Bên cạnh đó, 9.580 sinh viên đang được đào tạo, bồi dưỡng tại các trường đại học trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn và các ngành liên quan, trong đó gồm 7.057 chỉ tiêu năm 2024 và 2.523 chỉ tiêu năm 2025.
Cũng tại Đà Nẵng, một nhóm chuyên gia người Việt, từng làm việc tại các tập đoàn lớn như Synopsys, Samsung, Intel, Motorola... đang theo đuổi Dự án Phòng thí nghiệm phục vụ sản xuất công nghệ đóng gói tiên tiến cho vi mạch bán dẫn - "mảnh ghép" được nhiều chuyên gia đánh giá là khả thi nhất để tham gia chuỗi giá trị vi mạch.
Chia sẻ về dự án này, ông Lê Hoàng Phúc, Giám đốc đối ngoại và phát triển kinh doanh, Công ty Cổ phần VSAP LAB cho hay, trong giá trị tăng thêm của một con chip, đóng gói tiên tiến chiếm tới 25%. Đóng gói tiên tiến giúp thu nhỏ kích thước, tiết kiệm điện hơn, trao đổi thông tin nhanh hơn giữa các chip và tăng bộ nhớ thông qua kỹ thuật xếp chồng chip.
Mục tiêu của dự án không chỉ dừng lại ở việc tạo ra những sản phẩm, công nghệ “Made in Vietnam”, mà còn phải bảo đảm phòng thí nghiệm có thể vận hành ổn định, bền vững và tạo ra những sản phẩm có khả năng thương mại hóa. Bên cạnh đó, việc triển khai dự án cũng sẽ góp phần đào tạo đội ngũ kỹ sư chất lượng cao.
Không chỉ Đà Nẵng, ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, các dự án nghiên cứu và phát triển ngành vi mạch bán dẫn cũng đang được hình thành. Quyết tâm làm chủ công nghệ bán dẫn của nhiều thành phố đang là tiền đề quan trọng để góp phần đưa Việt Nam thực hiện mục tiêu tham gia vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu...
Bồi đắp năng lực nghiên cứu, tự chủ công nghệ
Nhằm từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu theo đúng mục tiêu của Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, đưa Việt Nam trở thành một trong số ít quốc gia Đông Nam Á có hạ tầng hỗ trợ sản xuất thử chip ở cấp quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn (VNMPW/CC) vào tháng 6/2026. Đây là Trung tâm cấp quốc gia đầu tiên của Việt Nam hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, đóng vai trò kết nối nhu cầu nghiên cứu, thiết kế chip trong nước với hệ sinh thái sản xuất bán dẫn toàn cầu.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cùng các đại biểu bấm nút ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn.
Việc ra mắt Trung tâm này bắt nguồn từ một thực tế - điểm nghẽn lớn nhất của ngành công nghiệp bán dẫn đó là Việt Nam chưa có năng lực sản xuất chip bán dẫn ở quy mô công nghiệp, trong khi hạ tầng nghiên cứu và sản xuất thử trong nước còn hạn chế. Các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp thiết kế chip chủ yếu phải đặt sản xuất thử tại các nhà máy nước ngoài, làm gia tăng chi phí, kéo dài thời gian triển khai và hạn chế khả năng thương mại hóa sản phẩm.
Ước tính, chi phí chuyển từ bản thiết kế sang sản xuất thử chip (tape-out) dao động từ 30.000 - 200.000 USD cho mỗi thiết kế, trong khi thời gian chờ sản xuất thường kéo dài từ 12 - 24 tháng. Trong khi đó, hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam đang phát triển nhanh với khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế chip, khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế và 166 cơ sở giáo dục đại học triển khai các chương trình đào tạo về bán dẫn và lĩnh vực liên quan.
Vì vậy, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn này. Thông qua mô hình Multi-Project Wafer (MPW) - cơ chế gộp nhiều thiết kế chip trên cùng một đợt chế tạo để giảm chi phí - Trung tâm sẽ giúp rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm, giảm chi phí sản xuất thử và thúc đẩy sự ra đời của các sản phẩm chip “Make in Vietnam”. Trung tâm cung cấp công cụ thiết kế, hỗ trợ thẩm định và kiểm chứng thiết kế; làm đầu mối kết nối với các nhà máy chế tạo chip (Foundry), đơn vị đóng gói, kiểm thử và các đối tác công nghệ quốc tế để tổ chức sản xuất thử cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước.
Sau khi sản xuất thử, Trung tâm hỗ trợ đánh giá chất lượng chip, kết nối với các chương trình hỗ trợ của Nhà nước và các quỹ đầu tư nhằm thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm. Trong thời gian tới, Trung tâm sẽ từng bước xây dựng phòng thí nghiệm đánh giá, kiểm thử và phân tích sau chế tạo (Post-Silicon Lab).
Đáng chú ý, Trung tâm được phát triển theo ba giai đoạn: Giai đoạn 2026-2027, Nhà nước hỗ trợ 100% chi phí sản xuất thử nhằm thúc đẩy các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhóm thiết kế tham gia nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm sản phẩm chip bán dẫn, đồng thời từng bước hình thành năng lực vận hành mô hình MPW tại Việt Nam.
Giai đoạn 2028-2030, Trung tâm tiếp tục được hỗ trợ một phần chi phí sản xuất thử, đồng thời hoàn thiện hạ tầng dùng chung, hệ thống phòng thí nghiệm, công cụ thiết kế, môi trường kiểm thử và các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu, góp phần nâng cao chất lượng thiết kế và khả năng thương mại hóa sản phẩm.
Từ năm 2030 trở đi, Trung tâm hướng tới làm chủ các công nghệ tiên tiến, mở rộng hợp tác quốc tế và từng bước trở thành trung tâm hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn có uy tín tại Đông Nam Á, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn khu vực và toàn cầu.
Tại lễ ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đặt kỳ vọng, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn sẽ trở thành cầu nối giữa nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo. Qua đó, cùng viết nên câu chuyện phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam trong tương lai.
Lễ công bố kết quả tuyển chọn và ký kết hợp đồng tài trợ các nhiệm vụ hợp tác nghiên cứu Việt Nam - Nhật Bản trong lĩnh vực bán dẫn năm 2026.
Nối tiếp đó, tháng 7/2026, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố kết quả tuyển chọn và ký kết hợp đồng tài trợ các nhiệm vụ hợp tác nghiên cứu Việt Nam - Nhật Bản trong lĩnh vực bán dẫn năm 2026.
Theo đó, 5 nhiệm vụ được tài trợ gồm: Thiết kế, mô phỏng và chế tạo vi mạch thế hệ mới tích hợp ba chiều CFET dùng transistor màng mỏng Si; phát triển vật liệu bán dẫn tiên tiến cho transistor có độ linh động điện tử cao thông qua kết hợp mô phỏng lý thuyết và thực nghiệm; nghiên cứu phát triển vật liệu bán dẫn tiên tiến ứng dụng trong cảm biến tích hợp và thiết bị năng lượng tái tạo; thiết kế chip AI SoC bảo mật dựa trên CPU RISC-V đa lõi và bộ tăng tốc AI cho thiết bị AI-IoT; nghiên cứu chế tạo vật liệu và linh kiện điện tử công suất dựa trên chất bán dẫn vùng cấm rộng, ứng dụng cho chip quản lý năng lượng sử dụng trong thiết bị nguồn hiệu năng cao.
Các nhiệm vụ bao phủ toàn bộ chuỗi giá trị của công nghệ bán dẫn - từ vật liệu, thiết kế vi mạch đến sản phẩm chip ứng dụng cho AI, IoT và quản lý năng lượng, phù hợp với định hướng làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược mà Việt Nam đang tập trung nguồn lực phát triển trong giai đoạn tới.
Ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) khẳng định, trong bức tranh công nghệ toàn cầu, lĩnh vực bán dẫn đang giữ vai trò nền tảng, chi phối trực tiếp đến chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao khác. Để từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn, chiến lược của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc thu hút đầu tư và phát triển năng lực sản xuất, mà cốt lõi là phải xây dựng được nền tảng nghiên cứu vững chắc, đào tạo đội ngũ chuyên gia chuyên sâu, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế bền vững.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Nguyễn Thị Thúy, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chủ nhiệm một trong 5 nhiệm vụ được tài trợ bày tỏ, tôi trở về Việt Nam năm 2018 sau thời gian nghiên cứu ở nước ngoài trong lĩnh vực bán dẫn. Tuy nhiên, khi bắt đầu công việc tại Việt Nam, tôi nhận thấy điều kiện cơ sở vật chất còn thiếu. Không chỉ các thiết bị phục vụ nghiên cứu, chế tạo mà ngay cả những công cụ, phần mềm mô phỏng trong lĩnh vực bán dẫn cũng có chi phí rất đắt đỏ. Vì vậy, chúng tôi buộc phải tìm kiếm sự hợp tác với các đối tác nước ngoài để triển khai nghiên cứu.
“Việc có cơ hội hợp tác với Nhật Bản lần này - một trong những quốc gia có thế mạnh về công nghệ bán dẫn đã tạo điều kiện thuận lợi cho các nhóm nghiên cứu triển khai những đề tài liên quan đến thực nghiệm và chế tạo. Thông qua hợp tác, các nhà khoa học Việt Nam có cơ hội tiếp cận, sử dụng hệ thống trang thiết bị hiện đại của đối tác, từ đó hỗ trợ đáng kể cho quá trình nghiên cứu” - PGS.TS Nguyễn Thị Thúy nói.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thúy, sự ra đời của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Quyết định số 1018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển công nghệ bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 là những "đường ray" định hướng mang tầm vóc lịch sử.
Không có sự quy hoạch bài bản, không có những cơ chế mở đường mang tính đột phá và sự kết nối ngoại giao cấp cao từ các tổ chức quản lý nhà nước, các nhà khoa học tại các trường đại học, viện nghiên cứu sẽ rất khó để có cơ hội tiếp cận, hợp tác sòng phẳng với những người khổng lồ công nghệ toàn cầu như Nhật Bản.
5 nhiệm vụ được thiết kế như một hệ sinh thái nghiên cứu toàn diện và đồng bộ, giải quyết trực diện các bài toán công nghệ lõi, từ vật liệu vật lý cho đến kiến trúc chip thông minh. Bên cạnh các sản phẩm khoa học công nghệ vượt trội, chúng tôi đặt mục tiêu cốt lõi là đào tạo và xây dựng nguồn nhân lực bán dẫn tinh hoa thông qua cầu nối hợp tác thường niên Việt - Nhật và các diễn đàn khoa học uy tín, các hội thảo quốc tế trong lĩnh vực bán dẫn.
“Thế hệ nhà khoa học trẻ của 5 đơn vị sẽ được trực tiếp tham gia làm việc tại các phòng lab hiện đại của Nhật Bản như Đại học Hiroshima, Đại học Tokyo và các viện nghiên cứu lớn, tiếp cận hệ sinh thái thiết kế vi mạch chuẩn công nghệ tối tân nhất để sẵn sàng gánh vác tương lai ngành bán dẫn nước nhà” - PGS. TS Nguyễn Thị Thúy cho hay.
Phát triển công nghiệp bán dẫn là hành trình dài, đòi hỏi sự tích lũy về công nghệ, tri thức và nguồn nhân lực. Từ những bước đi chủ động của các địa phương đến sự đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các đối tác quốc tế, Việt Nam đang từng bước củng cố nền tảng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, tạo tiền đề tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Bài 3: Để khát vọng vươn xa