Mở những 'nhịp cầu' đưa Việt Nam vào chuỗi bán dẫn toàn cầu - Bài 3: Để khát vọng vươn xa

Tạo thị trường, mở đường cho chip bán dẫn Việt Nam

Để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, Việt Nam không chỉ cần nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế và sản xuất chip mà còn phải giải quyết bài toán đầu ra cho sản phẩm. Bởi một con chip dù được thiết kế thành công cũng chưa thể tạo ra giá trị nếu thiếu môi trường thử nghiệm, khách hàng tiếp nhận và thị trường ứng dụng. Đây cũng là vấn đề được các doanh nghiệp, chuyên gia đặt ra khi bàn về con đường đưa chip bán dẫn Việt Nam từ phòng nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất và đời sống.

Tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026, ông Tạ Hồng Phúc, Phó Tổng Giám đốc Công ty Hyphen Deux bày tỏ, cách đây đúng một năm, tại Innovate Vietnam 2025, Hyphen Deux công bố một cột mốc quan trọng: HDx32U, chip vi điều khiển do kỹ sư Việt Nam thiết kế, đã hoàn thành tape-out. Với ngành bán dẫn, tape-out là thời điểm kết quả của nhiều tháng, nhiều năm thiết kế được gửi đi chế tạo. Chúng tôi tự hào về cột mốc đó, nhưng cũng nhận ra rất rõ: Tape-out mới chỉ là điểm bắt đầu.

Sau đó còn nhiều việc phải làm: Chế tạo, đóng gói, kiểm thử, đưa chip lên bo mạch, chạy trong thiết bị thật, tìm lỗi và hoàn thiện phần mềm hỗ trợ. Câu hỏi quan trọng nhất là có khách hàng nào thực sự sử dụng con chip đó hay không. Khi lựa chọn một linh kiện mới, doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến thông số kỹ thuật; họ cần sản phẩm ổn định, tài liệu đầy đủ, phần mềm hỗ trợ, nguồn cung lâu dài và khả năng kiểm soát rủi ro khi chuyển sang nền tảng mới.

“Vì vậy, nếu muốn xây dựng năng lực bán dẫn thực sự tại Việt Nam, chúng ta không chỉ nên nhìn vào số lượng chip được thiết kế hay số dự án được tape-out. Chúng ta cần nhìn vào số sản phẩm thực tế đang sử dụng chip do Việt Nam thiết kế, số kỹ sư làm chủ toàn bộ chu trình và số khách hàng sẵn sàng tiếp tục đặt hàng” - ông Tạ Hồng Phúc cho hay.

Theo ông Tạ Hồng Phúc, HDx32U được phát triển như một vi điều khiển đa năng, tiết kiệm năng lượng, hướng tới các ứng dụng trong thiết bị Internet vạn vật, tự động hóa và công nghiệp. Mục tiêu của chúng tôi không phải là trưng bày một mẫu chip, mà là đưa nó vào một thiết bị cụ thể, vận hành ổn định trong điều kiện thực tế và chứng minh giá trị cho khách hàng.

Để làm được điều đó, doanh nghiệp cần hạ tầng thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử; đội ngũ có kinh nghiệm; nguồn lực phù hợp với chu kỳ phát triển dài; và đặc biệt là khách hàng cùng bài toán để thử nghiệm. Con chip chỉ có giá trị khi được tích hợp. “Vì vậy, chúng tôi mong có thêm doanh nghiệp trong các lĩnh vực IoT, robot, tự động hóa và thiết bị công nghiệp sẵn sàng cùng lựa chọn ứng dụng, tích hợp, kiểm thử và hoàn thiện sản phẩm” - ông Tạ Hồng Phúc nói.

Sự hỗ trợ hiệu quả đối với doanh nghiệp bán dẫn cũng cần đi theo đúng hành trình đó. Ở giai đoạn đầu là hạ tầng thiết kế và chuyên gia; tiếp theo là kinh phí cho chế tạo, đóng gói và kiểm thử; sau đó là môi trường thử nghiệm, khách hàng đầu tiên và kết nối với thị trường. Nếu chỉ hỗ trợ đến tape-out, chúng ta mới đi được một nửa con đường.

Đối với doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển khi công nghệ tạo ra sản phẩm, năng suất, việc làm và doanh thu. Cách cụ thể để nâng phần giá trị do Việt Nam tạo ra là có nhiều linh kiện, thiết kế, phần mềm và giải pháp do đội ngũ trong nước làm chủ được tích hợp vào sản phẩm. Thành công không chỉ là một con chip được tạo ra, mà là một con chip được sử dụng và tiếp tục cải tiến.

“Để hành trình này tiếp tục, chúng ta cần một thế hệ kỹ sư trẻ không chỉ giỏi chuyên môn mà còn sẵn sàng bắt đầu từ vấn đề của cuộc sống, làm nguyên mẫu, lắng nghe người dùng và kiên trì đưa công nghệ thành sản phẩm” - ông Tạ Hồng Phúc nêu.

Tại Hội thảo "Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam", ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cho biết, dù có cơ hội rất lớn nhưng khoảng cách từ một bản thiết kế đến sản phẩm thương mại vẫn còn rất xa. Khó khăn đầu tiên là chi phí nghiên cứu và phát triển quá lớn. Doanh nghiệp muốn thiết kế chip phải tiếp cận các bộ công cụ EDA, thư viện IP bản quyền với mức đầu tư rất cao. Chỉ riêng việc sản xuất thử (tape-out) cũng tiêu tốn hàng triệu USD và luôn tiềm ẩn nguy cơ thất bại về kỹ thuật.

Thách thức tiếp theo nằm ở chuỗi sản xuất. Việt Nam hiện chưa có hệ sinh thái hoàn chỉnh từ thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến chứng nhận chất lượng. Các doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ rất khó tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử quốc tế với chi phí hợp lý. Sau khi có mẫu chip, quá trình hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy và tích hợp vào sản phẩm cũng mất nhiều thời gian và nguồn lực.

Đáng chú ý hơn cả là "bài toán con gà - quả trứng". Doanh nghiệp khó đầu tư khi chưa có khách hàng đầu tiên; ngược lại, khách hàng cũng không sẵn sàng đặt mua nếu con chip chưa được kiểm chứng trên thực tế. Chính vòng luẩn quẩn này khiến nhiều dự án dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu mà chưa thể thương mại hóa.

Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyên gia thiết kế chip, kỹ sư kiểm thử, chuyên gia vật liệu và đóng gói vẫn còn thiếu so với tốc độ phát triển của ngành. Điều này đòi hỏi chiến lược đào tạo dài hạn gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Triển khai hiệu quả chính sách đã ban hành

Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, sắp tới sẽ ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng, tập trung vào AI, điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến, IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng. Danh mục này sẽ tạo tín hiệu thị trường rõ ràng để doanh nghiệp định hướng nghiên cứu và đầu tư.

Quan trọng hơn Nhà nước sẽ xây dựng chương trình hỗ trợ xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm đến thương mại hóa. Thay vì chỉ tài trợ nghiên cứu, chính sách mới hướng tới chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong giai đoạn đầu, đồng thời quản lý theo kết quả kỹ thuật cụ thể.

Một giải pháp mang tính đột phá khác là sử dụng các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia và các dự án hạ tầng trọng điểm làm "khách hàng đầu tiên" cho chip Việt Nam. Đây sẽ là cú hích giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn nhất của quá trình thương mại hóa mà vẫn bảo đảm các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt. Song song với đó, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm, cơ chế chứng nhận và đánh giá độ tin cậy sẽ tạo nền tảng để sản phẩm Việt Nam đủ điều kiện cạnh tranh trong nước cũng như quốc tế.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng cho rằng, Việt Nam có những điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn. Đó là lực lượng lao động trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ mới, nền tảng sản xuất điện tử đã hình thành và sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ lớn. Những điều kiện này tạo cơ hội phát triển nhân lực, mở rộng hoạt động thiết kế vi mạch, đóng gói, kiểm thử, đồng thời từng bước đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng.

Theo đại biểu, cần nhìn nhận đúng cả cơ hội lẫn khoảng cách về năng lực công nghệ. Việt Nam đã có hoạt động thiết kế, đóng gói và kiểm thử, song năng lực chế tạo chip trong nước vẫn đang trong quá trình hình thành. Vì vậy, việc lựa chọn những công đoạn, sản phẩm phù hợp với thế mạnh của mình và nâng dần giá trị gia tăng trong nước là hướng đi thiết thực.

“Bán dẫn là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược cần được ưu tiên phát triển, bởi tác động lan tỏa tới điện tử, viễn thông, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và nhiều ngành công nghiệp khác” - đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, trọng tâm hiện nay là triển khai hiệu quả các chính sách đã ban hành; gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp; kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn công nghệ lớn. Cùng với thu hút đầu tư, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia thiết kế, phát triển chip chuyên dụng, công nghiệp hỗ trợ và nghiên cứu công nghệ. Đó là con đường để tích lũy năng lực nội sinh, từng bước tạo ra sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam.

Ông Nguyễn Ngọc Hân, Tổng giám đốc Thủ Đô Multimedia cho rằng, để giải quyết bài toán đầu ra cho chip bán dẫn Việt Nam, Nhà nước cần đóng vai trò là "khách hàng lớn nhất", ưu tiên sử dụng ngân sách đầu tư công để mua sắm các thiết bị điện tử, viễn thông có tích hợp chip chuyên dụng nội địa, đặc biệt trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh và hạ tầng viễn thông. Đồng thời, thiết lập "luồng xanh" hải quan để đẩy nhanh tốc độ xuất nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện phục vụ R&D.

Bên cạnh đó, để đáp ứng nhu cầu nhân lực ngành bán dẫn trong những năm tới, Nhà nước triển khai các gói hỗ trợ kinh phí đào tạo và cấp học bổng toàn phần cho sinh viên xuất sắc theo học chuyên ngành thiết kế vi mạch; có cơ chế gắn kết chặt chẽ "3 nhà": Nhà nước - nhà trường - nhà doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp đặt hàng, nhà trường đào tạo theo chuẩn công nghiệp và Nhà nước hỗ trợ tài chính. Ngoài ra, xây dựng cơ chế đột phá về thuế thu nhập cá nhân và thủ tục visa để thu hút đội ngũ chuyên gia người Việt đang làm việc tại Thung lũng Silicon, Đài Loan hay Hàn Quốc về nước.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, ngành công nghiệp bán dẫn không chỉ là lĩnh vực kinh tế có giá trị gia tăng cao mà còn trở thành nền tảng bảo đảm năng lực tự chủ công nghệ, an ninh quốc gia và sức cạnh tranh của mỗi nền kinh tế. Để nâng tầm vị thế trong chuỗi bán dẫn toàn cầu, Việt Nam cần chuyển hóa lợi thế thành năng lực thực chất, từ làm chủ công nghệ, phát triển nhân lực đến tạo thị trường cho sản phẩm trong nước. Qua đó, những mục tiêu về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn sẽ dần được hiện thực hóa.