Siết chặt truy xuất nguồn gốc
Thị trường mỹ phẩm Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, trở thành một trong những ngành hàng sôi động nhất của thị trường tiêu dùng nội địa. Cùng với nhu cầu làm đẹp và chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng, hàng loạt thương hiệu mới xuất hiện, các kênh phân phối không ngừng mở rộng và thương mại điện tử đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hành vi mua sắm của người tiêu dùng.
Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng đầy tiềm năng ấy vẫn tồn tại những khoảng tối không dễ xóa nhòa. Hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, quảng cáo sai sự thật hay những lỗ hổng trong công tác truy xuất nguồn gốc vẫn đang đặt ra nhiều thách thức đối với doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cả người tiêu dùng.
Đây cũng là những vấn đề được các đại biểu tập trung thảo luận tại Hội thảo “Phát triển thị trường tiêu dùng trong nước đối với ngành hàng hóa mỹ phẩm” diễn ra mới đây trong khuôn khổ Beauty Summit 2026 do Hoàng Tú Holdings tổ chức, với sự hỗ trợ chuyên môn của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương).
Ông Trần Việt Hùng - Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước). Ảnh: Ngọc Hoa
Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Việt Hùng - Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước) cho biết, trong bối cảnh thương mại điện tử, mạng xã hội và các mô hình phân phối đa kênh phát triển mạnh, minh bạch nguồn gốc hàng hóa không còn đơn thuần là yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước mà đã trở thành yếu tố quyết định đối với uy tín, năng lực cạnh tranh và sự phát triển của doanh nghiệp. Đối với ngành mỹ phẩm, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi đây là nhóm sản phẩm tác động trực tiếp tới sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng.
Theo ông Hùng, từ năm 2022 đến hết tháng 5/2026, lực lượng Quản lý thị trường đã thực hiện gần 7.000 cuộc kiểm tra đối với mặt hàng mỹ phẩm, xử lý hàng nghìn vụ việc vi phạm với tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính khoảng 132,5 tỷ đồng. Các vi phạm chủ yếu liên quan đến hàng giả, hàng nhập lậu, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, mỹ phẩm lưu thông không có hồ sơ công bố hoặc ghi nhãn không đúng quy định.
Những con số trên phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm: khi thị trường càng mở rộng, yêu cầu về tính minh bạch càng trở nên khắt khe. Một sản phẩm được người tiêu dùng đón nhận không chỉ bởi chất lượng hay thương hiệu mà còn bởi khả năng chứng minh nguồn gốc và tính hợp pháp trong suốt quá trình lưu thông.
Theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, nhiều doanh nghiệp vẫn đang tồn tại tâm lý cho rằng hàng hóa là hàng thật thì đương nhiên được phép lưu thông. Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý nhà nước, một sản phẩm đủ điều kiện lưu thông phải đồng thời đáp ứng nhiều yêu cầu về xuất xứ, hồ sơ pháp lý, công bố chất lượng, ghi nhãn hàng hóa và khả năng truy xuất.
"Minh bạch nguồn gốc không chỉ là câu chuyện 'hàng thật hay hàng giả', mà là khả năng chứng minh toàn bộ vòng đời của sản phẩm từ sản xuất, nhập khẩu đến phân phối và bán ra thị trường", ông Trần Việt Hùng nhấn mạnh.
Từ thực tiễn kiểm tra, lực lượng Quản lý thị trường ghi nhận nhiều vi phạm phổ biến như không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hàng hóa; thông tin trên nhãn không thống nhất với hồ sơ công bố; quảng cáo công dụng vượt quá bản chất của mỹ phẩm; kinh doanh hàng xách tay không đủ căn cứ pháp lý hoặc chưa xây dựng đầy đủ hệ thống lưu trữ dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc.
Theo ông Hùng, trong bối cảnh các phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng, doanh nghiệp cần xem việc tự kiểm soát là "tuyến phòng thủ đầu tiên" để ngăn chặn hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc thâm nhập vào chuỗi cung ứng. Việc xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ, thẩm tra nhà cung cấp, kiểm tra hồ sơ hàng hóa và duy trì khả năng truy xuất không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn góp phần bảo vệ uy tín thương hiệu trong dài hạn.
Nếu minh bạch nguồn gốc là yêu cầu bắt buộc để hàng hóa lưu thông hợp pháp thì các hệ thống phân phối hiện đại lại đang thiết lập những tiêu chuẩn ngày càng cao đối với nhà cung cấp.
Theo bà Đoàn Thị Hương Thanh - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, Giám đốc Khối Pháp chế Công ty Cổ phần Dịch vụ thương mại tổng hợp WinCommerce, thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực và tiếp tục là động lực quan trọng của tiêu dùng nội địa. Trong đó, nhóm hàng mỹ phẩm và chăm sóc cá nhân được đánh giá còn nhiều dư địa phát triển nhờ thu nhập người dân được cải thiện, nhu cầu làm đẹp gia tăng và xu hướng ưu tiên các sản phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Doanh nghiệp trong nước không chỉ cạnh tranh với các thương hiệu quốc tế mà còn phải đối mặt với tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và sự thay đổi trong hành vi mua sắm của người tiêu dùng.
Toàn cảnh Hội thảo “Phát triển thị trường tiêu dùng trong nước đối với ngành hàng hóa mỹ phẩm”. Ảnh: Ngọc Hoa
Theo bà Thanh, người tiêu dùng hiện nay không còn dễ dàng đưa ra quyết định mua hàng chỉ dựa trên các thông điệp quảng bá. Thay vào đó, họ quan tâm nhiều hơn đến thành phần, nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất và những cam kết về chất lượng trước khi lựa chọn sử dụng.
"Người tiêu dùng ngày nay không chỉ nghe theo những lời quảng cáo mà đã hình thành 'nền kinh tế niềm tin'", bà Đoàn Thị Hương Thanh nhận định. Theo thống kê được bà dẫn lại, có tới 72% người tiêu dùng Việt Nam chủ động đọc kỹ bảng thành phần trước khi đưa ra quyết định mua sắm.
Điều đó đồng nghĩa với việc những lợi thế truyền thống về marketing hay độ phủ thương hiệu không còn đủ sức thuyết phục thị trường. Thay vào đó, doanh nghiệp phải chứng minh được chất lượng, sự minh bạch và khả năng tuân thủ trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Từ thực tiễn vận hành hệ thống hơn 5.000 cửa hàng và siêu thị WinMart/WinMart+/WIN trên toàn quốc, bà Thanh cho biết các hệ thống bán lẻ hiện đại hiện không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn đánh giá rất kỹ hồ sơ pháp lý, năng lực cung ứng, khả năng truy xuất nguồn gốc cũng như các tiêu chí phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Bà Đoàn Thị Hương Thanh - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, Giám đốc Khối Pháp chế Công ty Cổ phần Dịch vụ thương mại tổng hợp WinCommerce. Ảnh: Bảo Trung
"Xu hướng tiêu dùng hiện nay đang chuyển dịch mạnh theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến thành phần, nguồn gốc, quy trình sản xuất và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp", bà Đoàn Thị Hương Thanh chia sẻ.
Theo đại diện Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, việc tăng cường liên kết giữa sản xuất và phân phối sẽ là chìa khóa để khai thác hiệu quả tiềm năng của thị trường mỹ phẩm trong nước. Khi doanh nghiệp chủ động chuẩn hóa quy trình, minh bạch hóa thông tin sản phẩm và nâng cao năng lực vận hành, cơ hội tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại sẽ rộng mở hơn.
Ở chiều ngược lại, các chuỗi bán lẻ cũng cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp Việt Nam trong việc mở rộng thị trường, xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng Việt ngay trên sân nhà.
Có thể thấy, từ yêu cầu quản lý nhà nước đến tiêu chuẩn của hệ thống bán lẻ hiện đại đang hình thành một mặt bằng mới cho thị trường mỹ phẩm. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt, minh bạch không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn xây dựng thương hiệu bền vững và chinh phục niềm tin của người tiêu dùng.
Từ năm 2022 đến hết tháng 5/2026, lực lượng Quản lý thị trường đã thực hiện gần 7.000 cuộc kiểm tra đối với mặt hàng mỹ phẩm, xử lý hàng nghìn vụ việc vi phạm với tổng số tiền xử phạt khoảng 132,5 tỷ đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu liên quan đến hàng giả, hàng nhập lậu, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có hồ sơ công bố hoặc ghi nhãn không đúng quy định.