Ngành Công Thương đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ theo Nghị quyết Đại hội XIV

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh quan điểm: Xác lập mô hình tăng trưởng mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia là động lực chính; hoàn thiện thể chế phát triển gắn với thực hiện đồng bộ: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; thu hút, trọng dụng nhân tài, đẩy mạnh phát triển lực lượng sản xuất mới.

Đồng thời, Nghị quyết nêu rõ: Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Khẩn trương, quyết liệt đổi mới và hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ, các ngành mũi nhọn phù hợp với nguyên tắc thị trường, chuẩn mực và thông lệ quốc tế; hoàn thiện cơ chế, chính sách vượt trội, phù hợp với đặc thù của lao động sáng tạo; tháo gỡ dứt điểm các nút thắt, rào cản trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các ngành mũi nhọn khác, trọng tâm là cơ chế quản lý, cơ chế đầu tư, cơ chế tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp khoa học, công nghệ; khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ mới, công nghệ cao, công nghệ chiến lược.

Nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ Đại hội XIV đó là: Tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại, ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, trọng tâm là chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; đẩy mạnh đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh của sản phẩm, doanh nghiệp và của nền kinh tế.

Có thể thấy, với những quyết sách mạnh mẽ đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ được xác định là một lĩnh vực ưu tiên, mà thực sự được đặt ở vị trí “trung tâm”, trở thành nền tảng, động lực và giải pháp xuyên suốt để hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển nhanh, bền vững đất nước trong giai đoạn mới. Nghị quyết Đại hội XIV đã khẳng định rõ: Xác định các động lực tăng trưởng mới và lấy khoa học, công nghệ là trọng tâm để thúc đẩy, làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống.

Thực tế trong giai đoạn vừa qua, khoa học và công nghệ đã đóng góp quan trọng trong quá trình phát triển của đất nước và hiện hữu trong từng ngành, lĩnh vực, nhất là ngành Công Thương. Hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng đổi mới công nghệ, đổi mới sáng tạo trong các doanh nghiệp ngành Công Thương, đặc biệt đối với các doanh nghiệp chế biến, chế tạo liên tục phát triển và đã có những chuyển biến tích cực đáng ghi nhận. Các sản phẩm của Việt Nam không chỉ cơ bản đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng trong nước mà đã vươn ra thị trường thế giới. Nhiều mặt hàng xuất khẩu của nước ta đã có vị trí cao trong xếp hạng thành tích xuất khẩu của thế giới.

Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia với nền công nghiệp có năng lực cạnh tranh toàn cầu (CIP) ở mức khá cao, thuộc vào nhóm các quốc gia có năng lực cạnh tranh công nghiệp trung bình cao. Các chính sách khoa học và công nghệ cùng nhiều hoạt động hỗ trợ của nhà nước và Bộ Công Thương là yếu tố thúc đẩy những đóng góp có ý nghĩa của khoa học và công nghệ cho phát triển của ngành, lĩnh vực cũng như từng doanh nghiệp trong những năm qua.

Đáng chú ý, năm 2024 - 2025 là điểm nhấn về vai trò của năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) trong tăng trưởng của ngành Công Thương. Cụ thể, TFP tăng mạnh (khoảng 4,9%) và đóng góp gần 60% vào tăng trưởng giá trị gia tăng của ngành, trong khi đóng góp của vốn và lao động giảm rõ rệt. Điều này phản ánh chất lượng tăng trưởng đã được cải thiện đáng kể, đang dịch chuyển sang dựa nhiều hơn vào hiệu quả và năng suất. Trước đó, giai đoạn 2021 - 2024, TFP tăng khoảng 3,9%/năm và đóng góp tới gần 38% vào tăng trưởng giá trị gia tăng.

Theo Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Cục ĐCK - Bộ Công Thương), ngay sau Đại hội XIV, Bộ Công Thương tiếp tục tập trung triển khai các nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, các nhiệm vụ bổ sung tại các Thông báo kết luận các phiên họp của Ban Chỉ đạo Trung ương, Nghị quyết của Chính phủ, Ban Chỉ đạo Chính phủ về thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Bộ Công Thương đã có Quyết định số 318/QĐ-BCT về việc ban hành kế hoạch của Bộ thực hiện Chương trình số 02-CTr/BCĐTW của Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Quyết định số 318/QĐ-BCT đã cụ thể hóa đầy đủ, rõ ràng các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp được giao gắn với ngành Công Thương trong thực hiện Chương trình số 02-CTr/BCĐTW ngày 2/2/2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương; đảm bảo phù hợp với điều kiện, đặc thù, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Công Thương. Đồng thời, phân công, điều phối trách nhiệm chủ trì, phối hợp giữa các đơn vị đảm bảo “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thầm quyền) và tổ chức triển khai thực hiện quyết liệt, hiệu quả, biến mục tiêu thành hiện thực.

Mục tiêu chung đó là tăng tốc thực hiện các nhiệm vụ triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. Đảng ủy Bộ, Ban Thường vụ, cấp ủy các cấp, thủ trưởng các đơn vị tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện đồng bộ, quyết liệt các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra, bảo đảm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp thiết thực, đo lường được vào mục tiêu tăng trưởng của ngành Công Thương, trước hết thông qua nâng cao năng suất lao động, hiệu quả quản trị, chất lượng cung cấp dịch vụ công và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cùng với đó, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hướng gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu - ứng dụng - thị trường; phát huy hiệu quả hợp tác nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp; đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hình thành và phát triển doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo theo hướng có sản phẩm, có kết quả, có khả năng nhân rộng.

Tập trung xây dựng, tổ chức triển khai các chương trình khoa học - công nghệ cấp Bộ, quốc gia và đặc biệt quốc gia; các cụm, chuỗi nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn với mục tiêu phát triển các công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược và phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, mũi nhọn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và năng lực tự chủ công nghệ trong trung hạn, dài hạn.

Huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội; các cơ quan, đơn vị trong Bộ chủ động rà soát, tiếp tục đề tháo gỡ rào cản, khó khăn trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; xác định ngành, lĩnh vực ưu tiên, tập trung nâng cao trình độ công nghệ, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đặc biệt đối với các ngành sản xuất, chế biến, chế tạo, qua đó hình thành động lực tăng trưởng mới trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, tại Quyết định số 318/QĐ-BCT đã đặt ra mục tiêu cụ thể: Tỷ lệ đóng góp của tăng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng ngành Công Thương năm 2026 tối thiểu trên 52%, trung bình giai đoạn 2026 - 2030 đạt trên 58%; tốc độ tăng trưởng của thương mại điện tử năm 2026 duy trì tối thiểu ở mức 25% và liên tục tăng trong giai đoạn 2026 -2030.

Kế hoạch của Bộ Công Thương cũng nhấn mạnh việc hoàn thành việc xây dựng theo tiến độ, đồng thời nhanh chóng tổ chức triển khai các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp bộ, quốc gia và quốc gia đặc biệt; các cụm, chuỗi nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn với việc ứng dụng, chuyển giao, làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, các sản phẩm chiến lược trong các ngành, lĩnh vực. Góp phần quan trọng vào thực hiện mục tiêu thương mại hoá thành công tối thiểu 5 sản phẩm thuộc Danh mục công nghệ chiến lược của Bộ (robot công nghiệp, trí tuệ nhân tạo, UAV...). 

Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công cũng cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã được Bộ Công Thương triển khai khẩn trương, quyết liệt trong năm 2025. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết được triển khai đồng bộ trong toàn ngành, bước đầu tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động.

Trong năm 2025, Bộ Công Thương đã tập trung công tác hoàn thiện thể chế, xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; triển khai bám sát các nhiệm vụ được giao, hoàn thành nhiều nội dung quan trọng, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số toàn ngành. 

Tính đến ngày 31/12/2025, Bộ Công Thương đã hoàn thành 162/162 nhiệm vụ được giao trong năm 2025, bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng theo yêu cầu của Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương. Bộ đã kịp thời thành lập và đưa vào vận hành Ban Chỉ đạo triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW do Bộ trưởng làm Trưởng ban, đồng thời ban hành Quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo nhằm bảo đảm sự chỉ đạo tập trung, thống nhất, hiệu quả.

Trên cơ sở nhiệm vụ được Ban Chỉ đạo Trung ương, Ban Chỉ đạo Chính phủ và Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương giao, Bộ đã ban hành 9 kế hoạch để cụ thể hóa đầy đủ, toàn diện các nội dung, tạo khuôn khổ triển khai đồng bộ trong toàn ngành.

Trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, Bộ đã chủ trì xây dựng Luật Thương mại điện tử, Luật Hóa chất (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; qua đó, chủ động lồng ghép các nội dung về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các dự án luật và các văn bản quy phạm pháp luật do Bộ chủ trì soạn thảo, góp phần tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế.

Về chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, 99% hồ sơ dịch vụ công thuộc thẩm quyền của Bộ đã được thực hiện trực tuyến; hơn 640.000 hồ sơ điện tử đã được xử lý thông qua Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN. Bộ cũng đã hoàn thành xây dựng Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cho toàn bộ 277/277 thủ tục, bảo đảm vận hành đồng bộ từ Trung ương đến địa phương đúng thời hạn.

Trong lĩnh vực dữ liệu, Bộ đã xây dựng và đưa vào vận hành các cơ sở dữ liệu trọng yếu về công nghiệp - thương mại, hóa chất và xử lý vi phạm hành chính; hoàn thành kết nối, chia sẻ dữ liệu với Bộ Tài chính, Bộ Công an và Trung tâm Dữ liệu quốc gia, bảo đảm nguyên tắc dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống”, “thống nhất - dùng chung”. Đồng thời, Bộ đã thí điểm thành công việc định danh, truy xuất nguồn gốc hóa chất trên nền tảng định danh điện tử VNeID, tạo nền tảng quan trọng cho quản lý nhà nước hiện đại, minh bạch.

Song song với đó, Bộ đã xây dựng Kế hoạch triển khai Danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm chiến lược của ngành Công Thương; công bố một số bài toán lớn của ngành nhằm thu hút nguồn lực nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo. Theo tính toán của Bộ, hiện nay hơn 50% tăng trưởng của ngành có sự đóng góp quan trọng của tăng trưởng các nhân tố tổng hợp (TFP), cho thấy hiệu quả rõ nét của quá trình tái cơ cấu, đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.