Ngành Tuyên huấn Quân đội nhân dân Việt Nam: 80 năm giữ vững niềm tin

“Mạch ngầm” bền bỉ

Trong suốt 80 năm (11/5/1946 - 11/5/2026) xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam, công tác tuyên huấn như một “mạch ngầm” bền bỉ, bảo đảm cho quân đội, mạnh về tổ chức, trang bị, vững vàng về tư tưởng, thống nhất về ý chí và kiên định về mục tiêu chiến đấu, xây đắp nên truyền thống “Kiên định, chủ động, nhạy bén, sáng tạo, đoàn kết, quyết thắng”.

Tại Hội thảo khoa học "Công tác tư tưởng, văn hóa trong xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị", Trung tướng Nguyễn Văn Đức, Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam nhấn mạnh, 80 năm qua, Cục Tuyên huấn luôn thể hiện lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân; thực hiện tốt chức năng tham mưu, chỉ đạo công tác tư tưởng, văn hóa trong quân đội. Nhờ đó, công tác tư tưởng - văn hóa thực sự trở thành "linh hồn, mạch sống", là nền tảng tạo nên sức mạnh chiến đấu và chiến thắng của quân đội ta qua mỗi giai đoạn cách mạng.

Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, mọi thắng lợi của quân đội cách mạng Việt Nam đều gắn liền với sự vững chắc về chính trị, tư tưởng; công tác tuyên huấn được xem là lực lượng nòng cốt kiến tạo nền tảng đó, vừa thực hiện truyền đạt chủ trương, vừa thực hiện nhiệm vụ “chuyển hóa nhận thức thành hành động” cho mỗi cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân.

Trong các giai đoạn kháng chiến, từ chống thực dân Pháp đến chống Mỹ cứu nước, công tác tuyên huấn đã góp phần quyết định trong việc xây dựng niềm tin vào thắng lợi tất yếu của cách mạng, củng cố ý chí “quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, chuyển hoá khó khăn thành động lực, gian khổ thành thử thách để vượt qua. Chính từ nền tảng tư tưởng vững chắc đó, quân đội ta đã làm nên những chiến thắng mang tầm vóc lịch sử.

Có thể nói, nếu vũ khí tạo ra sức mạnh chiến đấu, thì tuyên huấn tạo ra lý do để chiến đấu và sức mạnh để chiến thắng.

Một trong những đặc trưng nổi bật của ngành tuyên huấn là vai trò tham mưu chiến lược trong lĩnh vực tư tưởng - chính trị. Tuyên huấn không chỉ “đi sau” để tuyên truyền mà luôn “đi trước một bước”, dự báo tình hình, nắm bắt diễn biến tư tưởng, từ đó đề xuất chủ trương, giải pháp phù hợp với từng giai đoạn, từng nhiệm vụ cụ thể.

Trong chiến tranh, đó là việc kịp thời định hướng tư tưởng cho bộ đội trước các chiến dịch lớn, xử lý những biểu hiện dao động, chủ quan hoặc bi quan; trong hòa bình, đó là nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, giữ vững trận địa tư tưởng trong điều kiện mới.

Tính chủ động, nhạy bén và kịp thời chính là yếu tố làm nên giá trị của công tác tuyên huấn. Khi tư tưởng được định hướng đúng, thống nhất, thì hành động sẽ đồng bộ và hiệu quả.

Điều đó, còn được thể hiện qua việc ngành Tuyên huấn đã chủ động, nhạy bén, sáng tạo, sâu sát trong việc nắm bắt tư tưởng bộ đội, bám sát yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng, nhiệm vụ của quân đội, của từng đơn vị trên các hướng chiến trường, các mặt trận để chỉ đạo, hướng dẫn cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị các cấp huy động tối đa các lực lượng, vận dụng tổng hợp các hình thức, biện pháp tiến hành công tác Tuyên huấn để đạt hiệu quả cao nhất ở các đơn vị chiến đấu.

Đơn cử, mùa Xuân 1975, dưới sự lãnh đạo của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, quân dân ta trên khắp chiến trường miền Nam mở cuộc Tổng tiến công và nổi dậy giành toàn thắng. Đó là chiến công vĩ đại trong lịch sử dân tộc, có tầm ảnh hưởng và tác động sâu rộng đến quan hệ quốc tế. Để đạt được chiến công vĩ đại đó, trong bức điện, ký ngày 07/4/1975 gửi các đơn vị của cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nêu rõ: “Mệnh lệnh: Thần tốc, thần tốc hơn nữa; táo bạo, táo bạo hơn nữa; tranh thủ từng giờ, từng phút; xốc tới mặt trận; giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng!"

Mệnh lệnh ngay sau đó được quán triệt đến toàn quân, đây cũng là minh chứng lịch sự cho việc kịp thời định hướng tư tưởng trong toàn quân. Lúc này, khẩu hiệu hành động từ “quyết tâm, quyết tâm", sang “thần tốc, táo bạo” được quán triệt sâu sắc.

Bên cạnh đó, ngành Tuyên huấn Quân đội còn kịp thời phát hiện, đấu tranh chống các luận điệu xuyên tạc và chiến tranh tâm lý của địch; ngăn ngừa, khắc phục có hiệu quả những biểu hiện sai trái với đường lối, quan điểm của Đảng; những hiện tượng mơ hồ về bản chất, âm mưu của kẻ thù, ảo tưởng hòa bình, hữu khuynh, tiêu cực; tư tưởng chủ quan, dao động, giảm sút ý chí chiến đấu, tự do vô kỷ luật, ngại khó khăn, sợ hy sinh, ác liệt; tư tưởng bi quan, hoài nghi, thiếu niềm tin vào vũ khí trang bị, thiếu tin tưởng ở thắng lợi…  tạo được sự ổn định, vững vàng về chính trị, tư tưởng và tổ chức.

Một điểm đặc biệt của công tác tuyên huấn là khả năng huy động và kết hợp nhiều lực lượng, nhiều phương thức để tạo thành “tổng lực tư tưởng”. Trong đó có báo chí, xuất bản, văn hóa - văn nghệ, điện ảnh, phát thanh, giáo dục chính trị, các phong trào thi đua, tất cả đều hướng tới mục tiêu chung, nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin và cổ vũ hành động.

Ngay trong những năm tháng kháng chiến gian khổ, đội ngũ cán bộ tuyên huấn đã có mặt ở mọi chiến trường, mang theo báo chí, máy in, các chương trình văn nghệ để phục vụ bộ đội, kịp thời tuyên truyền, động viên và phản ánh thực tiễn chiến đấu. Sự hiện diện đó mang ý nghĩa to lớn trong việc cung cấp thông tin, nguồn cổ vũ tinh thần to lớn, giúp bộ đội giữ vững ý chí trong những thời khắc cam go nhất.

Chính sự kết hợp linh hoạt giữa lý luận và thực tiễn, giữa tuyên truyền và hành động đã tạo nên “sức mạnh mềm” có sức lan tỏa sâu rộng, tác động trực tiếp đến kết quả chiến đấu, góp phần làm cho công tác chính trị nói chung, công tác tư tưởng nói riêng trở thành “linh hồn” của Quân đội cách mạng.

Giữ vững trận địa tư tưởng trong bối cảnh mới

Trong điều kiện hiện nay, khi môi trường thông tin ngày càng đa dạng, phức tạp, công tác tuyên huấn càng có vai trò quan trọng trong định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của cán bộ, chiến sĩ trước những tác động đa chiều từ bên ngoài.

Trong đó, có không gian mạng, các luồng thông tin trái chiều, từ những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, đòi hỏi công tác tuyên huấn phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về nội dung, phương thức, nâng cao tính thuyết phục, tính chiến đấu và tính kịp thời. Do đó, xây dựng đội ngũ cán bộ tuyên huấn có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, tư duy sắc bén và khả năng thích ứng nhanh với môi trường truyền thông hiện đại là yêu cầu cấp thiết.

Bước vào thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đến nay, Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong công tác tư tưởng; không ngừng đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, giáo dục; chủ động tham mưu, chỉ đạo, hướng dẫn toàn diện các mặt công tác, góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân; giữ vững và phát huy truyền thống anh hùng vẻ vang, phẩm chất tốt đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống, nhìn lại chặng đường vẻ vang đã qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là Quân ủy Trung ương và Tổng cục Chính trị, Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn Quân đội không ngừng trưởng thành, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, giữ vững và tăng cường trận địa tư tưởng của Đảng trong quân đội, là “nguồn năng lượng tinh thần” cho toàn quân, góp phần quan trọng tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn, làm nên những thắng lợi vĩ đại của dân tộc.

Tháng 5 năm 1946, Bộ Quốc phòng ban hành Nghị định số 27/NĐ-QP thành lập Cục Chính trị với các cơ quan: Văn phòng, Phòng Huấn luyện, Phòng Tuyên truyền và Ban Thanh tra. Sự ra đời của Phòng Tuyên truyền và Phòng Huấn luyện đã đánh dấu bước khởi đầu hình thành lực lượng chuyên trách về công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị trong quân đội, tiền thân của Cục Tuyên huấn ngày nay. Mùa Thu năm 1950, Cục Tuyên huấn chính thức được thành lập, đảm nhận trọng trách đặc biệt quan trọng trên mặt trận tư tưởng của Quân đội. Ngày 19/5/2018, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ký Quyết định số 1831/QĐ-BQP công nhận ngày 11/5/1946 là ngày Truyền thống của ngành Tuyên huấn Quân đội. Cục Tuyên huấn và ngành Tuyên huấn quân đội được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Trong đó, Cục Tuyên huấn vinh dự được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.