Với PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Anh, Trưởng bộ môn Công nghệ hữu cơ - Mỹ phẩm, Khoa Công nghệ Hóa học, Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh (HUIT), niềm hạnh phúc lớn nhất sau 21 năm đứng lớp không nằm ở những công trình nghiên cứu hay thành tích được ghi nhận, mà là khi gặp lại những sinh viên năm nào nay đã trở thành quản lý sản xuất, giám đốc kỹ thuật, nhà nghiên cứu tại các doanh nghiệp.
Từ những ngày đầu thiếu thốn trang thiết bị, cùng đồng nghiệp tìm đến nhà máy để học hỏi thực tế, đến những đêm cô trò miệt mài trong phòng thí nghiệm, hành trình của nữ giảng viên là câu chuyện về người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn gieo tình yêu nghề, khơi dậy tinh thần sáng tạo và kết nối sinh viên với thực tiễn sản xuất.
Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, phóng viên Báo Công Thương có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Anh về hành trình giữ lửa nghề giáo và đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành Công Thương.
PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Anh, Trưởng bộ môn Công nghệ hữu cơ - Mỹ phẩm, Khoa Công nghệ Hóa học, Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh.
Dạy sinh viên làm chủ kiến thức từ những lần thất bại
- 21 năm gắn bó với giảng đường là một hành trình dài, điều gì đã giữ ngọn lửa nghề trong PGS.TS, đặc biệt khi hóa học thường được xem là ngành học khô khan, nhiều công thức và không ít áp lực?
PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Anh: Có lẽ điều khiến tôi gắn bó với nghề suốt 21 năm qua chính là niềm hạnh phúc khi chứng kiến sinh viên của mình trưởng thành.
Nhiều người nghĩ hóa học là ngành học khô khan, khó tiếp cận, với những công thức phức tạp và môi trường làm việc tiềm ẩn nhiều yếu tố độc hại. Nhưng với tôi, hóa học hiện diện trong cuộc sống hằng ngày, từ thỏi son, hộp kem mỹ phẩm đến viên thuốc hay tờ giấy chúng ta sử dụng.
Những ngày đầu về trường, khi Khoa Công nghệ Hóa học còn ít giảng viên, điều kiện trang thiết bị chưa đầy đủ, tôi và các đồng nghiệp đã lựa chọn chủ động tìm đến thực tiễn sản xuất.
Chúng tôi đến các nhà máy pin, ắc quy, xưởng giấy, cơ sở sản xuất mỹ phẩm để tìm hiểu dây chuyền, quan sát máy móc vận hành, tích lũy kinh nghiệm. Bởi muốn đào tạo tốt một ngành kỹ thuật, trước hết người thầy phải hiểu doanh nghiệp đang làm gì, công nghệ vận hành ra sao và những vấn đề nào có thể phát sinh trong sản xuất.
Tôi luôn quan niệm phòng thí nghiệm không đơn thuần là nơi kiểm chứng lý thuyết, mà còn là không gian nuôi dưỡng trí tò mò, rèn luyện tư duy phản biện và tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề thực tiễn.
Vì vậy, thay vì yêu cầu sinh viên ghi nhớ công thức một cách máy móc, tôi thường đặt các em vào vị trí của một kỹ sư đang làm việc tại nhà máy. Chẳng hạn, nếu một lô hàng không đạt chất lượng thì phải xử lý thế nào? Nếu nguyên liệu đầu vào thay đổi, quy trình sản xuất cần điều chỉnh ra sao? Khi sinh viên tự tay thực hiện, trải qua thất bại rồi tìm được phương án khắc phục, các em mới thực sự làm chủ kiến thức và có đủ tự tin khi bước vào môi trường doanh nghiệp.
- Trong hành trình ấy, hẳn có những kỷ niệm với học trò khiến cô không thể quên. Có câu chuyện nào đến hôm nay vẫn khiến PGS.TS xúc động khi nhớ lại?
PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Anh: Tôi nhớ những nhóm sinh viên tham gia nghiên cứu vật liệu xử lý nước thải từ những năm đầu giảng dạy, rồi đến các nhóm sinh viên chuyên ngành mỹ phẩm đầu tiên cùng tôi nghiên cứu dòng sản phẩm mỹ phẩm thảo dược.
Khi ấy, cô trò gặp rất nhiều khó khăn. Có những thử nghiệm thất bại liên tục, thay đổi từng thông số, từng tỷ lệ phối trộn mà sản phẩm vẫn chưa đạt độ ổn định. Không ít lần sinh viên nản chí, muốn dừng lại. Có những tối cô trò ở lại phòng thí nghiệm đến muộn, cùng nhau phân tích nguyên nhân, điều chỉnh công thức, thử nghiệm lại. Những bữa cơm hộp ăn vội khi quá giờ cũng trở thành kỷ niệm khó quên.
Tôi thường động viên các em rằng, thất bại trong nghiên cứu không phải là dấu chấm hết. Đó là cơ hội để hiểu rõ hơn bản chất của quá trình, nhận ra vấn đề và tìm cách cải tiến. Khoa học là một chuỗi thử nghiệm, phân tích và điều chỉnh. Nếu chỉ vì một vài lần thất bại mà bỏ cuộc, chúng ta sẽ không thể đi đến cùng với nghiên cứu.
Điều khiến tôi vui nhất là sau những ngày tháng ấy, nhiều sinh viên đã trưởng thành, đảm nhận vị trí quản lý trong các nhà máy, tham gia phát triển sản phẩm đáp ứng yêu cầu an toàn, có sản phẩm được thương mại hóa thành công; một số em còn thành lập doanh nghiệp riêng.
Đến bây giờ, mỗi lần đến các nhà máy, công ty mỹ phẩm hay tập đoàn hóa chất, gặp lại những học trò từng bỡ ngỡ trong phòng thí nghiệm nay đã trở thành quản lý sản xuất, giám đốc kỹ thuật hoặc nhà nghiên cứu, tôi thực sự xúc động. Đó mới là tài sản lớn nhất của 21 năm làm nghề giáo. Sự tự tin và trưởng thành của học trò là phần thưởng mà không tấm bằng khen nào có thể thay thế.
Đưa hơi thở doanh nghiệp vào giảng đường
- Theo PGS.TS, khoảng cách lớn nhất giữa năng lực của sinh viên mới tốt nghiệp và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp hiện nay là gì?
PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Anh: Theo tôi, khoảng cách lớn nhất không hẳn nằm ở việc sinh viên thiếu kiến thức lý thuyết, mà là khả năng chuyển những kiến thức đã học thành giải pháp cho các vấn đề thực tế. Bên cạnh kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp và tư duy liên ngành cũng là những yếu tố rất quan trọng.
Một sản phẩm hóa học hay một vật liệu mới muốn đi vào ứng dụng thường đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực. Chẳng hạn, nghiên cứu một vật liệu xử lý môi trường có thể cần kiến thức về Hóa hữu cơ, Hóa vô cơ - Vật liệu, Hóa lý, phương pháp phân tích và Vi sinh học. Vì thế, tôi luôn khuyến khích sinh viên mở rộng góc nhìn, không tự giới hạn mình trong một chuyên ngành hẹp.
Trên cương vị Trưởng Bộ môn Công nghệ hữu cơ - Mỹ phẩm, tôi kiên trì với mục tiêu đưa doanh nghiệp vào nhà trường và đưa sinh viên đến doanh nghiệp. Chúng tôi chủ động mời chuyên gia, kỹ sư trưởng, chủ doanh nghiệp trong các lĩnh vực hóa chất, mỹ phẩm, môi trường tham gia góp ý chương trình đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm thực tế.
Ở chiều ngược lại, chúng tôi cũng tăng cường kết nối để sinh viên tham quan, thực tập tại các nhà máy từ những năm giữa khóa, tiếp tục tiếp cận môi trường sản xuất khi thực hiện đồ án, khóa luận tốt nghiệp. Đặc biệt, chúng tôi tìm cách đưa những bài toán từ nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp vào hoạt động học tập và nghiên cứu. Khi được trực tiếp giải quyết các yêu cầu thực tế, sinh viên sẽ hiểu rõ hơn trách nhiệm nghề nghiệp, yêu cầu về chất lượng sản phẩm và cách phối hợp trong môi trường công nghiệp.
Mục tiêu cuối cùng là giúp sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể nhanh chóng thích ứng với công việc, giảm khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu sử dụng lao động.
- Xin cảm ơn PGS.TS!
PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Anh: Với một người thầy, điều quan trọng nhất là giúp sinh viên biết vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề thực tế, có bản lĩnh trước khó khăn và không dễ bỏ cuộc khi gặp thất bại.