“Sức mạnh mềm” của ngành bán lẻ
Khác với nhiều ngành sản xuất hay dịch vụ chuyên sâu, bán lẻ là lĩnh vực sử dụng số lượng lao động lớn, trong đó phần lớn là lực lượng tuyến đầu, tiếp xúc trực tiếp với khách hàng mỗi ngày. Điều này đòi hỏi đội ngũ nhân sự không chỉ vững về nghiệp vụ mà còn phải linh hoạt, nhanh nhạy, có khả năng thích ứng cao và đủ kiên trì để theo kịp nhịp chuyển động liên tục của thị trường.
Hành vi tiêu dùng thay đổi nhanh, nhu cầu khách hàng đa dạng và cá nhân hóa hơn, khiến doanh nghiệp bán lẻ buộc phải đổi mới không ngừng. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc thu hút và giữ chân nhân lực, từ nhân viên vận hành đến đội ngũ quản lý trung và cao cấp, đã trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều doanh nghiệp.
Ngành bán lẻ đứng trước yêu cầu đào tạo đội ngũ nhân lực cao để bắt nhịp tăng trưởng. Ảnh minh họa
Sự phát triển nhanh và mạnh của hệ thống phân phối hiện đại đang đặt ra yêu cầu rất cụ thể về nhân lực chất lượng cao. Doanh nghiệp bán lẻ không chỉ cần đội ngũ lao động đông đảo để vận hành liên tục, mà quan trọng hơn là cần những con người có khả năng tương tác tốt với khách hàng, xử lý linh hoạt các tình huống phát sinh và thích ứng nhanh với thay đổi của thị trường.
Chính vì vậy, quản trị nhân sự đang được nhiều doanh nghiệp bán lẻ đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển. Từ đào tạo kỹ năng bán hàng, dịch vụ khách hàng, đến xây dựng lộ trình nghề nghiệp dài hạn, doanh nghiệp dần chuyển từ tư duy “tuyển để đủ người” sang “đào tạo để giữ người”.
Một mô hình tiêu biểu được nhiều chuyên gia nhắc tới là cách làm của AEON Việt Nam. Là doanh nghiệp bán lẻ đầu tiên của ngành góp mặt trong Top 10 nơi làm việc tốt nhất Việt Nam theo công bố của Anphabe, AEON Việt Nam đang triển khai mô hình phát triển nhân sự dựa trên ba trụ cột: Đội ngũ đối tác nhân sự (HRBP), bộ phận đào tạo kỹ năng vận hành (Skill Development) và Học viện AEON (AEON Academy).
Mô hình này không chỉ dừng ở việc đào tạo kỹ năng đơn lẻ, mà hướng tới xây dựng nền tảng để người lao động chủ động với lộ trình nghề nghiệp của mình. Bên cạnh các khóa đào tạo nội bộ, doanh nghiệp còn hỗ trợ tài chính cho người lao động tham gia các chương trình học tập bên ngoài như MBA, ngoại ngữ hoặc các khóa kỹ năng chuyên môn.
Trong ngành bán lẻ, việc trao quyền cho nhân viên tuyến đầu cũng được xem là chìa khóa để nâng cao hiệu quả phục vụ. Khi nhân viên được đào tạo bài bản, được tin tưởng và có quyền chủ động xử lý tình huống, trải nghiệm khách hàng sẽ được cải thiện rõ rệt. Việc các doanh nghiệp bán lẻ có mặt trong nhóm môi trường làm việc tốt nhất cũng được nhìn nhận như một bước tiến của toàn ngành trong nỗ lực nâng cao chất lượng nhân lực.
Gỡ “nút thắt” nhân lực để bán lẻ phát triển bền vững
Dù đã có những mô hình tích cực, bức tranh chung về nhân lực bán lẻ vẫn còn nhiều điểm chưa sáng. Theo bà Trần Thị Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam, đầu tư cho nhân lực trong ngành hiện nay vẫn chưa tương xứng với tốc độ phát triển.
“Thực tế cho thấy, số doanh nghiệp bán lẻ, đặc biệt là doanh nghiệp trong nước, mạnh tay đầu tư cho nhân lực chưa nhiều và chưa mạnh. Do đó, nhân lực vẫn là nút thắt lớn của ngành bán lẻ hiện nay”, bà Lan thẳng thắn nhìn nhận.
Thị trường bán lẻ đóng góp quan trọng vào tăng trưởng của nền kinh tế. Ảnh minh họa
Theo bà Trần Thị Phương Lan, chính sách phát triển doanh nghiệp và nguồn nhân lực bán lẻ chưa được đầu tư bài bản để đáp ứng yêu cầu và xu hướng mới. “Đội ngũ cán bộ tại nhiều địa phương chưa được đào tạo đúng chuyên môn về quản lý thương mại bán lẻ. Các doanh nghiệp bán lẻ trong nước nhìn chung còn thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm và kỹ năng quản trị doanh nghiệp hiệu quả”, bà Lan nhấn mạnh.
Từ góc độ nghiên cứu chính sách, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) cũng chung quan điểm rằng, nhân lực đang là yếu tố then chốt quyết định khả năng phát triển bền vững của thị trường bán lẻ. Trong nghiên cứu về chính sách phát triển thị trường bán lẻ, ThS. Nguyễn Thị Quỳnh Trang và ThS. Nguyễn Thị Trâm cho rằng: “Thị trường bán lẻ là một cấu phần quan trọng của thị trường trong nước và là một động lực tăng trưởng kinh tế đáng kể. Vì vậy, giải quyết bài toán nhân lực cho ngành bán lẻ là rất cần thiết”.
Trên cơ sở đó, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương đã đề xuất nhiều giải pháp cả trong ngắn và dài hạn. Trước hết là hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn hội nhập quốc tế. Điều này bao gồm việc ứng dụng công nghệ cao trong quản lý chuỗi phân phối, lưu thông, kho vận; áp dụng các công cụ quản lý hiện đại như AI, Big Data, IoT, Blockchain trong giám sát, dự báo và kiểm soát thị trường.
Song song với đó là khuyến khích doanh nghiệp đạt các chứng nhận xanh như Green Label, CBAM EU, ISO 14001; tuân thủ các quy định về phát thải, chất thải, bao bì; xây dựng chuỗi cung ứng tuần hoàn, giảm rác thải và tăng cường tái sử dụng. Những yêu cầu này đòi hỏi một lực lượng lao động không chỉ giỏi chuyên môn, mà còn hiểu sâu về các tiêu chuẩn mới của bán lẻ hiện đại.
Về lâu dài, các chuyên gia đề xuất đưa nội dung đào tạo về thương mại điện tử, logistics, phân phối xanh, quản lý chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn ESG vào chương trình đào tạo đại học, sau đại học cũng như bồi dưỡng công chức ngành Công Thương. Đặc biệt, việc khuyến khích các chương trình hợp tác công - tư trong đào tạo nhân lực thương mại hiện đại được xem là hướng đi hiệu quả, giúp kết nối các tập đoàn bán lẻ lớn như AEON, Central Retail, WinCommerce… với các trường đại học và viện nghiên cứu, qua đó chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý chuỗi phân phối.
Theo thống kê của Bộ Công Thương, giai đoạn 2024 - 2025, ngành bán lẻ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định ở mức 9 - 10%/năm. Sự mở rộng nhanh chóng của hệ thống phân phối hiện đại, cùng với sự dịch chuyển mạnh mẽ trong hành vi tiêu dùng, đã tạo ra một thị trường sôi động, nhiều cơ hội.