Nhiều quy định mới đối với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài

Mở rộng chức năng, tăng tính chuyên nghiệp cho cơ quan đại diện

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài vừa được sửa đổi theo hướng kiện toàn toàn diện chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và nâng cao tính chuyên nghiệp, hiện đại của hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Thông tin tại buổi họp báo Công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật đã được Quốc hội khoá XVI thông qua chiều 13/5/2026, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Anh Tuấn cho biết, những sửa đổi lần này nhằm đáp ứng yêu cầu mới của công tác đối ngoại trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Một trong những điểm đáng chú ý là Luật đã mở rộng phạm vi chức năng, nhiệm vụ của cơ quan đại diện sang nhiều lĩnh vực hợp tác mới trước đây chưa được thể chế hóa. Không chỉ thực hiện nhiệm vụ ngoại giao truyền thống, cơ quan đại diện còn tham gia công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận; thúc đẩy giao lưu nhân dân; hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động ở nước ngoài; theo dõi và thúc đẩy thực hiện các cam kết quốc tế.

Bên cạnh đó, cơ quan đại diện cũng được giao nhiệm vụ dự báo, ứng phó với các chính sách kinh tế, thương mại và các biện pháp mà phía nước ngoài có thể áp dụng đối với Nhà nước và doanh nghiệp Việt Nam. Đây được xem là nội dung quan trọng trong bối cảnh thương mại quốc tế xuất hiện ngày càng nhiều rào cản kỹ thuật, biện pháp phòng vệ thương mại và các thay đổi chính sách từ các đối tác lớn.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Anh Tuấn, Luật đồng thời bổ sung nhiệm vụ vận động các quốc gia, tổ chức quốc tế ghi danh, công nhận các di sản văn hóa của Việt Nam; làm rõ hơn chức năng bảo hộ công dân và cơ chế ứng phó trong các tình huống khẩn cấp đối với công dân Việt Nam ở nước ngoài.

Cùng với việc mở rộng chức năng, Luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về chức vụ ngoại giao đặc thù tại cơ quan đại diện nhằm phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế. Các chức danh như Đại biện, Tùy viên Quốc phòng, Phó Tùy viên Quốc phòng, Trợ lý Tùy viên Quốc phòng và các chức vụ ngoại giao chuyên ngành khác được quy định rõ hơn, trong đó Bộ trưởng Bộ Ngoại giao có thẩm quyền quyết định đối với các chức vụ đặc thù theo từng lĩnh vực chuyên môn.

Đối với công tác người Việt Nam ở nước ngoài, Luật điều chỉnh chức năng của cơ quan đại diện theo hướng khuyến khích cộng đồng người Việt giữ gìn bản sắc dân tộc, bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt, chữ viết tiếng Việt tại nước sở tại.

Thứ trưởng Lê Anh Tuấn cũng thông tin một nội dung khác được sửa đổi là cơ chế phối hợp nhằm bảo đảm quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại. Luật quy định cụ thể hơn trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương cũng như cơ chế phối hợp giữa các cơ quan này với cơ quan đại diện. Đồng thời, bổ sung chế độ báo cáo công tác đối với các cơ quan bên cạnh cơ quan đại diện và các bộ phận cán bộ biệt phái trực thuộc cơ quan đại diện theo từng lĩnh vực phụ trách.

Trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành yêu cầu cấp thiết, Luật cũng bổ sung các quy định thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan đại diện. Theo đó, cơ quan đại diện có chức năng phối hợp thực hiện chuyển giao công nghệ, thu hút chuyên gia, nhà khoa học đóng góp cho sự phát triển đất nước; tham gia triển khai chuyển đổi số trong hoạt động và giao dịch của cơ quan đại diện phù hợp với pháp luật Việt Nam, pháp luật quốc tế và điều kiện của quốc gia tiếp nhận.

Người đứng đầu cơ quan đại diện được giao trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ và quản lý, vận hành cơ quan đại diện.

Hoàn thiện cơ chế tài chính, chính sách cho cán bộ ngoại giao

Bên cạnh việc kiện toàn chức năng và tổ chức hoạt động, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Anh Tuấn cho biết, Luật cũng sửa đổi, bổ sung nhiều quy định liên quan đến cơ chế tài chính và chế độ, chính sách dành cho thành viên cơ quan đại diện và thân nhân.

Theo đó, Luật bổ sung quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán ngân sách nhà nước cũng như công tác kế toán tại cơ quan đại diện được thực hiện bằng đô-la Mỹ và đồng tiền địa phương quy đổi ra đồng Việt Nam. Quy định này nhằm phù hợp với thực tế hoạt động của cơ quan đại diện tại nước ngoài.

Đối với kinh phí đầu tư xây dựng cơ bản, Luật sửa đổi theo hướng kinh phí chi đầu tư phát triển được cấp cho Bộ Ngoại giao để phân bổ cho cơ quan đại diện, ngoại trừ các dự án thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh và thương mại. Đồng thời, Chính phủ được giao quy định chi tiết trình tự, thủ tục mua sắm, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp tài sản, trang thiết bị; thuê, mua sắm hàng hóa, dịch vụ; sửa chữa, cải tạo, mở rộng và xây dựng mới các hạng mục công trình tại cơ quan đại diện sau khi được giao dự toán ngân sách nhà nước.

Về chế độ, chính sách dành cho thành viên cơ quan đại diện, Luật bổ sung chế độ trợ cấp chi phí đi lại, chi phí điều trị tại nước thứ ba trong trường hợp xảy ra thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm hoặc xung đột vũ trang gây nguy hiểm trực tiếp tới cơ quan đại diện. Ngoài ra, thành viên cơ quan đại diện làm việc tại một số địa bàn kiêm nhiệm còn được hưởng chế độ phụ cấp kiêm nhiệm.

Đáng chú ý, Luật cũng mở rộng chính sách hỗ trợ đối với con chưa thành niên đi theo thành viên cơ quan đại diện. Theo quy định mới, con chưa thành niên được hưởng chế độ vé máy bay tương tự như vợ hoặc chồng thành viên cơ quan đại diện; được trợ cấp chi phí đi lại, chi phí điều trị tại nước thứ ba trong các tình huống khẩn cấp; đồng thời được hỗ trợ học phí hằng tháng tối đa bằng mức sinh hoạt phí cơ sở cho đến hết bậc trung học phổ thông tại quốc gia tiếp nhận.

Ngoài các nội dung mới, Luật cũng sửa đổi một số quy định nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo với pháp luật chuyên ngành hiện hành. Cụ thể, Luật bỏ quy định về việc cấp giấy thông hành của cơ quan đại diện để phù hợp với Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam; bỏ quy định về bổ sung thị thực của cơ quan đại diện để phù hợp với Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Lê Anh Tuấn Luật cũng thay cụm từ “ủy thác tư pháp” bằng quy định về thực hiện một số nhiệm vụ liên quan đến dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và tương trợ tư pháp theo quy định của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến Lãnh sự danh dự và Cơ quan đại diện lãnh sự do Lãnh sự danh dự đứng đầu cũng được bãi bỏ nhằm tránh việc hiểu nhầm Lãnh sự danh dự là thành viên cơ quan đại diện và được hưởng các quyền, nghĩa vụ như thành viên cơ quan đại diện.

Đồng thời, Luật bỏ từ “thanh tra” trong quy định về thống nhất chỉ đạo, kiểm tra việc thực hiện đường lối, chính sách đối ngoại nhằm bảo đảm phù hợp với Luật Thanh tra năm 2025 và Nghị định số 217/2025/NĐ-CP.

Với hàng loạt sửa đổi, bổ sung theo hướng hiện đại hóa, chuyên nghiệp hóa và tăng cường tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước CHXHCN Việt Nam ở nước ngoài được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho hoạt động của các cơ quan đại diện trong giai đoạn mới, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế.