Mở rộng điều tra phòng vệ thương mại sang nông sản
Trong nửa đầu năm 2026, quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Hoa Kỳ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ. Quy mô thương mại song phương không ngừng mở rộng, khẳng định vị thế của Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu số một của Việt Nam.
Song song với quá trình mở rộng hợp tác kinh tế, Hoa Kỳ cũng gia tăng sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại lên hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Trưởng cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết, hiện nay Hoa Kỳ vẫn là đối tác điều tra phòng vệ thương mại nhiều nhất đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
Không chỉ dừng lại ở các vụ kiện chống bán phá giá hay chống trợ cấp truyền thống, Hoa Kỳ đang đẩy mạnh xu hướng điều tra chống lẩn tránh xuất xứ và kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng. Nguy cơ phát sinh các vụ việc mới hiện hữu rõ rệt trong các lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu “nóng” sang Hoa Kỳ như: điện tử, thiết bị cơ khí, vật liệu xây dựng và năng lượng sạch...
Dựa trên số liệu thống kê năm 2025, cơ quan thương vụ đã đưa ra cảnh báo về một số mặt hàng có nguy cơ nằm trong “tầm ngắm” điều tra phòng vệ thương mại của phía Hoa Kỳ.
Trước hết, nhóm gỗ và sản phẩm gỗ với tâm điểm là mặt hàng ghế sofa. Ông Đỗ Ngọc Hưng cho biết, gỗ luôn là mặt hàng xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam sang Hoa Kỳ, nhưng những nằm gần, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của mặt hàng này sang Hoa Kỳ khá cao (năm 2025 đạt tới 3,4 tỷ USD, tăng 8,8% so với năm trước đó, chiếm 54,1% tổng kim ngạch nhập khẩu sản phẩm cùng loại của Hoa Kỳ), nên khả năng Việt Nam bị đưa vào diện điều tra là khá cao. Ngoài sofa, các sản phẩm khác như gỗ dán, tủ bếp, gỗ thanh và viền dải gỗ cũng đang bị theo dõi sát sao.
Nhóm sản phẩm thép và sản phẩm kim loại được đưa vào danh mục cảnh báo lẩn tránh xuất xứ. Ảnh: Nam Nguyễn
Thứ hai, nhóm sản phẩm thép và sản phẩm kim loại cũng được đưa vào danh mục cảnh báo lẩn tránh xuất xứ. Thương vụ cho biết, thép là mặt hàng thường xuyên đối mặt với các vụ kiện phòng vệ. Trong đó, cáp thép dự ứng lực là mặt hàng có rủi ro cao nhất do chiếm tỷ trọng 27,1% tổng kim ngạch nhập khẩu của Hoa Kỳ (đạt 25,2 triệu USD năm 2025).
“Doanh nghiệp đặc biệt lưu ý tránh sử dụng nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất cáp thép này, tránh điều tra chống lẩn tránh”, Cơ quan Thương vụ khuyến cáo. Tương tự, mặt hàng mặt bích bằng thép không gỉ, dây và cáp nhôm… cũng ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng, có nguy cơ cao bị điều tra phòng vệ thương mại.
Thứ ba, vật liệu xây dựng và kính nổi. Một trong những trường hợp gây chú ý nhất là mặt hàng kính nổi. Kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 92,2 triệu USD, tăng cao so với con số khiêm tốn 2,3 triệu USD của năm 2024. Đây cũng là mặt hàng có nguy cơ cao bị điều tra phòng vệ thương mại trong thời gian tới.
Thứ tư, sản phẩm xơ sợi polyester có đường kính nhỏ hơn 3 denier (FDPSF) cũng nằm trong danh sách rủi ro cao. Dù trước đây Việt Nam từng được loại trừ khỏi phạm vi điều tra, nhưng đến năm 2025, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đã tăng 107,2%, chiếm 14,4% thị phần Hoa Kỳ. Việt Nam hiện là nhà cung cấp lớn thứ ba tại thị trường này, do đó áp lực bị áp dụng lại các biện pháp phòng vệ thương mại hoặc điều tra tự vệ toàn cầu vẫn hiện hữu.
Thứ năm, công nghiệp chế tạo và lốp xe. Trong lĩnh vực chế tạo, máy giặt dân dụng cỡ lớn đang giữ 17,3% thị phần tại Hoa Kỳ. Dù kim ngạch năm 2025 giảm nhẹ nhưng Việt Nam vẫn là nhà cung cấp lớn thứ tư sang thị trường này.
Trong khi đó, đối với mặt hàng lốp xe tải và xe khách, kim ngạch đã đạt 450,9 triệu USD năm 2025, tăng 24,5%. Với vị thế nhà cung cấp lớn thứ tư (chiếm 13% thị phần), các doanh nghiệp lốp xe trong nước cần theo dõi sát các biến động chính sách vì đây là mặt hàng vốn đã có tiền lệ bị Hoa Kỳ điều tra với các sản phẩm tương tự như lốp xe con từ năm 2021.
Minh bạch để tự cường
Trước làn sóng các biện pháp điều tra phòng vệ thương mại, Tham tán thương mại Đỗ Ngọc Hưng cho rằng, bài toán đặt ra cho doanh nghiệp Việt Nam không chỉ là tiếp tục mở rộng thị trường mà còn phải thay đổi tư duy sản xuất và quản trị.
Khẳng định thương vụ luôn đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình hợp tác giao thương, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ khuyến nghị cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu cần:
Một là, nâng cao năng lực minh bạch chuỗi cung ứng. Việc kiểm soát xuất xứ nguyên liệu đầu vào là yếu tố sống còn. Doanh nghiệp cần chủ động lưu trữ hồ sơ, dữ liệu xuất khẩu một cách khoa học để sẵn sàng cung cấp và hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra Hoa Kỳ khi có yêu cầu.
Hai là, tuân thủ các tiêu chuẩn mới. Hoa Kỳ không chỉ nhìn vào con số kim ngạch mà còn khắt khe hơn với các tiêu chuẩn về lao động, môi trường và hợp tác thực thi thương mại. Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn năng lượng sạch và sản xuất bền vững để giảm thiểu các cáo buộc phi lý.
Ba là, đa dạng hóa thị trường. Việc quá phụ thuộc vào một thị trường sẽ khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương. Việc tìm kiếm các thị trường ngách hoặc các đối tác trong khối CPTPP, EVFTA sẽ giúp hàng hóa Việt Nam có thêm cơ hội vươn ra thị trường thế giới.
Cuối cùng là sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Các cơ quan chức năng, đặc biệt là Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ sẽ tiếp tục cung cấp các thông tin cảnh báo sớm. Ngoài ra, doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến chính sách thương mại và các động thái từ Bộ Thương mại Hoa Kỳ để có kịch bản ứng phó kịp thời.
Theo số liệu của phía Hoa Kỳ, xuất khẩu của Hoa Kỳ sang Việt Nam sau 4 tháng đạt khoảng 6,2 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Việt Nam đạt hơn 76,2 tỷ USD. Ông Đỗ Ngọc Hưng nhận định, quy mô thặng dư thương mại lớn là tín hiệu tích cực về năng lực xuất khẩu của Việt Nam, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro, cân bằng thương mại, kiểm soát xuất xứ, nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng trong nước và chủ động thích ứng với cách tiếp cận chính sách mới của Hoa Kỳ.