Từ cà phê Arabica đến các món ăn truyền thống, Mường Ảng đang từng bước nâng giá trị nông sản thông qua chế biến, xây dựng thương hiệu và liên kết tiêu thụ. Chương trình OCOP cùng sự tham gia của doanh nghiệp mở thêm cơ hội đưa sản phẩm địa phương đến người tiêu dùng cả nước.
Mường Ảng - "thủ phủ" cà phê Arabica lớn nhất tỉnh Điện Biên.
Nâng giá trị từ vùng nguyên liệu và đặc sản bản địa
Với lợi thế sản xuất nông nghiệp vùng cao, xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên, đang chuyển hướng từ tiêu thụ nguyên liệu thô sang phát triển hàng hóa có thương hiệu. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) trở thành một hướng đi để địa phương khai thác thế mạnh, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường.
Mường Ảng hiện có 18 sản phẩm OCOP, gồm 16 sản phẩm 3 sao và 2 sản phẩm 4 sao, với danh mục sản phẩm khá đa dạng, từ cà phê chế biến, bưởi da xanh đến thịt trâu, thịt lợn gác bếp, lạp sườn, giò chả. Các cơ sở Hải An, Hà Chung, Chung Phước... góp phần tạo nên diện mạo này.
Trong cơ cấu nông sản, cà phê Arabica giữ vai trò nổi bật. Địa hình cao, khí hậu mát mẻ và điều kiện thổ nhưỡng là nền tảng tạo nên hương vị riêng cho cà phê Mường Ảng. Địa phương có 1.813 ha cà phê cho thu hoạch, sản lượng quả tươi bình quân khoảng 17.000 tấn mỗi năm; sản lượng cà phê trấu năm 2025 ước đạt 3.300 tấn.
Từ vùng nguyên liệu này, các cơ sở phát triển nhiều dòng sản phẩm phục vụ những cách thưởng thức khác nhau. Bên cạnh cà phê hạt và bột pha phin, cà phê túi lọc, cà phê muối cũng được đưa ra thị trường. Sự đa dạng giúp sản phẩm địa phương tiếp cận thêm nhóm khách hàng, đồng thời tăng cơ hội giữ lại giá trị từ chế biến.
Các sản phẩm cà phê hấp dẫn và chất lượng của Công ty TNHH Hải An.
Công ty TNHH Hải An là một trong những doanh nghiệp tham gia sản xuất, phân phối cà phê Arabica từ vùng nguyên liệu Mường Ảng. Doanh nghiệp chú trọng các khâu trồng trọt, thu hái, rang xay và đóng gói, gắn việc phát triển sản phẩm với kiểm soát chất lượng đầu vào.
Bà Trần Thị Thu Hải, Phó Giám đốc Công ty TNHH Hải An, chia sẻ: “Muốn đi xa phải bắt đầu từ chất lượng. Doanh nghiệp phối hợp nghiên cứu thổ nhưỡng, lựa chọn giống phù hợp và hướng dẫn người dân sản xuất theo quy trình. Mục tiêu là bảo đảm chất lượng đầu ra, hướng tới những thị trường có yêu cầu cao trong và ngoài nước".
Cùng với Công ty TNHH Hải An, cơ sở chế biến cà phê Hà Chung liên kết với các hộ trồng, góp phần bao tiêu sản phẩm. Sự tham gia của các đơn vị chế biến tạo thêm mối gắn kết giữa vùng nguyên liệu và đầu ra. Qua đó, người dân có điều kiện điều chỉnh cách sản xuất theo yêu cầu chất lượng, thay vì chỉ chú trọng sản lượng thu hoạch.
Không chỉ có cà phê, Mường Ảng còn khai thác giá trị từ ẩm thực truyền thống. Tại bản Hón, cơ sở Thịt gác bếp Chung Phước kế thừa nghề làm thịt trâu gác bếp của gia đình, sử dụng nguyên liệu địa phương và gia vị đặc trưng của đồng bào Thái. Vị cay, độ mặn vừa phải cùng mùi khói bếp tạo nên nét riêng của sản phẩm.
Bà Lường Thị Ọi, chủ cơ sở Thịt gác bếp Chung Phước cho biết, việc xây dựng thương hiệu xuất phát từ mong muốn giới thiệu sản phẩm và văn hóa Mường Ảng tới du khách. Hiện, cơ sở có 3 sản phẩm đạt OCOP 3 sao như: Thịt trâu, thịt lợn gác bếp, lạp xưởng. Đồng thời, được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của tỉnh. Theo bà Ọi, sản phẩm đã tiếp cận nhiều thị trường trong nước, trở thành món ăn và quà biếu của nhiều gia đình.
Mở kênh phân phối, kết nối sản xuất với thị trường
Để những lợi thế bản địa chuyển thành cơ hội tiêu thụ, Mường Ảng từng bước kết nối sản phẩm với các kênh phân phối. Thông qua chuỗi quầy hàng “Nông sản Điện Biên”, các đặc sản địa phương đã được giới thiệu tới người tiêu dùng Hà Nội và các đô thị lớn. Đây cũng là không gian đưa nét văn hóa ẩm thực Tây Bắc đến gần hơn với khách hàng.
Việc hiện diện tại các điểm bán mở thêm cơ hội cho sản phẩm tiếp cận người mua ngoài địa bàn. Tuy nhiên, để duy trì sức mua, thương hiệu cần được củng cố bằng chất lượng ổn định. Với nông sản chế biến và thực phẩm truyền thống, yêu cầu này gắn với cả nguyên liệu, quy trình sản xuất, bảo quản và thông tin sản phẩm.
Cơ sở Chung Phước có 3 sản phẩm đạt OCOP 3 sao như: Thịt trâu, thịt lợn gác bếp, lạp xưởng.
Hiện cơ sở Thịt gác bếp Chung Phước đã hoàn tất gia hạn chứng nhận an toàn thực phẩm, tạo tiền đề tiếp tục nâng chất lượng và mở rộng thị trường. Với sự đồng hành của địa phương, ngành chức năng, cơ sở từng bước chuẩn hóa quy trình, mở rộng thị trường, phát triển kênh bán hàng trực tuyến...
Quá trình mở rộng thị trường còn có sự hỗ trợ của Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên trong nâng chất lượng sản phẩm OCOP, quảng bá, trưng bày và xúc tiến thương mại. Những hoạt động này góp phần tạo cơ hội kết nối giữa cơ sở sản xuất với khách hàng, hỗ trợ nông sản Mường Ảng củng cố thương hiệu.
Trong giai đoạn 2026–2030, UBND xã Mường Ảng xác định OCOP là trụ cột quan trọng trong xây dựng thương hiệu nông sản. Địa phương tập trung phát triển vùng nguyên liệu, mở rộng các sản phẩm thế mạnh như cà phê, bưởi da xanh, mắc ca, na, vú sữa. Chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại cũng được đặt ra trong định hướng phát triển.
Theo ông Tô Trọng Thiện, Bí thư Đảng ủy xã Mường Ảng, địa phương đang từng bước hình thành chuỗi giá trị nông sản bền vững, gắn kết nông dân, doanh nghiệp và thị trường. Định hướng này cho thấy việc mở rộng tiêu thụ cần song hành với tổ chức lại sản xuất, để sản phẩm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người mua. Mỗi sản phẩm vì thế cần giữ được nét riêng, đồng thời đáp ứng yêu cầu về chất lượng và sự thuận tiện khi đến tay người dùng.
Có thể thấy, hành trình mở thị trường của Mường Ảng bắt đầu bằng những giá trị sẵn có. Khi chất lượng được chú trọng và các mối liên kết được duy trì, nông sản địa phương có thêm nền tảng để đi xa. Đó cũng là cơ hội đưa bản sắc vùng cao trở thành nguồn lực phát triển sinh kế.