Đây là chia sẻ của PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội với Báo Công Thương trong cuộc trao đổi về phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương.
Trụ sở Bộ Công Thương. Ảnh: Nam Nguyễn
Văn hóa công vụ là thước đo chiều sâu văn minh
- Thưa ông, trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, việc xây dựng văn hoá công vụ có vai trò, ý nghĩa như thế nào?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng, xây dựng văn hóa công vụ hôm nay không chỉ là câu chuyện về ứng xử nơi công sở, mà là câu chuyện về nền tảng đạo đức của bộ máy nhà nước trong một giai đoạn phát triển mới. Đặc biệt, khi Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, từ “quyền lực hành chính” sang “trách nhiệm công vụ”, văn hóa công vụ chính là cầu nối để những định hướng chiến lược ấy đi vào đời sống thực tiễn.
Văn hóa công vụ, ở nghĩa sâu xa, là văn hóa của sự liêm chính, của tinh thần trách nhiệm, của thái độ phụng sự nhân dân. Đó là cách mỗi cán bộ hiểu rõ vị trí của mình là “người thực thi ủy quyền của nhân dân”. Trong một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, niềm tin của người dân không được xây dựng bằng khẩu hiệu, mà bằng từng hành vi ứng xử, từng quyết định hành chính, từng thái độ tiếp dân.
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, khi đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, hội nhập sâu nhưng giữ vững bản sắc, bộ máy nhà nước phải là hình ảnh thu nhỏ của một nền văn hóa quốc gia hiện đại, minh bạch và nhân văn. Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhờ vốn và công nghệ, nhưng một quốc gia chỉ phát triển bền vững khi bộ máy công quyền vận hành bằng đạo đức công vụ và chuẩn mực văn hóa.
Vì thế, xây dựng văn hóa công vụ chính là xây dựng “phần hồn” của cải cách thể chế, giúp chính quyền trở nên gần dân hơn, chính sách trở nên khả thi hơn, quản trị quốc gia trở nên hiệu quả hơn. Nói cách khác, văn hóa công vụ là thước đo chiều sâu văn minh của bộ máy nhà nước trong thời đại mới.
Tạo dựng niềm tin doanh nghiệp, nâng vị thế quốc gia
- Đối với ngành Công Thương, theo ông xây dựng văn hoá công vụ có tác động ra sao đối với doanh nghiệp cũng như uy tín, vị thế và năng lực cạnh tranh của quốc gia?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, ngành Công Thương là một trong những trụ cột của nền kinh tế, gắn trực tiếp với sản xuất, thị trường, xuất nhập khẩu, năng lượng, công nghiệp, tức là gắn với hơi thở hàng ngày của đời sống kinh tế đất nước. Chính vì vậy, văn hóa công vụ của ngành không chỉ ảnh hưởng đến nội bộ bộ máy, mà còn tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, niềm tin doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trong bối cảnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, văn hóa công vụ không còn chỉ nằm ở thái độ giao tiếp trực tiếp, mà còn thể hiện qua tư duy phục vụ trên môi trường số: quy trình minh bạch, xử lý hồ sơ nhanh gọn, giảm phiền hà, giảm tiếp xúc không cần thiết, tăng trách nhiệm giải trình. Một nền hành chính số mà thiếu văn hóa công vụ thì vẫn có thể gây ra “rào cản vô hình”, thậm chí còn tạo ra khoảng cách giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp, mỗi thủ tục được giải quyết đúng hẹn, mỗi phản hồi được trả lời thấu đáo, mỗi quy định được hướng dẫn rõ ràng… đều là những biểu hiện cụ thể của văn hóa công vụ. Điều đó giúp hình thành một môi trường kinh doanh thân thiện, minh bạch và đáng tin cậy, đây là yếu tố cốt lõi để thu hút đầu tư và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Ngành Công Thương đang đứng ở giao điểm của công nghiệp hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Vì vậy, xây dựng văn hóa công vụ ở đây không chỉ là yêu cầu nội tại, mà còn là điều kiện để Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Một nền quản lý công nghiệp hiện đại phải song hành với một nền văn hóa công vụ hiện đại, nơi mỗi cán bộ là một “đại sứ thể chế”, góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam chuyên nghiệp và đáng tin cậy.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội
- Để triển khai, thực hiện hiệu quả văn hoá công vụ ngành Công Thương, ông có thể nêu một số kiến nghị, quan điểm?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Để văn hóa công vụ không dừng ở khẩu hiệu mà trở thành thực hành thường nhật, theo tôi cần tiếp cận vấn đề này như một quá trình kiến tạo giá trị, chứ không chỉ là ban hành quy định.
Thứ nhất, phải bắt đầu từ vai trò nêu gương của người đứng đầu. Văn hóa công vụ lan tỏa không phải bằng mệnh lệnh hành chính, mà bằng hành vi cụ thể của lãnh đạo: làm việc minh bạch, quyết đoán, tôn trọng cấp dưới, lắng nghe doanh nghiệp. Khi người đứng đầu thực hành văn hóa công vụ, bộ máy sẽ tự điều chỉnh theo.
Thứ hai, cần gắn văn hóa công vụ với cơ chế đánh giá cán bộ. Không thể chỉ đánh giá bằng chỉ tiêu chuyên môn, mà cần đưa các tiêu chí về thái độ phục vụ, tinh thần trách nhiệm, kỷ luật hành chính, đạo đức nghề nghiệp vào hệ thống chấm điểm. Khi văn hóa trở thành một phần của “thước đo năng lực”, nó mới có sức sống lâu dài.
Thứ ba, phải coi đào tạo và bồi dưỡng văn hóa công vụ là một nội dung thường xuyên, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số. Cán bộ cần được trang bị không chỉ kỹ năng nghiệp vụ, mà cả kỹ năng giao tiếp số, đạo đức công vụ trên môi trường điện tử, văn hóa phản hồi công dân và doanh nghiệp.
Cuối cùng, cần xây dựng cơ chế khuyến khích và xử lý rõ ràng. Những tấm gương tận tụy, sáng tạo, phục vụ tốt phải được tôn vinh kịp thời, Văn hóa công vụ chỉ thực sự hình thành khi có cả động lực tích cực và ranh giới kỷ luật rõ ràng.
Xin cảm ơn ông!
PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội: Năm 2026 mở đầu cho chặng đường thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, tin rằng ngành Công Thương sẽ tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và hội nhập kinh tế quốc tế. Nhưng hơn cả những con số tăng trưởng, kỳ vọng là ngành sẽ trở thành hình mẫu về một nền hành chính kinh tế hiện đại, chuyên nghiệp và nhân văn.