Phá cục bộ trong quy hoạch: Mở đường cho tăng trưởng hai con số

Phá bỏ tư duy cục bộ

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Nếu quy hoạch được làm theo tư duy khép kín, cục bộ, manh mún, mạnh ai nấy làm, thì không những không mở ra không gian phát triển mới, mà còn tạo ra xung đột, chồng lấn, lãng phí nguồn lực, làm đứt gãy liên kết, và kéo tụt hiệu quả phát triển chung, thậm chí kìm hãm sự phát triển”. Đây không chỉ là những hạn chế mang tính kỹ thuật, mà phản ánh một cách tiếp cận phát triển thiếu tích hợp, khiến quy hoạch trở thành tập hợp của các lợi ích riêng lẻ, thay vì một chỉnh thể thống nhất.

Trong nhiều năm, không ít quy hoạch được xây dựng theo hướng “mạnh ai nấy làm”, mỗi địa phương theo đuổi mục tiêu riêng, mỗi ngành bảo vệ phạm vi quản lý của mình, dẫn tới tình trạng chồng lấn, thiếu kết nối và lãng phí nguồn lực.

Do đó, việc xác định “quy hoạch là tư duy phát triển được không gian hóa” đã nâng quy hoạch từ một công cụ kỹ thuật lên thành một phương thức tổ chức nền kinh tế. Khi đó, mỗi quyết định quy hoạch không chỉ trả lời câu hỏi “làm gì”, mà còn phải trả lời “làm ở đâu”, “kết nối với ai” và “tác động như thế nào đến tổng thể”. Quy hoạch vì thế, trở thành nền tảng để tối ưu hóa phân bổ nguồn lực, giảm chi phí xã hội và mở rộng không gian tăng trưởng.

Quan điểm này cũng thống nhất với các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước trong thời gian qua, khi nhiều nghị quyết quan trọng đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển theo không gian tích hợp, liên kết vùng và dài hạn. Từ Nghị quyết 59-NQ/TW năm 2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân… đến các chủ trương về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, tất cả đều đòi hỏi một nền tảng quy hoạch đủ rộng, đủ linh hoạt và đủ tầm nhìn để hiện thực hóa.

Góc nhìn từ quy hoạch năng lượng và công nghiệp

Trong tổng thể quy hoạch quốc gia, năng lượng được xác định là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đối với khả năng tăng trưởng dài hạn. Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Đặc biệt, trong quy hoạch tổng thể phải đặc biệt chú trọng hơn nữa quy hoạch năng lượng. Không có năng lượng đủ, ổn định, bền vững, giá phù hợp và phân bổ hợp lý thì không thể có công nghiệp hóa hiện đại hóa thành công, không thể có tăng trưởng cao kéo dài, không thể có những không gian phát triển mới. Năng lượng phải được đặt trong tổng thể phát triển quốc gia, trong tương quan với công nghiệp, đô thị, logistics, hạ tầng số, chuyển đổi xanh, khả năng chống chịu và an ninh quốc gia, phải đảm bảo tự chủ”. Nhận định “không có năng lượng đủ, ổn định, bền vững… thì không thể có công nghiệp hóa, hiện đại hóa” không chỉ mang tính cảnh báo, mà là một kết luận có tính quy luật.

Thực tiễn triển khai các chủ trương của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực năng lượng đã thể hiện rõ điều này. Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã đặt ra yêu cầu phát triển hệ thống năng lượng theo hướng đồng bộ, hiện đại và bền vững, gắn với mục tiêu chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực tự chủ.

Trên cơ sở đó, Quy hoạch điện VIII và việc điều chỉnh quy hoạch này đã trở thành một trong những minh chứng rõ nét cho tư duy quy hoạch mới. Không còn dừng ở việc tính toán nguồn điện, quy hoạch điện đã chuyển sang tổ chức lại toàn bộ hệ thống năng lượng trong mối liên kết với công nghiệp, đô thị, hạ tầng và không gian phát triển vùng. Việc xác định tổng công suất nguồn điện phục vụ nhu cầu trong nước đến năm 2030 đạt 183.000 - 236.000 MW, cùng với yêu cầu phát triển lưới điện liên vùng, liên miền, cho thấy một cách tiếp cận mang tính tổng thể, dài hạn và tích hợp.

Ngành Công Thương, với vai trò trụ cột của nền kinh tế, đã thể hiện rõ tính tiên phong trong việc xây dựng và triển khai quy hoạch theo hướng này. Các dự án nguồn điện, lưới truyền tải, các trung tâm công nghiệp, chuỗi cung ứng năng lượng đang từng bước được tổ chức lại theo logic liên kết, thay vì phát triển rời rạc như trước.

Dứt khoát chấm dứt tình trạng đầu tư theo phong trào

Theo nhiều chuyên gia, quy hoạch dù đúng đến đâu cũng không thể phát huy hiệu quả nếu không được thực thi nghiêm túc. Một trong những vấn đề lớn hiện nay nằm ở khoảng cách giữa quy hoạch và triển khai, khi nhiều dự án vẫn chậm tiến độ, nhiều điểm nghẽn về cơ chế, thủ tục và phối hợp chưa được tháo gỡ triệt để.

Chính vì vậy, yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Dứt khoát chấm dứt tình trạng đầu tư theo phong trào, theo mong muốn chủ quan, theo cơ chế xin - cho, theo nhiệm kỳ, theo hình thức bề ngoài. Mọi dự án muốn triển khai đều phải được đặt trong quy hoạch tổng thể, được xem xét một cách rõ ràng, nghiêm túc” được nhấn mạnh như một nguyên tắc mang tính kỷ luật. Khi mỗi dự án đều phải đặt trong tổng thể quy hoạch, được đánh giá bằng hiệu quả kinh tế – xã hội thực chất, thì quy hoạch mới trở thành công cụ điều tiết phát triển, thay vì chỉ mang tính định hướng.

Trong thời gian qua, nhiều chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã cụ thể hóa tinh thần này, từ việc giao trách nhiệm rõ ràng cho địa phương trong triển khai các dự án năng lượng, đến việc yêu cầu rà soát, tháo gỡ các vướng mắc về thể chế để đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm. Điều này cho thấy, quy hoạch không thể đứng riêng lẻ, mà phải gắn chặt với cơ chế thực thi và trách nhiệm giải trình.

Đối với ngành Công Thương, nơi mỗi quyết định đầu tư có tác động lớn và kéo dài, việc thiết lập kỷ luật quy hoạch càng có ý nghĩa quyết định. Một dự án điện chậm tiến độ không chỉ ảnh hưởng đến cung ứng năng lượng, mà còn tác động tới toàn bộ hoạt động sản xuất; một quy hoạch công nghiệp thiếu đồng bộ có thể làm tăng chi phí logistics, giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Do đó, chuyển từ “có quy hoạch” sang “thực hiện quy hoạch có kỷ luật” chính là bước chuyển quan trọng nhất trong giai đoạn hiện nay. Đây cũng là thước đo năng lực quản trị phát triển của các ngành, các cấp và toàn bộ hệ thống.

Quy hoạch phải trở thành điểm khởi đầu của phát triển, phải mang tầm nhìn dài hạn, tích hợp đa ngành, kết nối liên vùng và bảo đảm hiệu quả thực chất.